aboutsummaryrefslogtreecommitdiffstats
path: root/etc
diff options
context:
space:
mode:
authorLute Kamstra2005-02-14 10:47:09 +0000
committerLute Kamstra2005-02-14 10:47:09 +0000
commit2dbccf96d196fe4a951dc9cb3efcf060320448ef (patch)
treebec93c1eeb4ff5b74a27c8811b97973a7a1cbd49 /etc
parent134948fc5fe75a8b59cb293ff9dc043627a4a330 (diff)
downloademacs-2dbccf96d196fe4a951dc9cb3efcf060320448ef.tar.gz
emacs-2dbccf96d196fe4a951dc9cb3efcf060320448ef.zip
Fill the text using the default `fill-column'.
Diffstat (limited to 'etc')
-rw-r--r--etc/ChangeLog6
-rw-r--r--etc/TUTORIAL.nl1157
2 files changed, 607 insertions, 556 deletions
diff --git a/etc/ChangeLog b/etc/ChangeLog
index e464e75dbe1..7dc3817fe45 100644
--- a/etc/ChangeLog
+++ b/etc/ChangeLog
@@ -1,3 +1,9 @@
12005-02-14 Lute Kamstra <lute@gnu.org>
2
3 * TUTORIAL.nl: Synchronize with TUTORIAL. Correct some typos.
4 Make the terminology more consistent. Fill the text using the
5 default `fill-column'.
6
12005-02-08 Lute Kamstra <lute@gnu.org> 72005-02-08 Lute Kamstra <lute@gnu.org>
2 8
3 * TUTORIAL: Remove some uses of the term "buffer" before it is 9 * TUTORIAL: Remove some uses of the term "buffer" before it is
diff --git a/etc/TUTORIAL.nl b/etc/TUTORIAL.nl
index 36eed7b745d..b4849dd73a1 100644
--- a/etc/TUTORIAL.nl
+++ b/etc/TUTORIAL.nl
@@ -7,32 +7,32 @@ steeds de volledige naam te noemen, gebruiken we de volgende afkortingen:
7 7
8 C-<ltr> betekent: houd de CONTROL-toets ingedrukt en tik de toets <ltr> 8 C-<ltr> betekent: houd de CONTROL-toets ingedrukt en tik de toets <ltr>
9 Dus C-f wordt: houd de CONTROL-toets ingedrukt en tik f. 9 Dus C-f wordt: houd de CONTROL-toets ingedrukt en tik f.
10 M-<ltr> betekent: houd de META-, EDIT- of ALT-toets ingedrukt en tik de 10 M-<ltr> betekent: houd de META-, EDIT- of ALT-toets ingedrukt en tik
11 toets <ltr>. Als er geen toets META, EDIT of ALT is, kun je ook 11 de toets <ltr>. Als er geen toets META, EDIT of ALT is, kun
12 eerst de ESC-toets tikken, gevolgd door <ltr>. We verwijzen naar 12 je ook eerst de ESC-toets tikken, gevolgd door <ltr>. We
13 de ESC-toets als <ESC>. 13 verwijzen naar de ESC-toets als <ESC>.
14 14
15BELANGRIJK: om Emacs te verlaten, tik C-x C-c (twee tekens). 15BELANGRIJK: om Emacs te verlaten, tik C-x C-c (twee tekens).
16De tekens ">>" tegen de linkerkantlijn nodigen je uit om een 16De tekens ">>" tegen de linkerkantlijn nodigen je uit om een bepaald
17bepaald commando te proberen. Bijvoorbeeld: 17commando te proberen. Bijvoorbeeld:
18<<Blank lines inserted around following line by help-with-tutorial>> 18<<Blank lines inserted around following line by help-with-tutorial>>
19[Lege regels om didactische redenen. Hieronder gaat het verder.] 19[Lege regels om didactische redenen. Hieronder gaat het verder.]
20>> Tik nu C-v (volgend scherm) om naar het volgende scherm te gaan. 20>> Tik nu C-v (volgend scherm) om naar het volgende scherm te gaan.
21 (Geef nu het commando door de CONTROL-toets ingedrukt te houden 21 (Geef nu het commando door de CONTROL-toets ingedrukt te
22 terwijl je de v tikt.) 22 houden terwijl je de v tikt.) Vanaf nu moet je dit steeds
23 Vanaf nu moet je dit steeds herhalen als je klaar bent met het 23 herhalen als je klaar bent met het lezen van een scherm.
24 lezen van een scherm.
25 24
26Merk op dat er een overlapping van twee regels is als je van een scherm naar 25Merk op dat er een overlapping van twee regels is als je van een
27het volgende gaat; dat zorgt voor continuïteit bij het lezen van 26scherm naar het volgende gaat; dat zorgt voor continuïteit bij het
28de tekst. 27lezen van de tekst.
29 28
30Het eerste wat je moet weten, is hoe je je naar verschillende plaatsen in de 29Het eerste wat je moet weten, is hoe je je naar verschillende plaatsen
31tekst kan bewegen. Je weet al hoe je een scherm vooruit moet gaan: met 30in de tekst kan bewegen. Je weet al hoe je een scherm vooruit moet
32C-v. Om een scherm terug te gaan, tik je M-v (houd de META-toets ingedrukt 31gaan: met C-v. Om een scherm terug te gaan, tik je M-v (houd de
33en tik v, of tik <ESC> v als je geen META-, EDIT- of ALT-toets hebt). 32META-toets ingedrukt en tik v, of tik <ESC> v als je geen META-, EDIT-
33of ALT-toets hebt).
34 34
35>> Probeer nu een paar keer M-v, steeds gevolgd door C-v. 35>> Probeer nu een paar keer M-v, steeds gevolgd door C-v.
36 36
37 37
38* SAMENVATTING 38* SAMENVATTING
@@ -42,14 +42,14 @@ De volgende commando's zijn handig om volledige schermen te bekijken:
42 42
43 C-v Ga een scherm vooruit 43 C-v Ga een scherm vooruit
44 M-v Ga een scherm terug 44 M-v Ga een scherm terug
45 C-l Maak het scherm schoon en teken alle tekst 45 C-l Maak het scherm schoon en teken alle tekst opnieuw,
46 opnieuw, waarbij de regel waarop de cursor 46 waarbij de regel waarop de cursor staat, op het
47 staat, op het midden van het scherm terecht 47 midden van het scherm terecht komt. (C-l is
48 komt. (C-l is CONTROL-L, niet CONTROL-1.) 48 CONTROL-L, niet CONTROL-1.)
49 49
50>> Kijk waar de cursor staat, en onthoud de tekst er omheen. 50>> Kijk waar de cursor staat, en onthoud de tekst er omheen. Tik C-l.
51 Tik C-l. 51 Zoek de cursor en merk op dat hij nog steeds bij dezelfde tekst
52 Zoek de cursor en merk op dat hij nog steeds bij dezelfde tekst staat. 52 staat.
53 53
54Als je toetsenbord PageUp- en PageDn-toetsen heeft dan kun je deze ook 54Als je toetsenbord PageUp- en PageDn-toetsen heeft dan kun je deze ook
55gebruiken om een scherm terug dan wel vooruit te gaan, maar het werken 55gebruiken om een scherm terug dan wel vooruit te gaan, maar het werken
@@ -65,10 +65,10 @@ naar een specifieke plaats op het scherm?
65Er is een aantal manieren waarop je dit kan doen. Je kan de 65Er is een aantal manieren waarop je dit kan doen. Je kan de
66pijltjestoetsen gebruiken, maar het is efficiënter om je handen in de 66pijltjestoetsen gebruiken, maar het is efficiënter om je handen in de
67standaardhouding te laten, en de commando's C-p, C-b, C-f en C-n te 67standaardhouding te laten, en de commando's C-p, C-b, C-f en C-n te
68gebruiken. Elk van deze commando's 68gebruiken. Elk van deze commando's verplaatst de cursor precies een
69verplaatst de cursor precies een regel of teken in een bepaalde richting 69regel of teken in een bepaalde richting op het scherm. Hier volgt een
70op het scherm. Hier volgt een figuur met de vier commando's en de 70figuur met de vier commando's en de richting waarin ze de cursor
71richting waarin ze de cursor bewegen: 71bewegen:
72 72
73 vorige regel, C-p 73 vorige regel, C-p
74 : 74 :
@@ -78,86 +78,87 @@ richting waarin ze de cursor bewegen:
78 : 78 :
79 volgende regel, C-n 79 volgende regel, C-n
80 80
81>> Verplaats, met C-n of C-p, de cursor naar de middelste regel van 81>> Verplaats, met C-n of C-p, de cursor naar de middelste regel van de
82 de figuur. Tik dan C-l om de hele figuur in het midden van het 82 figuur. Tik dan C-l om de hele figuur in het midden van het
83 centrum te plaatsen. 83 centrum te plaatsen.
84 84
85Met een beetje kennis van het Engels zijn deze commando's gemakkelijk te 85Met een beetje kennis van het Engels zijn deze commando's gemakkelijk
86onthouden: de p komt van "previous" (vorige), de n van "next" (volgende), de 86te onthouden: de p komt van "previous" (vorige), de n van "next"
87b van "backward" (achteruit) en de f van "forward" (vooruit). Dit zijn de 87(volgende), de b van "backward" (achteruit) en de f van "forward"
88basiscommando's om de cursor te bewegen, dus je zult ze VOORTDUREND 88(vooruit). Dit zijn de basiscommando's om de cursor te bewegen, dus
89gebruiken: het is vooruitziend als je ze nu leert te gebruiken. 89je zult ze VOORTDUREND gebruiken: het is vooruitziend als je ze nu
90leert te gebruiken.
90 91
91>> Tik een paar keer C-n om de cursor op deze regel te krijgen. 92>> Tik een paar keer C-n om de cursor op deze regel te krijgen.
92 93
93>> Beweeg je binnen de regel met C-f (herhaaldelijk) en terug omhoog met C-p. 94>> Beweeg je binnen de regel met C-f (herhaaldelijk) en terug omhoog
94 Let op wat C-p doet als de cursor midden in een regel staat. 95 met C-p. Let op wat C-p doet als de cursor midden in een regel
96 staat.
95 97
96Elke regel eindigt met een Newline-teken (het Engelse "new line" betekent 98Elke regel eindigt met een Newline-teken (het Engelse "new line"
97"nieuwe regel"); dit teken scheidt elke regel van de volgende. De laatste 99betekent "nieuwe regel"); dit teken scheidt elke regel van de
98regel in een bestand zou eigenlijk ook met een Newline moeten eindigen (maar dat 100volgende. De laatste regel in een bestand zou eigenlijk ook met een
99is niet noodzakelijk voor Emacs). 101Newline moeten eindigen (maar dat is niet noodzakelijk voor Emacs).
100 102
101>> Probeer C-b aan het begin van een regel. 103>> Probeer C-b aan het begin van een regel. De cursor zal zich naar
102 De cursor zal zich naar het eind van de vorige regel bewegen, 104 het eind van de vorige regel bewegen, omdat je achteruit over het
103 omdat je achteruit over het Newline teken gaat. 105 Newline teken gaat.
104 106
105Net als C-b kan ook C-f zich over Newline-tekens heen bewegen. 107Net als C-b kan ook C-f zich over Newline-tekens heen bewegen.
106 108
107>> Tik nog een aantal keren het commando C-b, zodat je een gevoel krijgt waar de 109>> Tik nog een aantal keren het commando C-b, zodat je een gevoel
108 cursor is. 110 krijgt waar de cursor is. Tik dan enkele keren C-f om de cursor
109 Tik dan enkele keren C-f om de cursor terug naar het einde van de regel 111 terug naar het einde van de regel te bewegen. Een verder C-f
110 te bewegen. 112 commando beweegt de cursor dan naar de volgende regel.
111 Een verder C-f commando beweegt de cursor dan naar de volgende regel.
112 113
113Wanneer je de cursor voorbij het begin of het einde van het scherm beweegt, 114Wanneer je de cursor voorbij het begin of het einde van het scherm
114zal de tekst over het scherm heen schuiven. Dit heet "scrollen", of 115beweegt, zal de tekst over het scherm heen schuiven. Dit heet
115"schuiven" in goed Nederlands. Door te scrollen zorgt Emacs ervoor dat de 116"scrollen", of "schuiven" in goed Nederlands. Door te scrollen zorgt
116cursor de gewenste beweging kan maken zonder dat de cursor van het scherm 117Emacs ervoor dat de cursor de gewenste beweging kan maken zonder dat
117af beweegt. 118de cursor van het scherm af beweegt.
118 119
119>> Probeer de cursor voorbij de onderkant van het scherm te bewegen met 120>> Probeer de cursor voorbij de onderkant van het scherm te bewegen
120 C-n en zie wat er gebeurt. 121 met C-n en zie wat er gebeurt.
121 122
122Als de beweging per teken te langzaam gaat, kan je de cursor ook per 123Als de beweging per teken te langzaam gaat, kan je de cursor ook per
123woord bewegen. M-f (META-f) beweegt de cursor een woord vooruit en M-b 124woord bewegen. M-f (META-f) beweegt de cursor een woord vooruit en
124een woord achteruit. 125M-b een woord achteruit.
125 126
126>> Tik enkele keren M-f en M-b. 127>> Tik enkele keren M-f en M-b.
127 128
128Als je midden in een woord staat, beweegt M-f de cursor naar het eind van 129Als je midden in een woord staat, beweegt M-f de cursor naar het eind
129het woord. Als je op een witte ruimte tussen twee woorden staat, beweegt M-f de 130van het woord. Als je op een witte ruimte tussen twee woorden staat,
130cursor naar het eind van het volgende woord. Het commando M-b beweegt 131beweegt M-f de cursor naar het eind van het volgende woord. Het
131de cursor analoog de andere kant op. 132commando M-b beweegt de cursor analoog de andere kant op.
132 133
133>> Tik enkele keren M-f en M-b en daar tussendoor een paar maal C-f en C-b, 134>> Tik enkele keren M-f en M-b en daar tussendoor een paar maal C-f en
134 zodat je ziet wat M-f en M-b doen vanaf bepaalde plaatsen in een 135 C-b, zodat je ziet wat M-f en M-b doen vanaf bepaalde plaatsen in
135 woord en tussen twee woorden. 136 een woord en tussen twee woorden.
136 137
137Merk op dat er een analogie bestaat tussen enerzijds C-f en C-b en 138Merk op dat er een analogie bestaat tussen enerzijds C-f en C-b en
138anderzijds M-f en M-b. Het is bij veel commando's zo dat META-tekens 139anderzijds M-f en M-b. Het is bij veel commando's zo dat META-tekens
139gebruikt worden om iets te doen in eenheden van de taal (woorden, 140gebruikt worden om iets te doen in eenheden van de taal (woorden,
140zinnen, alinea's) terwijl CONTROL-tekens te maken hebben met dingen die 141zinnen, alinea's) terwijl CONTROL-tekens te maken hebben met dingen
141los staan van wat je aan het bewerken bent (tekens, regels, enz.). 142die los staan van wat je aan het bewerken bent (tekens, regels, enz.).
142 143
143Deze analogie gaat ook op voor regels en zinnen: C-a en C-e bewegen de 144Deze analogie gaat ook op voor regels en zinnen: C-a en C-e bewegen de
144cursor naar het begin of eind van een regel, terwijl met M-a, 145cursor naar het begin of eind van een regel, terwijl met M-a,
145respectievelijk M-e, de cursor naar het begin, respectievelijk het eind, 146respectievelijk M-e, de cursor naar het begin, respectievelijk het
146van een zin gaat. 147eind, van een zin gaat.
147 148
148>> Tik enkele keren C-a, en dan een enkele keren C-e. 149>> Tik enkele keren C-a, en dan een enkele keren C-e.
149 Tik een paar maal M-a, en dan enkele keren M-e. 150 Tik een paar maal M-a, en dan enkele keren M-e.
150 151
151Bemerk hoe herhaalde C-a commando's niets doen, terwijl herhaalde M-a 152Bemerk hoe herhaalde C-a commando's niets doen, terwijl herhaalde M-a
152commando's de cursor steeds een zin achteruit bewegen. Alhoewel ze niet volledig 153commando's de cursor steeds een zin achteruit bewegen. Alhoewel ze
153overeenkomen, is het gedrag van beide heel natuurlijk. 154niet volledig overeenkomen, is het gedrag van beide heel natuurlijk.
154 155
155De plaats van de cursor in de tekst wordt "punt" genoemd (zonder 156De plaats van de cursor in de tekst wordt "punt" genoemd (zonder
156lidwoord, "point" in het Engels). Anders gezegd: de cursor laat op het 157lidwoord, "point" in het Engels). Anders gezegd: de cursor laat op
157scherm de plek zien waar punt in de tekst staat. 158het scherm de plek zien waar punt in de tekst staat.
158 159
159Nu volgt een samenvatting van eenvoudige cursorbewegingen, 160Nu volgt een samenvatting van eenvoudige cursorbewegingen, met
160met inbegrip van de commando's die de cursor per woord of zin bewegen: 161inbegrip van de commando's die de cursor per woord of zin bewegen:
161 162
162 C-f Ga een teken vooruit 163 C-f Ga een teken vooruit
163 C-b Ga een teken achteruit 164 C-b Ga een teken achteruit
@@ -174,17 +175,18 @@ met inbegrip van de commando's die de cursor per woord of zin bewegen:
174 M-a Ga terug naar het begin van de zin 175 M-a Ga terug naar het begin van de zin
175 M-e Ga vooruit naar het eind van de zin 176 M-e Ga vooruit naar het eind van de zin
176 177
177>> Probeer al deze commando's een paar keer als oefening. 178>> Probeer al deze commando's een paar keer als oefening. Deze
178 Deze commando's worden het vaakst gebruikt. 179 commando's worden het vaakst gebruikt.
179 180
180Er zijn nog twee belangrijke cursorbewegingen: M-< 181Er zijn nog twee belangrijke cursorbewegingen: M-< (META kleiner-dan)
181(META kleiner-dan) beweegt de cursor naar het begin van het bestand, 182beweegt de cursor naar het begin van het bestand, en M-> (META
182en M-> (META groter-dan) beweegt hem naar het eind. 183groter-dan) beweegt hem naar het eind.
183 184
184Op de meeste toetsenborden zit de '<' boven de komma, zodat je de 185Op de meeste toetsenborden zit de '<' boven de komma, zodat je de
185Shift-toets (ook wel bekend als de hoofdlettertoets) moet gebruiken om het 186Shift-toets (ook wel bekend als de hoofdlettertoets) moet gebruiken om
186'<'-teken in te tikken. Op deze toetsenborden moet je ook de shift 187het '<'-teken in te tikken. Op deze toetsenborden moet je ook de
187gebruiken om M-< in te tikken: zonder shift zou je M-, (META komma) tikken. 188shift gebruiken om M-< in te tikken: zonder shift zou je M-, (META
189komma) tikken.
188 190
189>> Tik nu M-< om naar het begin van dit bestand te gaan. 191>> Tik nu M-< om naar het begin van dit bestand te gaan.
190 Gebruik daarna C-v om hier weer terug te komen. 192 Gebruik daarna C-v om hier weer terug te komen.
@@ -192,24 +194,25 @@ gebruiken om M-< in te tikken: zonder shift zou je M-, (META komma) tikken.
192>> Tik nu M-> om naar het eind van het bestand te springen. 194>> Tik nu M-> om naar het eind van het bestand te springen.
193 Gebruik daarna M-v om hier weer terug te komen. 195 Gebruik daarna M-v om hier weer terug te komen.
194 196
195Als je toetsenbord pijltjestoetsen heeft, kan je die ook gebruiken om de 197Als je toetsenbord pijltjestoetsen heeft, kan je die ook gebruiken om
196cursor te verplaatsen. We raden je aan om C-b, C-f, C-n en C-p 198de cursor te verplaatsen. We raden je aan om C-b, C-f, C-n en C-p te
197te leren, om drie redenen. Ten eerste werken ze op alle 199leren, om drie redenen. Ten eerste werken ze op alle toetsenborden,
198toetsenborden, ook die zonder pijltjestoetsen. Ten tweede zul je merken 200ook die zonder pijltjestoetsen. Ten tweede zul je merken dat wanneer
199dat wanneer je eenmaal wat ervaring hebt opgedaan in de omgang met 201je eenmaal wat ervaring hebt opgedaan in de omgang met Emacs, het
200Emacs, het gebruik van de CONTROL-tekens sneller is dan werken met de 202gebruik van de CONTROL-tekens sneller is dan werken met de
201pijltjestoetsen (omdat je handen in de normale tikpositie kunnen blijven). Ten 203pijltjestoetsen (omdat je handen in de normale tikpositie kunnen
202derde, als je eenmaal gewend bent aan deze commando's met CONTROL-tekens, 204blijven). Ten derde, als je eenmaal gewend bent aan deze commando's
203kan je makkelijk andere gevorderde cursorbewegingscommando's leren. 205met CONTROL-tekens, kan je makkelijk andere gevorderde
206cursorbewegingscommando's leren.
204 207
205De meeste Emacs-commando's accepteren een numeriek argument. Voor de 208De meeste Emacs-commando's accepteren een numeriek argument. Voor de
206meeste commando's is dit argument het aantal keren dat het commando 209meeste commando's is dit argument het aantal keren dat het commando
207herhaald moet worden. Je geeft dit numerieke argument aan met C-u en 210herhaald moet worden. Je geeft dit numerieke argument aan met C-u en
208vervolgens de cijfers van het getal, vóór het commando. 211vervolgens de cijfers van het getal, vóór het commando. Als je
209Als je toetsenbord een META- (of EDIT- of ALT-) toets heeft, is er ook 212toetsenbord een META- (of EDIT- of ALT-) toets heeft, is er ook een
210een andere manier om het getal aan te geven: tik de cijfers terwijl 213andere manier om het getal aan te geven: tik de cijfers terwijl je de
211je de META toets ingedrukt houdt. We raden je aan de C-u manier te 214META toets ingedrukt houdt. We raden je aan de C-u manier te leren
212leren omdat die beschikbaar is op elke terminal. 215omdat die beschikbaar is op elke terminal.
213 216
214Bijvoorbeeld, C-u 8 C-f beweegt de cursor 8 plaatsen naar voren. 217Bijvoorbeeld, C-u 8 C-f beweegt de cursor 8 plaatsen naar voren.
215 218
@@ -217,49 +220,52 @@ Bijvoorbeeld, C-u 8 C-f beweegt de cursor 8 plaatsen naar voren.
217 met slechts een commando naar een regel in de buurt van deze zin te 220 met slechts een commando naar een regel in de buurt van deze zin te
218 bewegen. 221 bewegen.
219 222
220Voor de meeste commando's is het numerieke argument het aantal keren dat 223Voor de meeste commando's is het numerieke argument het aantal keren
221het commando herhaald moet worden. Voor sommige commando's betekent het 224dat het commando herhaald moet worden. Voor sommige commando's
222echter iets anders. Verschillende commando's (die je totnogtoe niet 225betekent het echter iets anders. Verschillende commando's (die je
223geleerd hebt) gebruiken het als een vlag -- de aanwezigheid van een 226totnogtoe niet geleerd hebt) gebruiken het als een vlag -- de
224prefix-argument, ongeacht zijn waarde, maakt dat het commando iets anders 227aanwezigheid van een prefix-argument, ongeacht zijn waarde, maakt dat
225doet. 228het commando iets anders doet.
226 229
227C-v en M-v vormen een andere uitzondering. Met een numeriek 230C-v en M-v vormen een andere uitzondering. Met een numeriek argument
228argument verschuiven deze commando's de tekst het aangegeven aantal regels 231verschuiven deze commando's de tekst het aangegeven aantal regels in
229in plaats van (bijna) een heel scherm. Bijvoorbeeld, C-u 4 C-v verschuift 232plaats van (bijna) een heel scherm. Bijvoorbeeld, C-u 4 C-v
230de tekst 4 regels. 233verschuift de tekst 4 regels.
231 234
232>> Probeer nu C-u 8 C-v. 235>> Probeer nu C-u 8 C-v.
233 236
234Daarmee zou je tekst 8 regels opgeschoven moeten zijn. Als je terug 237Daarmee zou je tekst 8 regels opgeschoven moeten zijn. Als je terug
235omlaag wil scrollen, kan je M-v een argument geven. 238omlaag wil scrollen, kan je M-v een argument geven.
236 239
237Als je een scherm met vensters gebruikt, zoals X Windows of MS-Windows, 240Als je een scherm met vensters gebruikt, zoals X Windows of
238zou je een grote rechthoek moeten zien aan de linkerkant van het 241MS-Windows, zou je een grote rechthoek moeten zien aan de linkerkant
239Emacs-venster. Deze rechthoek heet een schuifbalk ("scrollbar"). Je kan 242van het Emacs-venster. Deze rechthoek heet een schuifbalk
240de tekst scrollen door met de muis in de schuifbalk te klikken. 243("scrollbar"). Je kan de tekst scrollen door met de muis in de
244schuifbalk te klikken.
241 245
242>> Klik met de middelste muisknop bovenaan het heldere gebied in de 246>> Klik met de middelste muisknop bovenaan het heldere gebied in de
243 schuifbalk. Dit zou de tekst moeten verschuiven naar een positie die 247 schuifbalk. Dit zou de tekst moeten verschuiven naar een positie
244 afhankelijk is van hoe hoog of laag je klikt. 248 die afhankelijk is van hoe hoog of laag je klikt.
245 249
246>> Beweeg de muis op en neer terwijl je de middelste muisknop ingedrukt 250>> Beweeg de muis op en neer terwijl je de middelste muisknop
247 houdt. Je zal zien dat de tekst met de muis mee heen en weer scrollt. 251 ingedrukt houdt. Je zal zien dat de tekst met de muis mee heen en
252 weer scrollt.
248 253
249 254
250* ALS EMACS HANGT 255* ALS EMACS HANGT
251----------------- 256-----------------
252 257
253Als Emacs niet meer op commando's reageert, kan je het veilig onderbreken 258Als Emacs niet meer op commando's reageert, kan je het veilig
254door C-g te tikken. Je kan C-g gebruiken om een commando te stoppen als 259onderbreken door C-g te tikken. Je kan C-g gebruiken om een commando
255het te lang duurt om uit te voeren. 260te stoppen als het te lang duurt om uit te voeren.
256 261
257Je kan C-g ook gebruiken om een numeriek argument te verwijderen of om het 262Je kan C-g ook gebruiken om een numeriek argument te verwijderen of om
258begin van een commando dat je niet wilt afmaken, te verwijderen. 263het begin van een commando dat je niet wilt afmaken, te verwijderen.
259 264
260>> Tik nu C-u 100 om een numeriek argument te maken met de waarde 100, en 265>> Tik nu C-u 100 om een numeriek argument te maken met de waarde 100,
261 tik dan C-g. Tik vervolgens C-f. Het zou de cursor maar 266 en tik dan C-g. Tik vervolgens C-f. Het zou de cursor maar één
262 één positie mogen verplaatsen, omdat je het argument verwijderd hebt met C-g. 267 positie mogen verplaatsen, omdat je het argument verwijderd hebt
268 met C-g.
263 269
264Als je per ongeluk een <ESC> tikt, kan je dat ongedaan maken met het 270Als je per ongeluk een <ESC> tikt, kan je dat ongedaan maken met het
265commando C-g. 271commando C-g.
@@ -268,40 +274,41 @@ commando C-g.
268* UITGESCHAKELDE COMMANDO'S 274* UITGESCHAKELDE COMMANDO'S
269--------------------------- 275---------------------------
270 276
271Sommige Emacs-commando's zijn uitgeschakeld zodat beginnende gebruikers ze 277Sommige Emacs-commando's zijn uitgeschakeld zodat beginnende
272niet per ongeluk kunnen uitvoeren. 278gebruikers ze niet per ongeluk kunnen uitvoeren.
273 279
274Als je een van de uitgeschakelde commando's intikt, laat Emacs uitleg zien 280Als je een van de uitgeschakelde commando's intikt, laat Emacs uitleg
275over het commando dat je gegeven hebt, en vraagt of je het werkelijk wil 281zien over het commando dat je gegeven hebt, en vraagt of je het
276uitvoeren. 282werkelijk wil uitvoeren.
277 283
278Wanneer je het commando echt wil uitvoeren, tik dan <SPC> (de 284Wanneer je het commando echt wil uitvoeren, tik dan <SPC> (de
279spatiebalk) als antwoord op de vraag. Normaal wil je het commando niet 285spatiebalk) als antwoord op de vraag. Normaal wil je het commando
280uitvoeren en beantwoord je de vraag met "n" (van "no" of "nee"). 286niet uitvoeren en beantwoord je de vraag met "n" (van "no" of "nee").
281 287
282>> Tik C-x C-l (een uitgeschakeld commando), 288>> Tik C-x C-l (een uitgeschakeld commando), en tik dan n als antwoord
283 en tik dan n als antwoord op de vraag. 289 op de vraag.
284 290
285 291
286* VENSTERS 292* VENSTERS
287---------- 293----------
288 294
289Emacs kan meerdere vensters laten zien, elk venster met zijn eigen tekst. 295Emacs kan meerdere vensters laten zien, elk venster met zijn eigen
290We zullen later uitleggen hoe je met meerdere vensters om kan gaan. Op 296tekst. We zullen later uitleggen hoe je met meerdere vensters om kan
291dit moment willen we slechts uitleggen hoe je van extra vensters af kunt 297gaan. Op dit moment willen we slechts uitleggen hoe je van extra
292komen en terug kan keren naar het werken met één venster. Het is 298vensters af kunt komen en terug kan keren naar het werken met één
293eenvoudig: 299venster. Het is eenvoudig:
294 300
295 C-x 1 Een enkel venster (dat wil zeggen: verwijder alle andere vensters). 301 C-x 1 Een enkel venster (dat wil zeggen: verwijder alle
302 andere vensters).
296 303
297Het commando is CONTROL-x gevolgd door het cijfer 1. C-x 1 vergroot het 304Het commando is CONTROL-x gevolgd door het cijfer 1. C-x 1 vergroot
298venster waar de cursor in staat tot het hele scherm. Alle andere vensters 305het venster waar de cursor in staat tot het hele scherm. Alle andere
299worden verwijderd. 306vensters worden verwijderd.
300 307
301>> Zet de cursor op deze regel en tik C-u 0 C-l. 308>> Zet de cursor op deze regel en tik C-u 0 C-l.
302>> Tik nu C-h k C-f. 309>> Tik nu C-h k C-f.
303 Zie hoe dit venster kleiner is geworden, terwijl een nieuw venster verschijnt 310 Zie hoe dit venster kleiner is geworden, terwijl een nieuw venster
304 om de documentatie van het C-f commando te laten zien. 311 verschijnt om de documentatie van het C-f commando te laten zien.
305 312
306>> Tik nu C-x 1 en zie het documentatievenster verdwijnen. 313>> Tik nu C-x 1 en zie het documentatievenster verdwijnen.
307 314
@@ -316,61 +323,68 @@ bestaan uit twee, drie of vier tekens.
316* TOEVOEGEN EN WEGHALEN 323* TOEVOEGEN EN WEGHALEN
317----------------------- 324-----------------------
318 325
319Als je tekst toe wil voegen, tik je die eenvoudigweg in. Tekens die je 326Als je tekst toe wil voegen, tik je die eenvoudigweg in. Tekens die
320kan zien, zoals A, 7, * en dergelijke, worden door Emacs als tekst 327je kan zien, zoals A, 7, * en dergelijke, worden door Emacs als tekst
321geïnterpreteerd en meteen aan de tekst toegevoegd. Tik <Return> (de 328geïnterpreteerd en meteen aan de tekst toegevoegd. Tik <Return> (de
322"volgende regel"-toets) om een Newline toe te voegen en dus een nieuwe 329"volgende regel"-toets) om een Newline toe te voegen en dus een nieuwe
323regel te beginnen. 330regel te beginnen.
324 331
325Je kan het laatste teken dat je hebt ingetikt weghalen door <Delback> te tikken. 332Je kan het laatste teken dat je hebt ingetikt weghalen door <Delback>
326<Delback> is een toets op het toetsenbord -- dezelfde toets die je normaal 333te tikken. <Delback> is een toets op het toetsenbord -- dezelfde
327gesproken gebruikt, buiten Emacs, om het laatst ingetikte teken te wissen. 334toets die je normaal gesproken gebruikt, buiten Emacs, om het laatst
328Het is meestal een grote toets, een paar rijen boven de <Return>-toets, 335ingetikte teken te wissen. Het is meestal een grote toets, een paar
329waar "Delete", "Del" of "Backspace" op staat. 336rijen boven de <Return>-toets, waar "Delete", "Del" of "Backspace" op
337staat.
330 338
331Als er op die grote toets "Backspace" staat, dan is dat degene die je 339Als er op die grote toets "Backspace" staat, dan is dat degene die je
332gebruikt voor <Delback>. Er kan op een andere plaats ook nog een andere 340gebruikt voor <Delback>. Er kan op een andere plaats ook nog een
333toets zijn waarop "Delete" staat, maar dat is niet <Delback>. 341andere toets zijn waarop "Delete" staat, maar dat is niet <Delback>.
334 342
335In het algemeen haalt <Delback> het teken weg dat juist voor de cursorpositie 343In het algemeen haalt <Delback> het teken weg dat juist voor de
336staat. 344cursorpositie staat.
337 345
338>> Probeer dit nu: tik een paar letters en haal ze weer weg door een paar 346>> Probeer dit nu: tik een paar letters en haal ze weer weg door een
339 keer op <Delback> te drukken. Maak je niet druk over het feit dat dit 347 paar keer op <Delback> te drukken. Maak je niet druk over het feit
340 bestand verandert; je zal niets veranderen aan de originele versie van 348 dat dit bestand verandert; je zal niets veranderen aan de originele
341 deze inleiding. Je zit slechts je eigen kopie te wijzigen. 349 versie van deze inleiding. Je zit slechts je eigen kopie te
350 wijzigen.
342 351
343Als een regel tekst te lang wordt om helemaal op het scherm getoond 352Als een regel tekst te lang wordt om helemaal op het scherm getoond te
344te worden, dan gaat hij verder op de volgende schermregel. Een backslash 353worden, dan gaat hij verder op de volgende schermregel. Een backslash
345("\") in de rechtermarge (of, als je een scherm met vensters 354("\") in de rechtermarge (of, als je een scherm met vensters gebruikt,
346gebruikt, een kleine gebogen pijl) laat dan zien dat de regel op de 355een kleine gebogen pijl) laat dan zien dat de regel op de volgende
347volgende schermregel verder gaat. 356schermregel verder gaat.
348 357
349>> Voeg nu tekst toe totdat je de rechter kantlijn raakt, en blijf 358>> Voeg nu tekst toe totdat je de rechter kantlijn raakt, en blijf
350 toevoegen. Je zal zien dat er een vervolgregel verschijnt. 359 toevoegen. Je zal zien dat er een vervolgregel verschijnt.
351 360
352>> Tik weer enkele keren <Delback> om zoveel tekens weg te halen tot 361>> Tik weer enkele keren <Delback> om zoveel tekens weg te halen tot
353 de regel weer op een schermregel past. De vervolgregel zal verdwijnen. 362 de regel weer op een schermregel past. De vervolgregel zal
363 verdwijnen.
354 364
355Je kan een Newline zoals elk ander teken verwijderen. Als je een Newline 365Je kan een Newline zoals elk ander teken verwijderen. Als je een
356verwijdert, voeg je de twee regels waar de Newline tussen staat samen tot een 366Newline verwijdert, voeg je de twee regels waar de Newline tussen
357enkele regel. Als de regel die het resultaat is van deze operatie niet op 367staat samen tot een enkele regel. Als de regel die het resultaat is
358een schermregel past, zal hij getoond worden met een vervolgregel. 368van deze operatie niet op een schermregel past, zal hij getoond worden
369met een vervolgregel.
359 370
360>> Beweeg de cursor naar het begin van een regel en tik <Delback>. Dit 371>> Beweeg de cursor naar het begin van een regel en tik <Delback>.
361 voegt de huidige en vorige regel samen. 372 Dit voegt de huidige en vorige regel samen.
362 373
363>> Tik <Return> om de Newline die je net verwijderd hebt weer toe te voegen. 374>> Tik <Return> om de Newline die je net verwijderd hebt weer toe te
375 voegen.
364 376
365Je herinnert je dat je bij de meeste Emacs-commando's het aantal keren op kan 377Je herinnert je dat je bij de meeste Emacs-commando's het aantal keren
366geven, dat ze herhaald moeten worden. Dit geldt ook voor gewone tekens. 378op kan geven, dat ze herhaald moeten worden. Dit geldt ook voor
367Als je een gewoon teken herhaalt, wordt dat teken herhaaldelijk toegevoegd. 379gewone tekens. Als je een gewoon teken herhaalt, wordt dat teken
380herhaaldelijk toegevoegd.
368 381
369>> Probeer dat nu: tik C-u 8 * om ******** toe te voegen. 382>> Probeer dat nu: tik C-u 8 * om ******** toe te voegen.
370 383
371Je hebt nu de eenvoudigste manier geleerd om iets in Emacs te tikken en fouten te 384Je hebt nu de eenvoudigste manier geleerd om iets in Emacs te tikken
372verbeteren. Je kan tekst ook per woord of regel verwijderen. Hier volgt 385en fouten te verbeteren. Je kan tekst ook per woord of regel
373een samenvatting van de commando's om tekst te verwijderen: 386verwijderen. Hier volgt een samenvatting van de commando's om tekst
387te verwijderen:
374 388
375 <Delback> Haal het teken weg dat voor de cursor staat 389 <Delback> Haal het teken weg dat voor de cursor staat
376 C-d Haal het teken weg dat achter de cursor staat 390 C-d Haal het teken weg dat achter de cursor staat
@@ -381,10 +395,10 @@ een samenvatting van de commando's om tekst te verwijderen:
381 C-k Verwijder alles van de cursor tot het eind van de regel 395 C-k Verwijder alles van de cursor tot het eind van de regel
382 M-k Verwijder alles van de cursor tot het eind van de zin 396 M-k Verwijder alles van de cursor tot het eind van de zin
383 397
384Merk op dat <Delback> en C-d, met M-<Delback> en M-d de analogie verder 398Merk op dat <Delback> en C-d, met M-<Delback> en M-d de analogie
385trekken, die begon met C-f en M-f (waarbij we voor het gemak even vergeten dat 399verder trekken, die begon met C-f en M-f (waarbij we voor het gemak
386<Delback> niet echt een CONTROL-teken is). C-k en M-k lijken enigzins op 400even vergeten dat <Delback> niet echt een CONTROL-teken is). C-k en
387C-e en M-e in hun relatie tot regels en zinnen. 401M-k lijken enigzins op C-e en M-e in hun relatie tot regels en zinnen.
388 402
389Je kunt ook op één uniforme manier een willekeurig deel van de tekst 403Je kunt ook op één uniforme manier een willekeurig deel van de tekst
390verwijderen. Beweeg daartoe naar één kant van het gedeelte dat je 404verwijderen. Beweeg daartoe naar één kant van het gedeelte dat je
@@ -412,14 +426,15 @@ die slechts een enkel teken weghalen.
412 426
413>> Zet de cursor op het begin van een regel die niet leeg is. 427>> Zet de cursor op het begin van een regel die niet leeg is.
414 Tik C-k om de tekst op die regel te verwijderen. 428 Tik C-k om de tekst op die regel te verwijderen.
415>> Tik C-k een tweede keer. Nu verwijdert dit commando het Newline-teken. 429>> Tik C-k een tweede keer. Nu verwijdert dit commando het
430 Newline-teken.
416 431
417Merk op hoe een enkel C-k commando de inhoud van een regel verwijdert, een 432Merk op hoe een enkel C-k commando de inhoud van een regel verwijdert,
418tweede C-k commando de regel zelf zodat alle volgende regels een regel 433een tweede C-k commando de regel zelf zodat alle volgende regels een
419omhoog komen. Het numerieke argument is voor C-k bijzonder: het aangegeven 434regel omhoog komen. Het numerieke argument is voor C-k bijzonder: het
420aantal regels zal worden verwijderd, inclusief de inhoud. Dit is meer dan 435aangegeven aantal regels zal worden verwijderd, inclusief de inhoud.
421simpelweg herhaling: C-u 2 C-k verwijdert twee regels, terwijl tweemaal 436Dit is meer dan simpelweg herhaling: C-u 2 C-k verwijdert twee regels,
422C-k tikken dat niet doet. 437terwijl tweemaal C-k tikken dat niet doet.
423 438
424Om de laatst verwijderde tekst terug te halen naar de plaats waar de 439Om de laatst verwijderde tekst terug te halen naar de plaats waar de
425cursor nu op staat (te yanken), tik C-y. 440cursor nu op staat (te yanken), tik C-y.
@@ -428,168 +443,177 @@ cursor nu op staat (te yanken), tik C-y.
428 443
429Het is alsof je met C-y iets uit de prullenbak haalt wat je net had 444Het is alsof je met C-y iets uit de prullenbak haalt wat je net had
430verwijderd. Merk op dat verschillende C-k's achter elkaar alle regels 445verwijderd. Merk op dat verschillende C-k's achter elkaar alle regels
431die verwijderd worden, bij elkaar bewaart zodat een enkele C-y die regels 446die verwijderd worden, bij elkaar bewaart zodat een enkele C-y die
432in een keer terugbrengt. 447regels in een keer terugbrengt.
433 448
434>> Probeer het nu: tik C-k een paar keer. 449>> Probeer het nu: tik C-k een paar keer.
435 450
436Om de verwijderde tekst terug te halen: 451Om de verwijderde tekst terug te halen:
437 452
438>> Tik C-y. Beweeg de cursor enkele regels naar beneden en tik weer C-y. 453>> Tik C-y. Beweeg de cursor enkele regels naar beneden en tik weer
439 Je ziet nu hoe je tekst kan kopiëren. 454 C-y. Je ziet nu hoe je tekst kan kopiëren.
440 455
441Wat moet je doen als je wat tekst terug wilt brengen, maar je intussen 456Wat moet je doen als je wat tekst terug wilt brengen, maar je intussen
442al iets anders verwijderd hebt? C-y zou datgene terugbrengen wat je het 457al iets anders verwijderd hebt? C-y zou datgene terugbrengen wat je
443recentst hebt verwijderd. Gelukkig is de voorgaande tekst niet verloren 458het recentst hebt verwijderd. Gelukkig is de voorgaande tekst niet
444gegaan. Je kunt die tekst terughalen met M-y. Nadat je C-y hebt getikt 459verloren gegaan. Je kunt die tekst terughalen met M-y. Nadat je C-y
445om de recentst weggegooide tekst terug te halen, vervangt M-y die tekst 460hebt getikt om de recentst weggegooide tekst terug te halen, vervangt
446met de tekst die je daarvoor had weggegooid. Je kunt M-y herhalen om 461M-y die tekst met de tekst die je daarvoor had weggegooid. Je kunt
447tekst terug te halen die je al langer geleden hebt weggegooid. Als 462M-y herhalen om tekst terug te halen die je al langer geleden hebt
448je de tekst te pakken hebt die je zocht, hoef je niets te doen om die 463weggegooid. Als je de tekst te pakken hebt die je zocht, hoef je
449daar te houden. Je kan gewoon verder werken en de teruggehaalde tekst 464niets te doen om die daar te houden. Je kan gewoon verder werken en
450met rust laten. 465de teruggehaalde tekst met rust laten.
451 466
452Als je M-y vaak genoeg tikt kom je terug waar je begon, bij de laatst 467Als je M-y vaak genoeg tikt kom je terug waar je begon, bij de laatst
453verwijderde tekst. 468verwijderde tekst.
454 469
455>> Verwijder een regel, beweeg de cursor wat, en verwijder nog een regel. 470>> Verwijder een regel, beweeg de cursor wat, en verwijder nog een
456 Tik C-y om de tweede regel die je verwijderde, terug te halen. 471 regel. Tik C-y om de tweede regel die je verwijderde, terug te
457 Tik nog een M-y en die regel wordt vervangen door de eerste regel 472 halen. Tik nog een M-y en die regel wordt vervangen door de eerste
458 die je verwijderde. 473 regel die je verwijderde. Tik nog enkele keren M-y en zie wat er
459 Tik nog enkele keren M-y en zie wat er langs komt. Herhaal dit tot de 474 langs komt. Herhaal dit tot de tweede regel weer langs komt, en
460 tweede regel weer langs komt, en dan nog een paar keer. 475 dan nog een paar keer. Je kan ook experimenteren met positieve en
461 Je kan ook experimenteren met positieve en negatieve argumenten bij 476 negatieve argumenten bij M-y.
462 M-y.
463 477
464 478
465* HERSTELLEN 479* HERSTELLEN
466------------ 480------------
467 481
468Als je de tekst veranderd hebt en je daar toch niet tevreden mee bent, 482Als je de tekst veranderd hebt en je daar toch niet tevreden mee bent,
469dan kan je de verandering ongedaan maken met het herstelcommando, C-x u. 483dan kan je de verandering ongedaan maken met het herstelcommando, C-x
484u.
470 485
471Normaal gesproken herstelt C-x u de veranderingen die het gevolg zijn van 486Normaal gesproken herstelt C-x u de veranderingen die het gevolg zijn
472een enkel commando; door herhaaldelijk C-x u te tikken, worden steeds 487van een enkel commando; door herhaaldelijk C-x u te tikken, worden
473eerdere commando's hersteld. 488steeds eerdere commando's hersteld.
474 489
475Er zijn echter twee uitzonderingen: commando's die de tekst niet wijzigen, 490Er zijn echter twee uitzonderingen: commando's die de tekst niet
476zoals cursorbewegingen, worden overgeslagen, en commando's die simpelweg 491wijzigen, zoals cursorbewegingen, worden overgeslagen, en commando's
477het ingetikte teken aan de tekst toevoegen, worden meestal gegroepeerd 492die simpelweg het ingetikte teken aan de tekst toevoegen, worden
478in groepjes van maximaal 20 tekens, zodat je minder vaak het commando 493meestal gegroepeerd in groepjes van maximaal 20 tekens, zodat je
479C-x u hoeft te tikken om teksttoevoegingen te herstellen. 494minder vaak het commando C-x u hoeft te tikken om teksttoevoegingen te
495herstellen.
480 496
481>> Gooi deze regel weg met C-k; met C-x u zou hij weer moeten verschijnen. 497>> Gooi deze regel weg met C-k; met C-x u zou hij weer moeten
498 verschijnen.
482 499
483C-_ is een alternatief voor C-x u. Het levert exact hetzelfde resultaat 500C-_ is een alternatief voor C-x u. Het levert exact hetzelfde
484op, maar is makkelijker om een paar keer achter elkaar te tikken. Een 501resultaat op, maar is makkelijker om een paar keer achter elkaar te
485nadeel van C-_ is dat op sommige toetsenborden het intikken ervan niet 502tikken. Een nadeel van C-_ is dat op sommige toetsenborden het
486gebruiksvriendelijk is. Dat is ook de reden voor het alternatief, C-x u. 503intikken ervan niet gebruiksvriendelijk is. Dat is ook de reden voor
487Op sommige terminals kan je C-_ tikken door "/" te tikken terwijl je de 504het alternatief, C-x u. Op sommige terminals kan je C-_ tikken door
488CONTROL-toets ingedrukt houdt. 505"/" te tikken terwijl je de CONTROL-toets ingedrukt houdt.
489 506
490Een numeriek argument bij C-_ of C-x u duidt het aantal herhalingen aan. 507Een numeriek argument bij C-_ of C-x u duidt het aantal herhalingen
508aan.
491 509
492 510
493* BESTANDEN 511* BESTANDEN
494----------- 512-----------
495 513
496Om een tekst die je gemaakt of veranderd hebt op te slaan, moet je de tekst 514Om een tekst die je gemaakt of veranderd hebt op te slaan, moet je de
497in een bestand stoppen ("to save a file" in het Engels). Als je dat niet 515tekst in een bestand stoppen ("to save a file" in het Engels). Als je
498doet, ben je die veranderingen kwijt op het moment dat je Emacs verlaat. 516dat niet doet, ben je die veranderingen kwijt op het moment dat je
499Je kan een bestand veranderen door het bestand te "bezoeken". (Ook wel 517Emacs verlaat. Je kan een bestand veranderen door het bestand te
500"vinden"; "finding" of "visiting" in het Engels.) 518"bezoeken". (Ook wel "vinden"; "finding" of "visiting" in het
519Engels.)
501 520
502Een bestand bezoeken betekent dat je de inhoud van dat bestand in 521Een bestand bezoeken betekent dat je de inhoud van dat bestand in
503Emacs ziet. Het lijkt er dan op alsof je het bestand aan het veranderen 522Emacs ziet. Het lijkt er dan op alsof je het bestand aan het
504bent. Deze veranderingen zijn echter slechts tijdelijk zolang je het 523veranderen bent. Deze veranderingen zijn echter slechts tijdelijk
505bestand niet opslaat. Op deze manier kan je nooit per ongeluk een half 524zolang je het bestand niet opslaat. Op deze manier kan je nooit per
506gewijzigd bestand op het systeem achterlaten. Zelfs als je het bestand 525ongeluk een half gewijzigd bestand op het systeem achterlaten. Zelfs
507opslaat, zorgt Emacs ervoor dat het originele bestand onder een gewijzigde 526als je het bestand opslaat, zorgt Emacs ervoor dat het originele
508naam nog steeds beschikbaar is, voor het geval je later besluit dat de 527bestand onder een gewijzigde naam nog steeds beschikbaar is, voor het
509veranderingen toch niet zo goed waren. 528geval je later besluit dat de veranderingen toch niet zo goed waren.
510 529
511Bij de onderkant van het scherm zie je een regel die begint en 530Bij de onderkant van het scherm zie je een regel die begint en eindigt
512eindigt met streepjes, met aan het begin "-1:-- TUTORIAL.nl" of iets 531met streepjes, met aan het begin "-1:-- TUTORIAL.nl" of iets
513dergelijks. Dit deel van het scherm laat normaal de naam van het bestand 532dergelijks. Dit deel van het scherm laat normaal de naam van het
514zien dat je op dat moment bezoekt. Op dit moment bezoek je een bestand 533bestand zien dat je op dat moment bezoekt. Op dit moment bezoek je
515dat "TUTORIAL.nl" heet; het is je eigen kopie van de Nederlandstalige 534een bestand dat "TUTORIAL.nl" heet; het is je eigen kopie van de
516Emacs-inleiding ("tutorial" in het Engels). Als je in Emacs een bestand 535Nederlandstalige Emacs-inleiding ("tutorial" in het Engels). Als je
517bezoekt dan staat de naam van het bestand altijd op deze plaats. 536in Emacs een bestand bezoekt dan staat de naam van het bestand altijd
537op deze plaats.
518 538
519Iets bijzonders aan het commando om een bestand te bezoeken, is dat je 539Iets bijzonders aan het commando om een bestand te bezoeken, is dat je
520aan moet geven welk bestand je wil. Dit heet dat het commando "een 540aan moet geven welk bestand je wil. Dit heet dat het commando "een
521argument van de gebruiker vraagt"; in dit geval de naam van het bestand. 541argument van de gebruiker vraagt"; in dit geval de naam van het
522Nadat je het commando 542bestand. Nadat je het commando
523 543
524 C-x C-f Bezoek bestand (met de f van "find file"). 544 C-x C-f Bezoek bestand (met de f van "find file").
525 545
526hebt getikt vraagt Emacs om de naam van het bestand. De naam die je 546hebt getikt vraagt Emacs om de naam van het bestand. De naam die je
527intikt verschijnt op de onderste regel van het scherm. Wanneer die regel 547intikt verschijnt op de onderste regel van het scherm. Wanneer die
528voor dit soort invoer gebruikt wordt, heet hij de minibuffer. Je kan gewone 548regel voor dit soort invoer gebruikt wordt, heet hij de minibuffer.
529Emacs commando's gebruiken om de bestandsnaam te veranderen. 549Je kan gewone Emacs commando's gebruiken om de bestandsnaam te
550veranderen.
530 551
531Tijdens het invoeren van de bestandsnaam (of om het even welke 552Tijdens het invoeren van de bestandsnaam (of om het even welke invoer
532invoer in de minibuffer) kan je het commando afbreken met C-g. 553in de minibuffer) kan je het commando afbreken met C-g.
533 554
534>> Tik C-x C-f gevolgd door C-g. Dit commando breekt de minibuffer af en 555>> Tik C-x C-f gevolgd door C-g. Dit commando breekt de minibuffer af
535 ook het C-x C-f commando dat van de minibuffer gebruik maakte. 556 en ook het C-x C-f commando dat van de minibuffer gebruik maakte.
536 Het resultaat is dat je geen bestand bezoekt. 557 Het resultaat is dat je geen bestand bezoekt.
537 558
538Als je de naam van een bestand hebt ingevoerd, tik dan <Return> om het 559Als je de naam van een bestand hebt ingevoerd, tik dan <Return> om het
539commando af te sluiten. Hierna gaat het C-x C-f commando aan het werk en haalt 560commando af te sluiten. Hierna gaat het C-x C-f commando aan het werk
540het bestand op dat je aangegeven hebt. Als het C-x C-f commando daarmee 561en haalt het bestand op dat je aangegeven hebt. Als het C-x C-f
541klaar is, verdwijnt de minibuffer. 562commando daarmee klaar is, verdwijnt de minibuffer.
542 563
543Na korte tijd verschijnt de inhoud van het bestand op het scherm en kan 564Na korte tijd verschijnt de inhoud van het bestand op het scherm en
544je de inhoud wijzigen. Als je de wijzigingen op wilt slaan, tik dan het 565kan je de inhoud wijzigen. Als je de wijzigingen op wilt slaan, tik
545commando 566dan het commando
546 567
547 C-x C-s Sla bestand op (met de s van "save file"). 568 C-x C-s Sla bestand op (met de s van "save file").
548 569
549Dit commando slaat de tekst zoals Emacs die nu heeft in het bestand op. 570Dit commando slaat de tekst zoals Emacs die nu heeft in het bestand
550De eerste keer dat je dit doet, slaat Emacs het originele bestand onder een 571op. De eerste keer dat je dit doet, slaat Emacs het originele bestand
551andere naam op, zodat het niet verloren gaat. De nieuwe naam bestaat uit de 572onder een andere naam op, zodat het niet verloren gaat. De nieuwe
552oude bestandsnaam gevolgd door een "~". 573naam bestaat uit de oude bestandsnaam gevolgd door een "~".
553 574
554Als Emacs het bestand heeft opgeslagen, laat het de naam van het 575Als Emacs het bestand heeft opgeslagen, laat het de naam van het
555bestand zien. Het is een goede gewoonte een bestand regelmatig op te slaan 576bestand zien. Het is een goede gewoonte een bestand regelmatig op te
556zodat er niet teveel werk verloren gaat als het systeem hangt of crasht. 577slaan zodat er niet teveel werk verloren gaat als het systeem hangt of
578crasht.
557 579
558>> Tik C-x C-s, om je kopie van deze inleiding op te slaan. Als het goed is 580>> Tik C-x C-s, om je kopie van deze inleiding op te slaan. Als het
559 verschijnt "Wrote ...TUTORIAL.nl" op de onderste schermregel. 581 goed is verschijnt "Wrote ...TUTORIAL.nl" op de onderste
582 schermregel.
560 583
561OPMERKING: Op sommige systemen gebeurt er helemaal niets als je C-x C-s 584OPMERKING: Op sommige systemen gebeurt er helemaal niets als je C-x
562tikt, en daarna ook niets meer. Dit komt door een eigenschap van de 585C-s tikt, en daarna ook niets meer. Dit komt door een eigenschap van
563machine waarop je werkt die te maken heeft met "flow control". Met C-s 586de machine waarop je werkt die te maken heeft met "flow control". Met
564stopt de "flow" en komt niets meer van wat je tikt bij Emacs terecht. Om 587C-s stopt de "flow" en komt niets meer van wat je tikt bij Emacs
565deze situatie te herstellen, tik C-q. Lees daarna het hoofdstuk 588terecht. Om deze situatie te herstellen, tik C-q. Lees daarna het
566"Spontaneous Entry to Incremental Search" in het Emacs-handboek over hoe 589hoofdstuk "Spontaneous Entry to Incremental Search" in het
567je moet omgaan met deze situatie. 590Emacs-handboek over hoe je moet omgaan met deze situatie.
568 591
569Je kan een bestaand bestand bezoeken om het te bekijken of het te 592Je kan een bestaand bestand bezoeken om het te bekijken of het te
570wijzigen. Je kan ook een bestand bezoeken dat nog niet bestaat. Dit is 593wijzigen. Je kan ook een bestand bezoeken dat nog niet bestaat. Dit
571de manier om met Emacs een nieuw bestand te maken: bezoek het bestand, dat 594is de manier om met Emacs een nieuw bestand te maken: bezoek het
572eerst leeg zal zijn, en voeg tekst toe. Zodra je de tekst opslaat, wordt 595bestand, dat eerst leeg zal zijn, en voeg tekst toe. Zodra je de
573het bestand werkelijk gecreëerd, met de tekst als inhoud. Vanaf dat 596tekst opslaat, wordt het bestand werkelijk gecreëerd, met de tekst als
574moment ben je dus bezig met een bestaand bestand. 597inhoud. Vanaf dat moment ben je dus bezig met een bestaand bestand.
575 598
576 599
577* BUFFERS 600* BUFFERS
578--------- 601---------
579 602
580Als je een tweede bestand bezoekt met C-x C-f, blijft het eerste bestand 603Als je een tweede bestand bezoekt met C-x C-f, blijft het eerste
581gewoon in Emacs. Je kan naar dat bestand terug door het gewoon nog een 604bestand gewoon in Emacs. Je kan naar dat bestand terug door het
582keer te bezoeken met C-x C-f. Op deze manier kan je een behoorlijk aantal 605gewoon nog een keer te bezoeken met C-x C-f. Op deze manier kan je
583bestanden in Emacs krijgen. 606een behoorlijk aantal bestanden in Emacs krijgen.
584 607
585>> Creëer een bestand dat "foo" heet door te tikken: C-x C-f foo 608>> Creëer een bestand dat "foo" heet door te tikken: C-x C-f foo
586 <Return>. Voeg hieraan wat tekst toe, wijzig hem, en sla "foo" op 609 <Return>. Voeg hieraan wat tekst toe, wijzig hem, en sla "foo" op
587 door C-x C-s te tikken. Tik hierna C-x C-f TUTORIAL <Return> om 610 door C-x C-s te tikken. Tik hierna C-x C-f TUTORIAL <Return> om
588 weer hier, in de inleiding, terug te komen. 611 weer hier, in de inleiding, terug te komen.
589 612
590Emacs bewaart intern de tekst van elk bestand in een ding dat een "buffer" 613Emacs bewaart intern de tekst van elk bestand in een ding dat een
591genoemd wordt. Als je een bestand bezoekt wordt er een nieuwe buffer 614"buffer" genoemd wordt. Als je een bestand bezoekt wordt er een
592gemaakt. Om een lijst van de huidige buffers te zien, tik 615nieuwe buffer gemaakt. Om een lijst van de huidige buffers te zien,
616tik
593 617
594 C-x C-b Laat de bufferlijst zien 618 C-x C-b Laat de bufferlijst zien
595 619
@@ -633,13 +657,13 @@ op de onderste regel toonde.
633 keren naar deze buffer met de Emacs-inleiding 657 keren naar deze buffer met de Emacs-inleiding
634 658
635Als je de tekst van het ene bestand verandert en dan een ander bestand 659Als je de tekst van het ene bestand verandert en dan een ander bestand
636bezoekt, wordt het eerste bestand niet opgeslagen. De wijzigingen blijven 660bezoekt, wordt het eerste bestand niet opgeslagen. De wijzigingen
637in Emacs, in de buffer die bij het bestand hoort. Het creëren of 661blijven in Emacs, in de buffer die bij het bestand hoort. Het creëren
638veranderen van de buffer van het tweede bestand heeft geen effect op de 662of veranderen van de buffer van het tweede bestand heeft geen effect
639eerste buffer. Dit is erg nuttig, maar betekent ook dat er een eenvoudige 663op de eerste buffer. Dit is erg nuttig, maar betekent ook dat er een
640manier nodig is om het eerste bestand te bewaren. Het zou erg vervelend 664eenvoudige manier nodig is om het eerste bestand te bewaren. Het zou
641zijn om er eerst naar terug te moeten gaan met C-x C-f om het dan te 665erg vervelend zijn om er eerst naar terug te moeten gaan met C-x C-f
642kunnen bewaren met C-x C-s. Dus hebben we het commando: 666om het dan te kunnen bewaren met C-x C-s. Dus hebben we het commando:
643 667
644 C-x s Sla een paar buffers op 668 C-x s Sla een paar buffers op
645 669
@@ -657,9 +681,9 @@ opgeslagen zijn, of je de buffer wilt bewaren.
657 681
658Er zijn veel meer Emacs commando's dan er op de toetsen van het 682Er zijn veel meer Emacs commando's dan er op de toetsen van het
659toetsenbord passen, zelfs als we hun aantal kunnen vergroten door de 683toetsenbord passen, zelfs als we hun aantal kunnen vergroten door de
660CONTROL- of META-toets te gebruiken. Emacs lost dit probleem op met het X 684CONTROL- of META-toets te gebruiken. Emacs lost dit probleem op met
661commando (met de X van eXtensie of uitbreiding). Het X commando komt voor in 685het X commando (met de X van eXtensie of uitbreiding). Het X commando
662twee smaken: 686komt voor in twee smaken:
663 687
664 C-x Tekenuitbreiding. Gevolgd door een teken. 688 C-x Tekenuitbreiding. Gevolgd door een teken.
665 M-x Commando-naam-uitbreiding. Wordt gevolgd door een naam. 689 M-x Commando-naam-uitbreiding. Wordt gevolgd door een naam.
@@ -673,29 +697,30 @@ je geen zorgen over het verloren gaan van veranderingen die niet
673opgeslagen zijn; C-x C-c vraagt of je veranderde buffers wilt bewaren 697opgeslagen zijn; C-x C-c vraagt of je veranderde buffers wilt bewaren
674voordat Emacs helemaal eindigt.) 698voordat Emacs helemaal eindigt.)
675 699
676C-z is het commando om Emacs *tijdelijk* te verlaten, zodat je daarna weer 700C-z is het commando om Emacs *tijdelijk* te verlaten, zodat je daarna
677terug kan keren in dezelfde Emacs-sessie. 701weer terug kan keren in dezelfde Emacs-sessie.
678 702
679Op systemen die deze mogelijkheid bieden, zet C-z Emacs stil: je komt weer 703Op systemen die deze mogelijkheid bieden, zet C-z Emacs stil: je komt
680terug in de shell, maar Emacs is nog aanwezig. In de meeste shells kan je 704weer terug in de shell, maar Emacs is nog aanwezig. In de meeste
681Emacs weer activeren met het "fg" commando, of met "%emacs". 705shells kan je Emacs weer activeren met het "fg" commando, of met
706"%emacs".
682 707
683Op systemen die niet de mogelijkheid bieden om programma's stil te zetten, 708Op systemen die niet de mogelijkheid bieden om programma's stil te
684creëert C-z een subshell onder Emacs om je zo in de gelegenheid te 709zetten, creëert C-z een subshell onder Emacs om je zo in de
685stellen andere programma's uit te voeren en daarna weer in Emacs terug te 710gelegenheid te stellen andere programma's uit te voeren en daarna weer
686keren; Emacs wordt dus niet werkelijk verlaten. In dit geval is het 711in Emacs terug te keren; Emacs wordt dus niet werkelijk verlaten. In
687shellcommando "exit" de normale manier om de subshell te verlaten en in 712dit geval is het shellcommando "exit" de normale manier om de subshell
688Emacs terug te keren. 713te verlaten en in Emacs terug te keren.
689 714
690Het moment om C-x C-c te gebruiken is wanneer je uit gaat loggen. Het is 715Het moment om C-x C-c te gebruiken is wanneer je uit gaat loggen. Het
691ook het juiste commando om Emacs te beëindigen wanneer Emacs opgestart 716is ook het juiste commando om Emacs te beëindigen wanneer Emacs
692was door een mail-programma of iets dergelijks, aangezien die misschien 717opgestart was door een mail-programma of iets dergelijks, aangezien
693niet met een stilgezette Emacs om kunnen gaan. Normaal gezien is het 718die misschien niet met een stilgezette Emacs om kunnen gaan. Normaal
694echter beter Emacs stil te zetten met C-z dan om Emacs te verlaten, 719gezien is het echter beter Emacs stil te zetten met C-z dan om Emacs
695behalve als je uit wilt loggen natuurlijk. 720te verlaten, behalve als je uit wilt loggen natuurlijk.
696 721
697Er bestaan vele C-x commando's. Hier is een lijst van degene die je nu al 722Er bestaan vele C-x commando's. Hier is een lijst van degene die je
698kent: 723nu al kent:
699 724
700 C-x C-f Bezoek bestand 725 C-x C-f Bezoek bestand
701 C-x C-s Sla bestand op 726 C-x C-s Sla bestand op
@@ -706,11 +731,12 @@ kent:
706 C-x 1 Een enkel venster 731 C-x 1 Een enkel venster
707 C-x u Herstel 732 C-x u Herstel
708 733
709Commando-naam-bevelen worden nog minder vaak gebruikt, of alleen onder bepaalde omstandigheden. 734Commando-naam-bevelen worden nog minder vaak gebruikt, of alleen onder
710Een voorbeeld is het commando replace-string, dat in de hele tekst een string 735bepaalde omstandigheden. Een voorbeeld is het commando
711vervangt door een andere string ("to replace" betekent "vervangen"). 736replace-string, dat in de hele tekst een string vervangt door een
712Als je M-x tikt, toont Emacs onderaan het scherm "M-x" en moet je de naam van 737andere string ("to replace" betekent "vervangen"). Als je M-x tikt,
713het commando intikken, in dit geval "replace-string". Als je gewoon 738toont Emacs onderaan het scherm "M-x" en moet je de naam van het
739commando intikken, in dit geval "replace-string". Als je gewoon
714"repl s<TAB>" tikt maakt Emacs de naam zelf af. Beëindig het commando 740"repl s<TAB>" tikt maakt Emacs de naam zelf af. Beëindig het commando
715met <Return>. 741met <Return>.
716 742
@@ -721,49 +747,50 @@ Je sluit elk argument af met <Return>.
721>> Plaats de cursor op de lege regel twee regels onder deze regel. 747>> Plaats de cursor op de lege regel twee regels onder deze regel.
722 Tik dan M-x repl s<Return>gewijzigd<Return>veranderd<Return>. 748 Tik dan M-x repl s<Return>gewijzigd<Return>veranderd<Return>.
723 749
724 Zie hoe deze regel daardoor gewijzigd is. Je hebt elk voorkomen van 750 Zie hoe deze regel daardoor gewijzigd is. Je hebt elk voorkomen
725 het woord g-e-w-i-j-z-i-g-d vervangen door "veranderd"; te beginnen op 751 van het woord g-e-w-i-j-z-i-g-d vervangen door "veranderd"; te
726 de plek waar de cursor staat. 752 beginnen op de plek waar de cursor staat.
727 753
728 754
729* AUTOMATISCH BEWAREN 755* AUTOMATISCH BEWAREN
730--------------------- 756---------------------
731 757
732Als je een bestand veranderd hebt maar het nog niet opgeslagen hebt, zouden 758Als je een bestand veranderd hebt maar het nog niet opgeslagen hebt,
733de veranderingen verloren kunnen gaan als het systeem zou hangen of 759zouden de veranderingen verloren kunnen gaan als het systeem zou
734herstarten. Om je hiertegen te beschermen, slaat Emacs regelmatig 760hangen of herstarten. Om je hiertegen te beschermen, slaat Emacs
735de veranderde tekst automatisch op. De naam van het bestand waarin de 761regelmatig de veranderde tekst automatisch op. De naam van het
736tekst automatisch wordt opgeslagen begint en eindigt met een #. 762bestand waarin de tekst automatisch wordt opgeslagen begint en eindigt
737Bijvoorbeeld, als je het bestand "hello.c" aan het bewerken bent, wordt 763met een #. Bijvoorbeeld, als je het bestand "hello.c" aan het
738de tekst automatisch opgeslagen in een bestand dat "#hello.c#" heet. Zodra 764bewerken bent, wordt de tekst automatisch opgeslagen in een bestand
739je het bestand werkelijk opslaat, wordt het automatisch opgeslagen bestand 765dat "#hello.c#" heet. Zodra je het bestand werkelijk opslaat, wordt
740verwijderd. 766het automatisch opgeslagen bestand verwijderd.
741 767
742Als de computer crasht, kan je de automatisch opgeslagen tekst terugkrijgen 768Als de computer crasht, kan je de automatisch opgeslagen tekst
743door het bestand gewoon te bezoeken (het originele bestand, niet het automatisch 769terugkrijgen door het bestand gewoon te bezoeken (het originele
744opgeslagen), gevolgd door M-x recover-file<Return>. Als Emacs vraagt om 770bestand, niet het automatisch opgeslagen), gevolgd door M-x
745bevestiging, antwoord dan met yes<Return> en de automatisch opgeslagen 771recover-file<Return>. Als Emacs vraagt om bevestiging, antwoord dan
746informatie wordt teruggehaald. 772met yes<Return> en de automatisch opgeslagen informatie wordt
773teruggehaald.
747 774
748 775
749* ECHO-GEBIED 776* ECHO-GEBIED
750------------- 777-------------
751 778
752Als je een commando langzaam intikt, toont Emacs de tekens aan de 779Als je een commando langzaam intikt, toont Emacs de tekens aan de
753onderkant van het scherm in een deel dat het "echo-gebied" genoemd wordt. 780onderkant van het scherm in een deel dat het "echo-gebied" genoemd
754Dit gebied omvat de onderste regel van het scherm. 781wordt. Dit gebied omvat de onderste regel van het scherm.
755 782
756 783
757* MODUS-REGEL 784* MODUS-REGEL
758------------- 785-------------
759 786
760De regel direct boven het echo gebied heet de "modusregel". De modusregel 787De regel direct boven het echo gebied heet de "modusregel". De
761ziet er ongeveer zo uit: 788modusregel ziet er ongeveer zo uit:
762 789
763-1:** TUTORIAL.nl 62% L763 (Fundamental)----------------------- 790-1:** TUTORIAL.nl 62% L763 (Fundamental)-----------------------
764 791
765Deze regel geeft interessante informatie over Emacs en de tekst die 792Deze regel geeft interessante informatie over Emacs en de tekst die je
766je aan het bewerken bent. 793aan het bewerken bent.
767 794
768Je weet al wat de bestandsnaam betekent: het is de naam van het 795Je weet al wat de bestandsnaam betekent: het is de naam van het
769bestand dat je bezoekt. NN% geeft je huidige positie in de tekst aan: 796bestand dat je bezoekt. NN% geeft je huidige positie in de tekst aan:
@@ -782,80 +809,84 @@ Direct na het bezoeken of opslaan staan er gewoon streepjes.
782 809
783In de modusregel staat tussen haakjes in welke modus je aan het werken 810In de modusregel staat tussen haakjes in welke modus je aan het werken
784bent. De standaardmodus is de "Fundamental" modus, die je nu gebruikt 811bent. De standaardmodus is de "Fundamental" modus, die je nu gebruikt
785("fundamental" is "basis" in het Nederlands). Een dergelijke 812("fundamental" is "basis" in het Nederlands). Een dergelijke modus
786modus heet een hoofdmodus ("major mode" in het Engels). 813heet een hoofdmodus ("major mode" in het Engels).
787 814
788Emacs heeft verschillende hoofdmodi. Sommige daarvan zijn bedoeld voor 815Emacs heeft verschillende hoofdmodi. Sommige daarvan zijn bedoeld
789het bewerken van verschillende talen of soorten tekst, zoals bijvoorbeeld 816voor het bewerken van verschillende talen of soorten tekst, zoals
790Lisp modus, Text modus, etc. Op elk moment is er altijd precies een modus 817bijvoorbeeld Lisp modus, Text modus, etc. Op elk moment is er altijd
791actief, en de naam daarvan staat in de modusregel, op de plaats waar nu 818precies een modus actief, en de naam daarvan staat in de modusregel,
792"Fundamental" staat. 819op de plaats waar nu "Fundamental" staat.
793 820
794Elke hoofdmodus zorgt ervoor dat sommige commando's zich anders gedragen. 821Elke hoofdmodus zorgt ervoor dat sommige commando's zich anders
795Zo bestaat er een commando om een commentaar in een programma te tikken, en 822gedragen. Zo bestaat er een commando om een commentaar in een
796aangezien elke programmeertaal een ander idee heeft over hoe commentaar 823programma te tikken, en aangezien elke programmeertaal een ander idee
797eruit moet zien, moet elke hoofdmodus op een andere manier het commentaar 824heeft over hoe commentaar eruit moet zien, moet elke hoofdmodus op een
798beginnen. Elke hoofdmodus is de naam van een uitgebreid commando, en met 825andere manier het commentaar beginnen. Elke hoofdmodus is de naam van
799dat commando schakel je om naar die hoofdmodus. Zo is bijvoorbeeld 826een uitgebreid commando, en met dat commando schakel je om naar die
800M-x fundamental-mode het commando om naar de basismodus om te schakelen. 827hoofdmodus. Zo is bijvoorbeeld M-x fundamental-mode het commando om
801 828naar de basismodus om te schakelen.
802Als je Nederlandse of Engelse tekst wil gaan bewerken, zoals bijvoorbeeld 829
803dit bestand, kan je beter "Text mode" gebruiken, de modus om tekst in een 830Als je Nederlandse of Engelse tekst wil gaan bewerken, zoals
804gewone taal te bewerken: 831bijvoorbeeld dit bestand, kan je beter "Text mode" gebruiken, de modus
832om tekst in een gewone taal te bewerken:
805 833
806>> Tik M-x text-mode<Return>. 834>> Tik M-x text-mode<Return>.
807 835
808Wees gerust; geen van de commando's die je geleerd hebt zorgen voor 836Wees gerust; geen van de commando's die je geleerd hebt zorgen voor
809grondige veranderingen in Emacs. Een van de dingen die je kan merken, is 837grondige veranderingen in Emacs. Een van de dingen die je kan merken,
810bijvoorbeeld dat M-f en M-b nu apostrofs als onderdeel van een woord 838is bijvoorbeeld dat M-f en M-b nu apostrofs als onderdeel van een
811beschouwen. In de vorige modus (Fundamental) behandelen M-f en M-b de 839woord beschouwen. In de vorige modus (Fundamental) behandelen M-f en
812apostrof als ruimte tussen twee woorden. 840M-b de apostrof als ruimte tussen twee woorden.
813 841
814Het is gebruikelijk dat hoofdmodi dergelijke subtiele verschillen hebben. 842Het is gebruikelijk dat hoofdmodi dergelijke subtiele verschillen
815De meeste commando's doen dus min of meer hetzelfde in elke hoofdmodus. 843hebben. De meeste commando's doen dus min of meer hetzelfde in elke
844hoofdmodus.
816 845
817Met het commando C-h m kan je de documentatie over de huidige hoofdmodus 846Met het commando C-h m kan je de documentatie over de huidige
818lezen. 847hoofdmodus lezen.
819 848
820>> Gebruik C-u C-v een paar keer om deze zin in de buurt van de bovenkant 849>> Gebruik C-u C-v een paar keer om deze zin in de buurt van de
821 van het scherm te krijgen. 850 bovenkant van het scherm te krijgen.
822>> Tik C-h m om te zien hoe de tekstmodus verschilt van de basismodus. 851>> Tik C-h m om te zien hoe de tekstmodus verschilt van de basismodus.
823>> Tik C-x 1 om de documentatie van het scherm te verwijderen. 852>> Tik C-x 1 om de documentatie van het scherm te verwijderen.
824 853
825Hoofdmodi heten zo omdat er ook bijmodi zijn. Bijmodi zijn 854Hoofdmodi heten zo omdat er ook bijmodi zijn. Bijmodi zijn geen
826geen alternatieven voor hoofdmodi; het zijn slechts kleine aanpassingen 855alternatieven voor hoofdmodi; het zijn slechts kleine aanpassingen
827daarvan. Elke bijmodus kan aan- of uitgezet worden, onafhankelijk van 856daarvan. Elke bijmodus kan aan- of uitgezet worden, onafhankelijk van
828andere bijmodi en onafhankelijk van de hoofdmodus. Het is dus mogelijk geen bijmodi, één bijmodus 857andere bijmodi en onafhankelijk van de hoofdmodus. Het is dus
829of een willekeurige combinatie van bijmodi te gebruiken. 858mogelijk geen bijmodi, één bijmodus of een willekeurige combinatie van
830 859bijmodi te gebruiken.
831Een nuttige bijmodus voor het bewerken van tekst in een natuurlijke taal, 860
832zoals het Nederlands, is Auto Fill modus ("auto fill" betekent automatisch 861Een nuttige bijmodus voor het bewerken van tekst in een natuurlijke
833uitvullen). Wanneer deze modus aanstaat, breekt Emacs automatisch een 862taal, zoals het Nederlands, is Auto Fill modus ("auto fill" betekent
834regel tussen twee woorden af als de regel te lang wordt. 863automatisch uitvullen). Wanneer deze modus aanstaat, breekt Emacs
835 864automatisch een regel tussen twee woorden af als de regel te lang
836Je kan Auto Fill modus aanzetten met M-x auto-fill-mode<Return>. Als deze 865wordt.
837modus al aanstaat, kan je hem uitzetten met M-x auto-fill-mode<Return>. 866
838Als de modus uitstaat, zet dit commando de modus aan; als ze aanstaat, zet 867Je kan Auto Fill modus aanzetten met M-x auto-fill-mode<Return>. Als
839dit commando de modus uit. We zeggen dat het commando de modus "schakelt" 868deze modus al aanstaat, kan je hem uitzetten met M-x
840("to toggle" in het Engels). 869auto-fill-mode<Return>. Als de modus uitstaat, zet dit commando de
841 870modus aan; als ze aanstaat, zet dit commando de modus uit. We zeggen
842>> Tik nu M-x auto-fill-mode<Return>. Tik nu vele malen "asdf " op een 871dat het commando de modus "schakelt" ("to toggle" in het Engels).
843 regel zodat je kan zien dat de regel in tweeën gesplitst wordt. Er 872
844 moeten wel spaties tussen de woorden staan, omdat de Auto Fill modus 873>> Tik nu M-x auto-fill-mode<Return>. Tik nu vele malen "asdf " op
845 de regel alleen op spaties breekt. 874 een regel zodat je kan zien dat de regel in tweeën gesplitst wordt.
846 875 Er moeten wel spaties tussen de woorden staan, omdat de Auto Fill
847De rechterkantlijn staat meestal op 70 tekens, maar die kan je veranderen 876 modus de regel alleen op spaties breekt.
848met het C-x f commando. Dit commando accepteert een numeriek argument 877
849om de gewenste kantlijn te verkrijgen. 878De rechterkantlijn staat meestal op 70 tekens, maar die kan je
879veranderen met het C-x f commando. Dit commando accepteert een
880numeriek argument om de gewenste kantlijn te verkrijgen.
850 881
851>> Tik C-x f met 20 als argument (C-u 20 C-x f). 882>> Tik C-x f met 20 als argument (C-u 20 C-x f).
852 Tik wat tekst en zie dat Emacs de regels afbreekt bij 20 tekens. 883 Tik wat tekst en zie dat Emacs de regels afbreekt bij 20 tekens.
853 Zet de kantlijn nu terug op 70, dus met met C-u 70 C-x f. 884 Zet de kantlijn nu terug op 70, dus met met C-u 70 C-x f.
854 885
855Als je de tekst midden in een regel verandert vult Auto Fill modus 886Als je de tekst midden in een regel verandert vult Auto Fill modus de
856de regel niet opnieuw. 887regel niet opnieuw.
857Om een alinea opnieuw te vullen, tik M-q (META-q) terwijl de 888Om een alinea opnieuw te vullen, tik M-q (META-q) terwijl de cursor in
858cursor in de alinea staat. 889de alinea staat.
859 890
860>> Plaats de cursor in de voorgaande alinea en tik M-q. 891>> Plaats de cursor in de voorgaande alinea en tik M-q.
861 892
@@ -863,38 +894,39 @@ cursor in de alinea staat.
863* ZOEKEN 894* ZOEKEN
864-------- 895--------
865 896
866Emacs kan tekenreeksen ("strings") zoeken, zowel volgend op 897Emacs kan tekenreeksen ("strings") zoeken, zowel volgend op de
867de cursorpositie, als eraan voorafgaand. Het zoeken naar een string 898cursorpositie, als eraan voorafgaand. Het zoeken naar een string
868verplaatst de cursor naar de volgende plaats waar de gezochte string 899verplaatst de cursor naar de volgende plaats waar de gezochte string
869voorkomt. 900voorkomt.
870 901
871Het zoekcommando van Emacs is anders dan de zoekcommando's van de meeste 902Het zoekcommando van Emacs is anders dan de zoekcommando's van de
872tekstverwerkers; het zoekt incrementeel. Dit betekent dat het zoeken 903meeste tekstverwerkers; het zoekt incrementeel. Dit betekent dat het
873gebeurt tijdens het intikken van de gezochte string. 904zoeken gebeurt tijdens het intikken van de gezochte string.
874 905
875Het commando om het voorwaarts zoeken te starten is C-s (met de "s" van "to 906Het commando om het voorwaarts zoeken te starten is C-s (met de "s"
876search", zoeken); C-r start het achterwaarts zoeken (met de "r" van 907van "to search", zoeken); C-r start het achterwaarts zoeken (met de
877"reverse" of achteruit). MAAR WACHT! Probeer ze nu nog niet. 908"r" van "reverse" of achteruit). MAAR WACHT! Probeer ze nu nog niet.
878 909
879Als je C-s tikt verschijnt de string "I-search" in het echo-gebied. Dit 910Als je C-s tikt verschijnt de string "I-search" in het echo-gebied.
880betekent dat Emacs bezig is met een "incremental search" (incrementele 911Dit betekent dat Emacs bezig is met een "incremental search"
881zoekopdracht) en wacht op het intikken van de zoekstring. <Return> beëindigt 912(incrementele zoekopdracht) en wacht op het intikken van de
882het zoeken. 913zoekstring. <Return> beëindigt het zoeken.
883 914
884>> Tik nu C-s om het zoeken te starten. Tik nu, LANGZAAM, één letter per 915>> Tik nu C-s om het zoeken te starten. Tik nu, LANGZAAM, één letter
885 keer, het woord "cursor", met een pauze na elke letter zodat je kan 916 per keer, het woord "cursor", met een pauze na elke letter zodat je
886 zien wat er met de cursor gebeurt. Je hebt nu eenmaal naar het woord 917 kan zien wat er met de cursor gebeurt. Je hebt nu eenmaal naar het
887 "cursor" gezocht. 918 woord "cursor" gezocht.
888>> Tik nogmaals C-s, om naar het volgende voorkomen van het woord "cursor" te 919>> Tik nogmaals C-s, om naar het volgende voorkomen van het woord
889 zoeken. 920 "cursor" te zoeken.
890>> Tik nu viermaal <Delback> en let op de cursorbewegingen. 921>> Tik nu viermaal <Delback> en let op de cursorbewegingen.
891>> Tik <Return> om het zoeken te beëindigen. 922>> Tik <Return> om het zoeken te beëindigen.
892 923
893Zag je wat er gebeurde? Tijdens incrementeel zoeken probeert Emacs naar 924Zag je wat er gebeurde? Tijdens incrementeel zoeken probeert Emacs
894de eerste plek te gaan waar de string staat die je tot dan toe getikt 925naar de eerste plek te gaan waar de string staat die je tot dan toe
895hebt. Om naar de volgende plek te gaan, tik je C-s nog een keer. Als er 926getikt hebt. Om naar de volgende plek te gaan, tik je C-s nog een
896geen volgende plek is gevonden, biept Emacs en vertelt je dat de zoekopdracht 927keer. Als er geen volgende plek is gevonden, biept Emacs en vertelt
897niets gevonden heeft ("failing" in het Engels). C-g zou het zoeken ook afbreken. 928je dat de zoekopdracht niets gevonden heeft ("failing" in het Engels).
929C-g zou het zoeken ook afbreken.
898 930
899OPMERKING: Op sommige systemen gebeurt er helemaal niets als je C-s 931OPMERKING: Op sommige systemen gebeurt er helemaal niets als je C-s
900tikt, en daarna ook niets meer. Dit komt door een eigenschap van de 932tikt, en daarna ook niets meer. Dit komt door een eigenschap van de
@@ -905,30 +937,32 @@ hoofdstuk "Spontaneous Entry to Incremental Search" in het
905Emacs-handboek over hoe je moet omgaan met deze situatie. 937Emacs-handboek over hoe je moet omgaan met deze situatie.
906 938
907Als je tijdens incrementeel zoeken <Delback> tikt, zal je zien dat het 939Als je tijdens incrementeel zoeken <Delback> tikt, zal je zien dat het
908laatste teken dat je aan de zoekstring toegevoegd hebt, weggehaald wordt en dat het 940laatste teken dat je aan de zoekstring toegevoegd hebt, weggehaald
909zoeken teruggaat naar de voorgaande plaats. Als je bijvoorbeeld begint 941wordt en dat het zoeken teruggaat naar de voorgaande plaats. Als je
910met zoeken en je tikt een "c", dan ga je naar de plaats waar de "c" het 942bijvoorbeeld begint met zoeken en je tikt een "c", dan ga je naar de
911eerst voorkomt. Tik je vervolgens een "u", dan gaat de cursor naar de 943plaats waar de "c" het eerst voorkomt. Tik je vervolgens een "u", dan
912plaats waar de string "cu" het eerst voorkomt. Als je nu <Delback> tikt, dan 944gaat de cursor naar de plaats waar de string "cu" het eerst voorkomt.
913wordt de "u" van de zoekstring afgehaald, en gaat de cursor terug naar de 945Als je nu <Delback> tikt, dan wordt de "u" van de zoekstring
914plaats waar hij stond voordat je de "u" intikte, namelijk daar waar "c" het 946afgehaald, en gaat de cursor terug naar de plaats waar hij stond
915eerst voorkwam. 947voordat je de "u" intikte, namelijk daar waar "c" het eerst voorkwam.
916 948
917Als je tijdens een zoekoperatie een CONTROL- of META-teken intikt, dan 949Als je tijdens een zoekoperatie een CONTROL- of META-teken intikt, dan
918wordt het zoeken beëindigd. Er zijn een paar uitzonderingen, namelijk 950wordt het zoeken beëindigd. Er zijn een paar uitzonderingen, namelijk
919tekens die tijdens zoeken een speciale betekenis hebben, zoals C-s en C-r. 951tekens die tijdens zoeken een speciale betekenis hebben, zoals C-s en
952C-r.
920 953
921Met C-s begin je te zoeken naar de plaats waar de zoekstring voor het eerst 954Met C-s begin je te zoeken naar de plaats waar de zoekstring voor het
922voorkomt NA de huidige cursorpositie. Als je iets wilt zoeken dat eerder in 955eerst voorkomt NA de huidige cursorpositie. Als je iets wilt zoeken
923de tekst moet voorkomen, gebruik dan C-r in plaats van C-s. Alles wat we nu weten 956dat eerder in de tekst moet voorkomen, gebruik dan C-r in plaats van
924over C-s geldt ook voor C-r, alleen is de zoekrichting omgedraaid. 957C-s. Alles wat we nu weten over C-s geldt ook voor C-r, alleen is de
958zoekrichting omgedraaid.
925 959
926 960
927* MEERDERE VENSTERS 961* MEERDERE VENSTERS
928------------------- 962-------------------
929 963
930Een van Emacs' aardige eigenschappen is dat je meerdere vensters op het 964Een van Emacs' aardige eigenschappen is dat je meerdere vensters op
931scherm kan laten zien. 965het scherm kan laten zien.
932 966
933>> Zet de cursor op deze regel en tik C-u 0 C-l. 967>> Zet de cursor op deze regel en tik C-u 0 C-l.
934 968
@@ -939,55 +973,57 @@ scherm kan laten zien.
939>> Tik C-M-v om de tekst in het onderste venster te verschuiven. 973>> Tik C-M-v om de tekst in het onderste venster te verschuiven.
940 (Als je geen META-toets hebt, tik dan <ESC> C-v.) 974 (Als je geen META-toets hebt, tik dan <ESC> C-v.)
941 975
942>> Tik C-x o (met de o van "other"; "ander" in het Nederlands) 976>> Tik C-x o (met de o van "other"; "ander" in het Nederlands) om de
943 om de cursor naar het andere venster te verplaatsen. 977 cursor naar het andere venster te verplaatsen.
944 978
945>> Verschuif de tekst in het onderste venster, met C-v en M-v. 979>> Verschuif de tekst in het onderste venster, met C-v en M-v.
946 Zorg ervoor dat je deze inleiding in het bovenste venster leest. 980 Zorg ervoor dat je deze inleiding in het bovenste venster leest.
947 981
948>> Tik weer C-x o om de cursor weer in het bovenste venster 982>> Tik weer C-x o om de cursor weer in het bovenste venster te zetten.
949 te zetten. De cursor staat weer precies op de plaats waar 983 De cursor staat weer precies op de plaats waar hij stond toen je
950 hij stond toen je het venster verliet. 984 het venster verliet.
951 985
952Je kan C-x o blijven gebruiken om van venster naar venster te gaan. Elk 986Je kan C-x o blijven gebruiken om van venster naar venster te gaan.
953venster heeft zijn eigen cursorpositie; de cursor is altijd enkel zichtbaar 987Elk venster heeft zijn eigen cursorpositie; de cursor is altijd enkel
954in een daarvan. Alle normale commando's hebben betrekking op het venster 988zichtbaar in een daarvan. Alle normale commando's hebben betrekking
955waarin de cursor staat. Dit venster is het "geselecteerde venster" 989op het venster waarin de cursor staat. Dit venster is het
956("selected window" in het Engels). 990"geselecteerde venster" ("selected window" in het Engels).
957 991
958Het C-M-v commando is erg nuttig wanneer je tekst aan het bewerken bent in 992Het C-M-v commando is erg nuttig wanneer je tekst aan het bewerken
959het ene venster, terwijl je het andere venster als referentie gebruikt. 993bent in het ene venster, terwijl je het andere venster als referentie
960Je kan de cursor dan altijd in het venster houden waarin je bezig bent, 994gebruikt. Je kan de cursor dan altijd in het venster houden waarin je
961terwijl je met C-M-v door de tekst in het andere venster loopt. 995bezig bent, terwijl je met C-M-v door de tekst in het andere venster
996loopt.
962 997
963C-M-v is een voorbeeld van een CONTROL-META teken. Als je een echte 998C-M-v is een voorbeeld van een CONTROL-META teken. Als je een echte
964META-toets hebt kan je C-M-v intikken door zowel CONTROL als META ingedrukt te 999META-toets hebt kan je C-M-v intikken door zowel CONTROL als META
965houden terwijl je v tikt. Het maakt niet uit in welke volgorde je CONTROL en 1000ingedrukt te houden terwijl je v tikt. Het maakt niet uit in welke
966META indrukt; het gaat erom welke toetsen ingedrukt zijn terwijl je tikt. 1001volgorde je CONTROL en META indrukt; het gaat erom welke toetsen
1002ingedrukt zijn terwijl je tikt.
967 1003
968Als je geen echte META-toets hebt kan je <ESC> gebruiken; de volgorde is dan 1004Als je geen echte META-toets hebt kan je <ESC> gebruiken; de volgorde
969wel belangrijk. Je moet dan eerst <ESC> tikken, gevolgd door CONTROL-v; 1005is dan wel belangrijk. Je moet dan eerst <ESC> tikken, gevolgd door
970CONTROL-<ESC> v zal niet werken. Dit komt doordat <ESC> zelf een teken is, 1006CONTROL-v; CONTROL-<ESC> v zal niet werken. Dit komt doordat <ESC>
971terwijl CONTROL en META dat niet zijn. 1007zelf een teken is, terwijl CONTROL en META dat niet zijn.
972 1008
973>> Tik C-x 1 (in het bovenste venster) om het onderste venster te laten 1009>> Tik C-x 1 (in het bovenste venster) om het onderste venster te
974 verdwijnen. 1010 laten verdwijnen.
975 1011
976(Als je C-x 1 tikt in het onderste venster laat je het bovenste 1012(Als je C-x 1 tikt in het onderste venster laat je het bovenste
977verdwijnen. C-x 1 betekent zoveel als "ik wil maar 1 venster, 1013verdwijnen. C-x 1 betekent zoveel als "ik wil maar 1 venster, en wel
978en wel dat venster waar de cursor nu in staat.") 1014dat venster waar de cursor nu in staat.")
979 1015
980Je hoeft niet dezelfde buffer in beide vensters te hebben. Wanneer je 1016Je hoeft niet dezelfde buffer in beide vensters te hebben. Wanneer je
981C-x C-f gebruikt om een bestand in één van de vensters te bezoeken, 1017C-x C-f gebruikt om een bestand in één van de vensters te bezoeken,
982zal het andere venster niet veranderen. Je kunt de vensters 1018zal het andere venster niet veranderen. Je kunt de vensters
983onafhankelijk van elkaar gebruiken om bestanden te bezoeken. 1019onafhankelijk van elkaar gebruiken om bestanden te bezoeken.
984 1020
985Hier is nog een manier om twee venster te krijgen die elk een andere tekst 1021Hier is nog een manier om twee venster te krijgen die elk een andere
986laten zien: 1022tekst laten zien:
987 1023
988>> Tik C-x 4 C-f gevolgd door de naam van een van je bestanden, gevolgd 1024>> Tik C-x 4 C-f gevolgd door de naam van een van je bestanden,
989 door <Return>. Het opgegeven bestand zal in het onderste venster 1025 gevolgd door <Return>. Het opgegeven bestand zal in het onderste
990 verschijnen, en de cursor zal in dat venster staan. 1026 venster verschijnen, en de cursor zal in dat venster staan.
991 1027
992>> Tik C-x o om terug naar het bovenste venster te gaan, en C-x 1 om 1028>> Tik C-x o om terug naar het bovenste venster te gaan, en C-x 1 om
993 het onderste venster te laten verdwijnen. 1029 het onderste venster te laten verdwijnen.
@@ -996,44 +1032,47 @@ laten zien:
996* RECURSIEVE BEWERKINGSNIVEAUS 1032* RECURSIEVE BEWERKINGSNIVEAUS
997------------------------------ 1033------------------------------
998 1034
999Soms kom je in Emacs in een recursief bewerkingsniveau terecht (Engels: 1035Soms kom je in Emacs in een recursief bewerkingsniveau terecht
1000"recursive editing level"). Dit is te zien in de modusregel aan de vierkante 1036(Engels: "recursive editing level"). Dit is te zien in de modusregel
1001haken die om de haakjes van de naam van de hoofdmodus staan. Dan staat er 1037aan de vierkante haken die om de haakjes van de naam van de hoofdmodus
1002bijvoorbeeld [(Fundamental)] in plaats van (Fundamental). 1038staan. Dan staat er bijvoorbeeld [(Fundamental)] in plaats van
1039(Fundamental).
1003 1040
1004Tik <ESC> <ESC> <ESC> Om uit een recursief bewerkingsniveau te komen. Dit is 1041Tik <ESC> <ESC> <ESC> Om uit een recursief bewerkingsniveau te komen.
1005een algemeen "ontsnappingscommando". Je kan het ook gebruiken om extra 1042Dit is een algemeen "ontsnappingscommando". Je kan het ook gebruiken
1006vensters te verwijderen of om uit de minibuffer te komen. 1043om extra vensters te verwijderen of om uit de minibuffer te komen.
1007 1044
1008>> Tik M-x om in een minibuffer te komen, en tik dan <ESC> <ESC> <ESC> 1045>> Tik M-x om in een minibuffer te komen, en tik dan <ESC> <ESC> <ESC>
1009 om er weer uit te komen. 1046 om er weer uit te komen.
1010 1047
1011C-g is niet bruikbaar om uit een recursief bewerkingsniveau te komen. De 1048C-g is niet bruikbaar om uit een recursief bewerkingsniveau te komen.
1012reden hiervoor is dat C-g gebruikt wordt om commando's af te breken BINNEN 1049De reden hiervoor is dat C-g gebruikt wordt om commando's af te breken
1013het recursieve bewerkingsniveau. 1050BINNEN het recursieve bewerkingsniveau.
1014 1051
1015 1052
1016* MEER INFORMATIE 1053* MEER INFORMATIE
1017----------------- 1054-----------------
1018 1055
1019We hebben geprobeerd je met deze inleiding precies genoeg informatie te leveren 1056We hebben geprobeerd je met deze inleiding precies genoeg informatie
1020om met Emacs te beginnen werken. De mogelijkheden van Emacs zijn zo groot dat 1057te leveren om met Emacs te beginnen werken. De mogelijkheden van
1021het onmogelijk is nu alles uit te leggen. Het kan zijn dat je meer over 1058Emacs zijn zo groot dat het onmogelijk is nu alles uit te leggen. Het
1022Emacs wil leren omdat het zoveel nuttige mogelijkheden heeft. Emacs heeft 1059kan zijn dat je meer over Emacs wil leren omdat het zoveel nuttige
1023commando's om documentatie te laten zien over Emacs commando's. Deze 1060mogelijkheden heeft. Emacs heeft commando's om documentatie te laten
1024"helpcommando's" beginnen allemaal met C-h: "het Hulpteken". 1061zien over Emacs commando's. Deze "helpcommando's" beginnen allemaal
1062met C-h: "het Hulpteken".
1025 1063
1026Om hulp te krijgen tik je C-h, gevolgd door een teken om aan te duiden 1064Om hulp te krijgen tik je C-h, gevolgd door een teken om aan te duiden
1027welke hulp je wilt. Als je het echt niet meer weet, tik C-h ? en Emacs 1065welke hulp je wilt. Als je het echt niet meer weet, tik C-h ? en
1028vertelt welke hulp het allemaal te bieden heeft. Als je C-h hebt getikt 1066Emacs vertelt welke hulp het allemaal te bieden heeft. Als je C-h
1029maar van gedachten veranderd bent, tik je gewoon C-g om het af te breken. 1067hebt getikt maar van gedachten veranderd bent, tik je gewoon C-g om
1030 1068het af te breken.
1031(In sommige installaties wordt de betekenis van C-h veranderd. Dat is geen goed 1069
1032idee, zeker als die verandering op alle gebruikers invloed heeft, en is 1070(In sommige installaties wordt de betekenis van C-h veranderd. Dat is
1033een geldige reden om je beklag te doen bij de systeembeheerder of de 1071geen goed idee, zeker als die verandering op alle gebruikers invloed
1034helpdesk. Als C-h intussen niet een bericht onderaan het scherm laat zien 1072heeft, en is een geldige reden om je beklag te doen bij de
1035over mogelijke hulp, probeer dan de F1 toets (functietoets 1) of gebruik 1073systeembeheerder of de helpdesk. Als C-h intussen niet een bericht
1036M-x help <Return>.) 1074onderaan het scherm laat zien over mogelijke hulp, probeer dan de F1
1075toets (functietoets 1) of gebruik M-x help <Return>.)
1037 1076
1038De eenvoudigste hulp is C-h c. Tik C-h, het teken "c" en een teken of 1077De eenvoudigste hulp is C-h c. Tik C-h, het teken "c" en een teken of
1039uitgebreid commando, en Emacs laat een zeer korte beschrijving van het 1078uitgebreid commando, en Emacs laat een zeer korte beschrijving van het
@@ -1047,24 +1086,26 @@ De beschrijving die getoond wordt, zou zoiets moeten zijn als:
1047 1086
1048 (Nederlands: C-p voert het commando previous-line uit.) 1087 (Nederlands: C-p voert het commando previous-line uit.)
1049 1088
1050Dit commando vertelt je "de naam van de functie". Functies worden vooral 1089Dit commando vertelt je "de naam van de functie". Functies worden
1051gebruikt om Emacs uit te breiden of aan de wensen van de gebruiker aan te 1090vooral gebruikt om Emacs uit te breiden of aan de wensen van de
1052passen. Aangezien functienamen gekozen zijn om aan te geven wat de 1091gebruiker aan te passen. Aangezien functienamen gekozen zijn om aan
1053functie doet, zijn ze ook geschikt als heel korte documentatie; genoeg om 1092te geven wat de functie doet, zijn ze ook geschikt als heel korte
1054je te herinneren aan wat de commando's die je al geleerd hebt betekenen. 1093documentatie; genoeg om je te herinneren aan wat de commando's die je
1094al geleerd hebt betekenen.
1055 1095
1056Uitgebreide commando's zoals C-x C-s en (als je geen META-, EDIT- of 1096Uitgebreide commando's zoals C-x C-s en (als je geen META-, EDIT- of
1057ALT-toets hebt) <ESC> v kunnen ook getikt worden na C-h c. 1097ALT-toets hebt) <ESC> v kunnen ook getikt worden na C-h c.
1058 1098
1059Om meer informatie over een commando te krijgen, tik C-h k in plaats van 1099Om meer informatie over een commando te krijgen, tik C-h k in plaats
1060C-h c. 1100van C-h c.
1061 1101
1062>> Tik C-h k C-p. 1102>> Tik C-h k C-p.
1063 1103
1064Dit laat de documentatie van de functie, inclusief de naam van de functie, 1104Dit laat de documentatie van de functie, inclusief de naam van de
1065in een apart venster zien. Als je klaar bent met lezen, tik C-x 1 om van 1105functie, in een apart venster zien. Als je klaar bent met lezen, tik
1066dat venster af te komen. Je hoeft dat natuurlijk niet meteen te doen. Je 1106C-x 1 om van dat venster af te komen. Je hoeft dat natuurlijk niet
1067kan ook eerst wat anders doen voordat je C-x 1 tikt. 1107meteen te doen. Je kan ook eerst wat anders doen voordat je C-x 1
1108tikt.
1068 1109
1069Hier zijn nog wat nuttige mogelijkheden van C-h: 1110Hier zijn nog wat nuttige mogelijkheden van C-h:
1070 1111
@@ -1072,8 +1113,8 @@ Hier zijn nog wat nuttige mogelijkheden van C-h:
1072 intikken. 1113 intikken.
1073 1114
1074>> Tik C-h f previous-line<Return> 1115>> Tik C-h f previous-line<Return>
1075 Dit laat alle informatie zien die Emacs heeft over de functie die het 1116 Dit laat alle informatie zien die Emacs heeft over de functie die
1076 C-p commando implementeert. 1117 het C-p commando implementeert.
1077 1118
1078Een vergelijkbaar commando C-h v toont de documentatie van variabelen 1119Een vergelijkbaar commando C-h v toont de documentatie van variabelen
1079die je kunt instellen om het gedrag van Emacs naar wens aan te passen. 1120die je kunt instellen om het gedrag van Emacs naar wens aan te passen.
@@ -1081,17 +1122,19 @@ Het commando vraagt je om de naam van een variabele.
1081 1122
1082 C-h a Commando Apropos. Tik een woord in en Emacs zal een 1123 C-h a Commando Apropos. Tik een woord in en Emacs zal een
1083 lijst van alle commando's laten zien waarin dat woord 1124 lijst van alle commando's laten zien waarin dat woord
1084 voorkomt. Al deze commando's kunnen aangeroepen worden 1125 voorkomt. Al deze commando's kunnen aangeroepen
1085 met M-x. Bij sommige commando's staat met welke tekens 1126 worden met M-x. Bij sommige commando's staat met
1086 dit commando direct uitgevoerd kan worden. 1127 welke tekens dit commando direct uitgevoerd kan
1128 worden.
1087 1129
1088>> Tik C-h a file<Return>. 1130>> Tik C-h a file<Return>.
1089 1131
1090Dit laat in een ander venster alle M-x commando's zien met "file" in hun 1132Dit laat in een ander venster alle M-x commando's zien met "file" in
1091naam. Je zal teken-commando's zien als C-x C-f naast de overeenkomende 1133hun naam. Je zal teken-commando's zien als C-x C-f naast de
1092commandonaam zoals find-file. 1134overeenkomende commandonaam zoals find-file.
1093 1135
1094>> Tik C-M-v herhaaldelijk om de tekst in het hulpvenster te verschuiven. 1136>> Tik C-M-v herhaaldelijk om de tekst in het hulpvenster te
1137 verschuiven.
1095 1138
1096>> Tik C-x 1 om het hulpvenster te verwijderen. 1139>> Tik C-x 1 om het hulpvenster te verwijderen.
1097 1140
@@ -1137,47 +1180,49 @@ Denk eraan dat je met C-x C-c Emacs permanent verlaat. Om tijdelijk
1137een shell te krijgen en daarna weer in Emacs terug te komen, tik je 1180een shell te krijgen en daarna weer in Emacs terug te komen, tik je
1138C-z. 1181C-z.
1139 1182
1140De bedoeling van deze inleiding is dat ze begrijpelijk is voor alle nieuwe 1183De bedoeling van deze inleiding is dat ze begrijpelijk is voor alle
1141Emacs-gebruikers. Als je dus iets onduidelijks bent tegengekomen, blijf 1184nieuwe Emacs-gebruikers. Als je dus iets onduidelijks bent
1142dan niet zitten en maak jezelf geen verwijten. Doe je beklag! 1185tegengekomen, blijf dan niet zitten en maak jezelf geen verwijten.
1186Doe je beklag!
1143 1187
1144 1188
1145* KOPIËREN 1189* KOPIËREN
1146----------- 1190-----------
1147 1191
1148(De Engelse versie van) deze inleiding is voorafgegaan door een lange reeks 1192(De Engelse versie van) deze inleiding is voorafgegaan door een lange
1149van Emacs-inleidingen, die begon met de inleiding die Stuart Cracraft schreef 1193reeks van Emacs-inleidingen, die begon met de inleiding die Stuart
1150voor de originele Emacs. Deze Nederlandse vertaling is gemaakt door 1194Cracraft schreef voor de originele Emacs. Deze Nederlandse vertaling
1151Pieter Schoenmakers <tiggr@ics.ele.tue.nl> op basis van de GNU Emacs 20.2 1195is gemaakt door Pieter Schoenmakers <tiggr@ics.ele.tue.nl> op basis
1152TUTORIAL, en nagezien en verbeterd door Frederik Fouvry en Lute Kamstra. 1196van de GNU Emacs 20.2 TUTORIAL, en nagezien en verbeterd door Frederik
1197Fouvry en Lute Kamstra.
1153 1198
1154(Wat nu volgt is een vertaling naar het Nederlands van de condities voor 1199(Wat nu volgt is een vertaling naar het Nederlands van de condities
1155gebruik en verspreiding van deze inleiding. Deze vertaling is niet 1200voor gebruik en verspreiding van deze inleiding. Deze vertaling is
1156gecontroleerd door een jurist. Er kunnen derhalve geen rechten aan de 1201niet gecontroleerd door een jurist. Er kunnen derhalve geen rechten
1157vertaling worden ontleend, en de vertaling wordt gevolgd door het Engelse 1202aan de vertaling worden ontleend, en de vertaling wordt gevolgd door
1158origineel.) 1203het Engelse origineel.)
1159 1204
1160Deze versie van de inleiding valt onder copyright, net als GNU Emacs. 1205Deze versie van de inleiding valt onder copyright, net als GNU Emacs.
1161Je mag deze inleiding verspreiden onder bepaalde voorwaarden: 1206Je mag deze inleiding verspreiden onder bepaalde voorwaarden:
1162 1207
1163Copyright (c) 1985, 1996, 1997, 2003, 2004, 2005 Free Software Foundation 1208Copyright (c) 1985, 1996, 1997, 2003, 2004, 2005 Free Software Foundation
1164 1209
1165 Iedereen mag letterlijke kopieën van dit document, zowel ontvangen als 1210 Iedereen mag letterlijke kopieën van dit document, zowel ontvangen
1166 verspreiden, op elk medium, vooropgesteld dat de copyrightvermelding en 1211 als verspreiden, op elk medium, vooropgesteld dat de
1167 de toestemmingsmelding niet veranderd worden en dat de verspreider aan de 1212 copyrightvermelding en de toestemmingsmelding niet veranderd worden
1168 ontvanger dezelfde distributierechten verleent als aan hem verleend 1213 en dat de verspreider aan de ontvanger dezelfde distributierechten
1169 worden door deze melding. 1214 verleent als aan hem verleend worden door deze melding.
1170 1215
1171 Toestemming wordt verleend om veranderde versies van dit document, 1216 Toestemming wordt verleend om veranderde versies van dit document,
1172 of delen daarvan, te verspreiden, onder bovenstaande voorwaarden, 1217 of delen daarvan, te verspreiden, onder bovenstaande voorwaarden,
1173 vooropgesteld dat ze ook duidelijk vermelden wie als 1218 vooropgesteld dat ze ook duidelijk vermelden wie als laatste
1174 laatste veranderingen aangebracht heeft. 1219 veranderingen aangebracht heeft.
1175 1220
1176De condities voor het kopiëren van Emacs zelf zijn ingewikkelder dan dit, 1221De condities voor het kopiëren van Emacs zelf zijn ingewikkelder dan
1177maar gebaseerd op dezelfde gedachte. Lees het bestand COPYING en geef 1222dit, maar gebaseerd op dezelfde gedachte. Lees het bestand COPYING en
1178vervolgens kopieën van Emacs aan al je vrienden. Help bij het uitroeien 1223geef vervolgens kopieën van Emacs aan al je vrienden. Help bij het
1179van softwarebeschermingspolitiek ("eigendom") door vrije software 1224uitroeien van softwarebeschermingspolitiek ("eigendom") door vrije
1180te gebruiken, te schrijven en te delen! 1225software te gebruiken, te schrijven en te delen!
1181 1226
1182(Engels origineel van de copyrightmelding en condities: 1227(Engels origineel van de copyrightmelding en condities:
1183 1228
@@ -1186,16 +1231,16 @@ comes with permission to distribute copies on certain conditions:
1186 1231
1187Copyright (c) 1985, 1996, 1997, 2003, 2004, 2005 Free Software Foundation 1232Copyright (c) 1985, 1996, 1997, 2003, 2004, 2005 Free Software Foundation
1188 1233
1189 Permission is granted to anyone to make or distribute verbatim copies 1234 Permission is granted to anyone to make or distribute verbatim
1190 of this document as received, in any medium, provided that the 1235 copies of this document as received, in any medium, provided that
1191 copyright notice and permission notice are preserved, 1236 the copyright notice and permission notice are preserved, and that
1192 and that the distributor grants the recipient permission 1237 the distributor grants the recipient permission for further
1193 for further redistribution as permitted by this notice. 1238 redistribution as permitted by this notice.
1194 1239
1195 Permission is granted to distribute modified versions 1240 Permission is granted to distribute modified versions of this
1196 of this document, or of portions of it, 1241 document, or of portions of it, under the above conditions,
1197 under the above conditions, provided also that they 1242 provided also that they carry prominent notices stating who last
1198 carry prominent notices stating who last altered them. 1243 altered them.
1199 1244
1200The conditions for copying Emacs itself are more complex, but in the 1245The conditions for copying Emacs itself are more complex, but in the
1201same spirit. Please read the file COPYING and then do give copies of 1246same spirit. Please read the file COPYING and then do give copies of