aboutsummaryrefslogtreecommitdiffstats
path: root/etc/tutorials
diff options
context:
space:
mode:
authorPieter Schoenmakers2012-02-03 23:37:54 +0800
committerChong Yidong2012-02-03 23:37:54 +0800
commit9ff3f0fdc37a4856ef25db649b9b278ebf3683f7 (patch)
tree77617cbe1607cf61201cab8d6800110e152045ea /etc/tutorials
parenteea14f31d16a37857c02c5404056a657775a1949 (diff)
downloademacs-9ff3f0fdc37a4856ef25db649b9b278ebf3683f7.tar.gz
emacs-9ff3f0fdc37a4856ef25db649b9b278ebf3683f7.zip
* tutorials/TUTORIAL.nl: Updated; synchronize with TUTORIAL.
Diffstat (limited to 'etc/tutorials')
-rw-r--r--etc/tutorials/TUTORIAL.nl809
1 files changed, 415 insertions, 394 deletions
diff --git a/etc/tutorials/TUTORIAL.nl b/etc/tutorials/TUTORIAL.nl
index da9724b2c1e..e30c73a2441 100644
--- a/etc/tutorials/TUTORIAL.nl
+++ b/etc/tutorials/TUTORIAL.nl
@@ -1,4 +1,4 @@
1Emacs-inleiding. De kopieervoorwaarden staan onderaan. 1De Emacs-inleiding. De kopieervoorwaarden staan onderaan.
2 2
3De meeste Emacs-commando's gebruiken de CONTROL-toets (soms CTRL of CTL 3De meeste Emacs-commando's gebruiken de CONTROL-toets (soms CTRL of CTL
4genaamd) en/of de META-toets (soms genaamd EDIT of ALT). In plaats van 4genaamd) en/of de META-toets (soms genaamd EDIT of ALT). In plaats van
@@ -12,6 +12,7 @@ steeds de volledige naam te noemen, gebruiken we de volgende afkortingen:
12 verwijzen naar de ESC-toets als <ESC>. 12 verwijzen naar de ESC-toets als <ESC>.
13 13
14BELANGRIJK: om Emacs te verlaten, tik C-x C-c (twee tekens). 14BELANGRIJK: om Emacs te verlaten, tik C-x C-c (twee tekens).
15Om een commando halverwege af te breken, tik C-g.
15De tekens ">>" tegen de linkerkantlijn nodigen je uit om een bepaald 16De tekens ">>" tegen de linkerkantlijn nodigen je uit om een bepaald
16commando te proberen. Bijvoorbeeld: 17commando te proberen. Bijvoorbeeld:
17<<Blank lines inserted around following line by help-with-tutorial>> 18<<Blank lines inserted around following line by help-with-tutorial>>
@@ -48,7 +49,9 @@ De volgende commando's zijn handig om volledige schermen te bekijken:
48 49
49>> Kijk waar de cursor staat, en onthoud de tekst er omheen. Tik C-l. 50>> Kijk waar de cursor staat, en onthoud de tekst er omheen. Tik C-l.
50 Zoek de cursor en merk op dat hij nog steeds bij dezelfde tekst 51 Zoek de cursor en merk op dat hij nog steeds bij dezelfde tekst
51 staat. 52 staat, maar nu in het midden van het scherm.
53 Als je weer C-l tikt dan gaat hij naar de bovenkant van het scherm.
54 Nog een keer C-l en hij gaat naar de onderkant.
52 55
53Als je toetsenbord PageUp- en PageDn-toetsen heeft dan kun je deze ook 56Als je toetsenbord PageUp- en PageDn-toetsen heeft dan kun je deze ook
54gebruiken om een scherm terug dan wel vooruit te gaan, maar het werken 57gebruiken om een scherm terug dan wel vooruit te gaan, maar het werken
@@ -64,10 +67,8 @@ naar een specifieke plaats op het scherm?
64Er is een aantal manieren waarop je dit kan doen. Je kan de 67Er is een aantal manieren waarop je dit kan doen. Je kan de
65pijltjestoetsen gebruiken, maar het is efficiënter om je handen in de 68pijltjestoetsen gebruiken, maar het is efficiënter om je handen in de
66standaardhouding te laten, en de commando's C-p, C-b, C-f en C-n te 69standaardhouding te laten, en de commando's C-p, C-b, C-f en C-n te
67gebruiken. Elk van deze commando's verplaatst de cursor precies een 70gebruiken. Deze commando's komen overeen met de pijltjestoetsen, als
68regel of teken in een bepaalde richting op het scherm. Hier volgt een 71in onderstaande figuur:
69figuur met de vier commando's en de richting waarin ze de cursor
70bewegen:
71 72
72 vorige regel, C-p 73 vorige regel, C-p
73 : 74 :
@@ -79,42 +80,41 @@ bewegen:
79 80
80>> Verplaats, met C-n of C-p, de cursor naar de middelste regel van de 81>> Verplaats, met C-n of C-p, de cursor naar de middelste regel van de
81 figuur. Tik dan C-l om de hele figuur in het midden van het 82 figuur. Tik dan C-l om de hele figuur in het midden van het
82 centrum te plaatsen. 83 scherm te plaatsen.
83 84
84Met een beetje kennis van het Engels zijn deze commando's gemakkelijk 85Met een beetje kennis van het Engels zijn deze commando's gemakkelijk
85te onthouden: de p komt van "previous" (vorige), de n van "next" 86te onthouden: de p komt van "previous" (vorige), de n van "next"
86(volgende), de b van "backward" (achteruit) en de f van "forward" 87(volgende), de b van "backward" (achteruit) en de f van "forward"
87(vooruit). Dit zijn de basiscommando's om de cursor te bewegen, dus 88(vooruit). Dit zijn de basiscommando's om de cursor te bewegen, die
88je zult ze VOORTDUREND gebruiken: het is vooruitziend als je ze nu 89je VOORTDUREND zal gebruiken.
89leert te gebruiken.
90 90
91>> Tik een paar keer C-n om de cursor op deze regel te krijgen. 91>> Tik een paar keer C-n om de cursor op deze regel te zetten.
92 92
93>> Beweeg je binnen de regel met C-f (herhaaldelijk) en terug omhoog 93>> Beweeg de cursor binnen de regel met een paar keer C-f en terug
94 met C-p. Let op wat C-p doet als de cursor midden in een regel 94 omhoog met C-p. Let op wat C-p doet als de cursor midden in een
95 staat. 95 regel staat.
96 96
97Elke regel eindigt met een Newline-teken (het Engelse "new line" 97Elke regel eindigt met een Newline-teken (het Engelse "new line"
98betekent "nieuwe regel"); dit teken scheidt elke regel van de 98betekent "nieuwe regel"); dit teken scheidt elke regel van de
99volgende. De laatste regel in een bestand zou eigenlijk ook met een 99volgende. (De laatste regel in een bestand heeft meestal ook een
100Newline moeten eindigen (maar dat is niet noodzakelijk voor Emacs). 100Newline aan het eind maar dat is geen vereiste voor Emacs.)
101 101
102>> Probeer C-b aan het begin van een regel. De cursor zal zich naar 102>> Probeer C-b aan het begin van een regel. De cursor zal zich naar
103 het eind van de vorige regel bewegen, omdat je achteruit over het 103 het eind van de vorige regel bewegen, omdat je achteruit over het
104 Newline teken gaat. 104 Newline-teken gaat.
105 105
106Net als C-b kan ook C-f zich over Newline-tekens heen bewegen. 106Net als C-b kan ook C-f zich over Newline-tekens heen bewegen.
107 107
108>> Tik nog een aantal keren het commando C-b, zodat je een gevoel 108>> Tik nog een aantal keren het commando C-b, zodat je een gevoel
109 krijgt waar de cursor is. Tik dan enkele keren C-f om de cursor 109 krijgt waar de cursor is. Tik dan enkele keren C-f om de cursor
110 terug naar het einde van de regel te bewegen. Een verder C-f 110 naar het eind van de regel te bewegen. Nog een C-f commando
111 commando beweegt de cursor dan naar de volgende regel. 111 beweegt de cursor dan naar de volgende regel.
112 112
113Wanneer je de cursor voorbij het begin of het einde van het scherm 113Wanneer je de cursor voorbij het begin of het eind van het scherm
114beweegt, zal de tekst over het scherm heen schuiven. Dit heet 114beweegt, zal de tekst over het scherm bewegen. Dit heet "scrollen".
115"scrollen", of "schuiven" in goed Nederlands. Door te scrollen zorgt 115Door te scrollen zorgt Emacs ervoor dat de cursor naar de gewenste
116Emacs ervoor dat de cursor de gewenste beweging kan maken zonder dat 116plaats in de tekst kan gaan zonder de cursor van het scherm te laten
117de cursor van het scherm af beweegt. 117verdwijnen.
118 118
119>> Probeer de cursor voorbij de onderkant van het scherm te bewegen 119>> Probeer de cursor voorbij de onderkant van het scherm te bewegen
120 met C-n en zie wat er gebeurt. 120 met C-n en zie wat er gebeurt.
@@ -126,38 +126,39 @@ M-b een woord achteruit.
126>> Tik enkele keren M-f en M-b. 126>> Tik enkele keren M-f en M-b.
127 127
128Als je midden in een woord staat, beweegt M-f de cursor naar het eind 128Als je midden in een woord staat, beweegt M-f de cursor naar het eind
129van het woord. Als je op een witte ruimte tussen twee woorden staat, 129van het woord. Als je op witruimte tussen twee woorden staat, beweegt
130beweegt M-f de cursor naar het eind van het volgende woord. Het 130M-f de cursor naar het eind van het volgende woord. Het commando M-b
131commando M-b beweegt de cursor analoog de andere kant op. 131werkt op dezelfde manier de andere kant op.
132 132
133>> Tik enkele keren M-f en M-b en daar tussendoor een paar maal C-f en 133>> Tik enkele keren M-f en M-b en tussendoor een paar maal C-f en C-b,
134 C-b, zodat je ziet wat M-f en M-b doen vanaf bepaalde plaatsen in 134 zodat je ziet wat M-f en M-b doen vanaf verschillende plaatsen in
135 een woord en tussen twee woorden. 135 een woord en tussen twee woorden.
136 136
137Merk op dat er een analogie bestaat tussen enerzijds C-f en C-b en 137Merk op dat er een analogie bestaat tussen enerzijds C-f en C-b en
138anderzijds M-f en M-b. Het is bij veel commando's zo dat META-tekens 138anderzijds M-f en M-b. Het is bij veel commando's zo dat META-tekens
139gebruikt worden om iets te doen in eenheden van de taal (woorden, 139gebruikt worden om iets te doen in eenheden van de taal (woorden,
140zinnen, alinea's) terwijl CONTROL-tekens te maken hebben met dingen 140zinnen, alinea's) terwijl CONTROL-tekens te maken hebben met de
141die los staan van wat je aan het bewerken bent (tekens, regels, enz.). 141bouwstenen die onafhankelijk zijn van wat je aan het bewerken bent
142(tekens, regels, enz.).
142 143
143Deze analogie gaat ook op voor regels en zinnen: C-a en C-e bewegen de 144Deze analogie gaat ook op voor regels en zinnen: C-a en C-e bewegen de
144cursor naar het begin of eind van een regel, terwijl met M-a, 145cursor naar het begin of eind van een regel, terwijl met M-a,
145respectievelijk M-e, de cursor naar het begin, respectievelijk het 146respectievelijk M-e, de cursor naar het begin, respectievelijk het
146eind, van een zin gaat. 147eind, van een zin gaat.
147 148
148>> Tik enkele keren C-a, en dan een enkele keren C-e. 149>> Probeer een paar maal C-a, en dan enkele keren C-e.
149 Tik een paar maal M-a, en dan enkele keren M-e. 150 Probeer een paar maal M-a, en dan enkele keren M-e.
150 151
151Bemerk hoe herhaalde C-a commando's niets doen, terwijl herhaalde M-a 152Bemerk hoe herhaalde C-a commando's niets doen, terwijl herhaalde M-a
152commando's de cursor steeds een zin achteruit bewegen. Alhoewel ze 153commando's de cursor steeds een zin achteruit bewegen. Alhoewel ze
153niet volledig overeenkomen, is het gedrag van beide heel natuurlijk. 154niet volledig overeenkomen, lijkt het gedrag van beide heel natuurlijk.
154 155
155De plaats van de cursor in de tekst wordt "punt" genoemd (zonder 156De plaats van de cursor in de tekst wordt "punt" genoemd (zonder
156lidwoord, "point" in het Engels). Anders gezegd: de cursor laat op 157lidwoord, "point" in het Engels). Anders gezegd: de cursor laat op
157het scherm de plek zien waar punt in de tekst staat. 158het scherm de plek zien waar punt in de tekst staat.
158 159
159Nu volgt een samenvatting van eenvoudige cursorbewegingen, met 160Nu volgt een samenvatting van eenvoudige cursorbewegingen, inclusief
160inbegrip van de commando's die de cursor per woord of zin bewegen: 161de commando's die de cursor per woord of zin bewegen:
161 162
162 C-f Ga een teken vooruit 163 C-f Ga een teken vooruit
163 C-b Ga een teken achteruit 164 C-b Ga een teken achteruit
@@ -174,18 +175,17 @@ inbegrip van de commando's die de cursor per woord of zin bewegen:
174 M-a Ga terug naar het begin van de zin 175 M-a Ga terug naar het begin van de zin
175 M-e Ga vooruit naar het eind van de zin 176 M-e Ga vooruit naar het eind van de zin
176 177
177>> Probeer al deze commando's een paar keer als oefening. Deze 178>> Probeer al deze commando's een paar keer als oefening.
178 commando's worden het vaakst gebruikt. 179 Dit zijn de meestgebruikte commando's.
179 180
180Er zijn nog twee belangrijke cursorbewegingen: M-< (META kleiner-dan) 181Er zijn nog twee belangrijke cursorbewegingen: M-< (META kleiner-dan)
181beweegt de cursor naar het begin van het bestand, en M-> (META 182beweegt de cursor naar het begin van de tekst, en M-> (META
182groter-dan) beweegt hem naar het eind. 183groter-dan) beweegt hem naar het eind.
183 184
184Op de meeste toetsenborden zit de '<' boven de komma, zodat je de 185Op de meeste toetsenborden zit de '<' boven de komma, zodat je de
185Shift-toets (ook wel bekend als de hoofdlettertoets) moet gebruiken om 186Shift-toets (ook wel bekend als de hoofdlettertoets) moet gebruiken om
186het '<'-teken in te tikken. Op deze toetsenborden moet je ook de 187het '<'-teken in te tikken. Op deze toetsenborden moet je ook de
187shift gebruiken om M-< in te tikken: zonder shift zou je M-, (META 188shift gebruiken om M-< in te tikken: zonder shift zou je M-komma tikken.
188komma) tikken.
189 189
190>> Tik nu M-< om naar het begin van dit bestand te gaan. 190>> Tik nu M-< om naar het begin van dit bestand te gaan.
191 Gebruik daarna C-v om hier weer terug te komen. 191 Gebruik daarna C-v om hier weer terug te komen.
@@ -195,14 +195,13 @@ komma) tikken.
195 195
196Als je toetsenbord pijltjestoetsen heeft, kan je die ook gebruiken om 196Als je toetsenbord pijltjestoetsen heeft, kan je die ook gebruiken om
197de cursor te verplaatsen. We raden je aan om C-b, C-f, C-n en C-p te 197de cursor te verplaatsen. We raden je aan om C-b, C-f, C-n en C-p te
198leren, om drie redenen. Ten eerste werken ze op alle toetsenborden, 198leren, om drie redenen. Ten eerste werken ze op alle soorten
199ook die zonder pijltjestoetsen. Ten tweede zul je merken dat wanneer 199toetsenborden. Ten tweede zul je merken dat wanneer je eenmaal wat
200je eenmaal wat ervaring hebt opgedaan in de omgang met Emacs, het 200ervaring hebt opgedaan in de omgang met Emacs, het gebruik van de
201gebruik van de CONTROL-tekens sneller is dan werken met de 201CONTROL-tekens sneller is dan werken met de pijltjestoetsen (omdat je
202pijltjestoetsen (omdat je handen in de normale tikpositie kunnen 202handen in de normale tikpositie kunnen blijven). Ten derde, als je
203blijven). Ten derde, als je eenmaal gewend bent aan deze commando's 203eenmaal gewend bent aan deze commando's met CONTROL-tekens, kan je
204met CONTROL-tekens, kan je makkelijk andere gevorderde 204makkelijk andere gevorderde cursorbewegingscommando's leren.
205cursorbewegingscommando's leren.
206 205
207De meeste Emacs-commando's accepteren een numeriek argument. Voor de 206De meeste Emacs-commando's accepteren een numeriek argument. Voor de
208meeste commando's is dit argument het aantal keren dat het commando 207meeste commando's is dit argument het aantal keren dat het commando
@@ -211,7 +210,9 @@ vervolgens de cijfers van het getal, vóór het commando. Als je
211toetsenbord een META- (of EDIT- of ALT-) toets heeft, is er ook een 210toetsenbord een META- (of EDIT- of ALT-) toets heeft, is er ook een
212andere manier om het getal aan te geven: tik de cijfers terwijl je de 211andere manier om het getal aan te geven: tik de cijfers terwijl je de
213META toets ingedrukt houdt. We raden je aan de C-u manier te leren 212META toets ingedrukt houdt. We raden je aan de C-u manier te leren
214omdat die beschikbaar is op elke terminal. 213omdat die beschikbaar is op elke terminal. Het numerieke argument
214wordt ook wel het "prefix-argument" genoemd omdat je het typt voor
215het commando waar het bij hoort.
215 216
216Bijvoorbeeld, C-u 8 C-f beweegt de cursor 8 plaatsen naar voren. 217Bijvoorbeeld, C-u 8 C-f beweegt de cursor 8 plaatsen naar voren.
217 218
@@ -233,33 +234,26 @@ verschuift de tekst 4 regels.
233 234
234>> Probeer nu C-u 8 C-v. 235>> Probeer nu C-u 8 C-v.
235 236
236Daarmee zou je tekst 8 regels opgeschoven moeten zijn. Als je terug 237Daarmee zou de tekst 8 regels opgeschoven moeten zijn. Als je terug
237omlaag wil scrollen, kan je M-v een argument geven. 238omlaag wil scrollen, kan je M-v een argument geven.
238 239
239Als je een scherm met vensters gebruikt, zoals X Windows of 240Als je een grafisch scherm gebruikt, zoals X of MS-Windows, dan zou je
240MS-Windows, zou je een grote rechthoek moeten zien aan de linkerkant 241een hoge rechthoek moeten zien aan een katn van het Emacs-venster.
241van het Emacs-venster. Deze rechthoek heet een schuifbalk 242Deze rechthoek heet de schuifbalk ("scroll bar" in het Engels). Je
242("scrollbar"). Je kan de tekst scrollen door met de muis in de 243kan de tekst scrollen door met de muis in de schuifbalk te klikken.
243schuifbalk te klikken.
244 244
245>> Klik met de middelste muisknop bovenaan het heldere gebied in de 245Als je muis een scrollwiel heeft, dan kan je die gebruiken om te scrollen.
246 schuifbalk. Dit zou de tekst moeten verschuiven naar een positie
247 die afhankelijk is van hoe hoog of laag je klikt.
248
249>> Beweeg de muis op en neer terwijl je de middelste muisknop
250 ingedrukt houdt. Je zal zien dat de tekst met de muis mee heen en
251 weer scrollt.
252 246
253 247
254* ALS EMACS HANGT 248* ALS EMACS HANGT
255----------------- 249-----------------
256 250
257Als Emacs niet meer op commando's reageert, kan je het veilig 251Als Emacs niet meer op commando's reageert, kan je het gerust
258onderbreken door C-g te tikken. Je kan C-g gebruiken om een commando 252onderbreken door C-g te tikken. Je kan C-g gebruiken om een commando
259te stoppen als het te lang duurt om uit te voeren. 253af te breken als het te lang duurt om uit te voeren.
260 254
261Je kan C-g ook gebruiken om een numeriek argument te verwijderen of om 255Je kan C-g ook gebruiken om een numeriek argument te verwijderen of om
262het begin van een commando dat je niet wilt afmaken, te verwijderen. 256het begin van een commando dat je niet wilt afmaken, af te breken.
263 257
264>> Tik nu C-u 100 om een numeriek argument te maken met de waarde 100, 258>> Tik nu C-u 100 om een numeriek argument te maken met de waarde 100,
265 en tik dan C-g. Tik vervolgens C-f. Het zou de cursor maar één 259 en tik dan C-g. Tik vervolgens C-f. Het zou de cursor maar één
@@ -292,8 +286,8 @@ niet uitvoeren en beantwoord je de vraag met "n" (van "no" of "nee").
292---------- 286----------
293 287
294Emacs kan meerdere vensters laten zien, elk venster met zijn eigen 288Emacs kan meerdere vensters laten zien, elk venster met zijn eigen
295tekst. We zullen later uitleggen hoe je met meerdere vensters om kan 289tekst. We zullen later uitleggen hoe je met meerdere vensters kan
296gaan. Op dit moment willen we slechts uitleggen hoe je van extra 290werken. Op dit moment willen we slechts uitleggen hoe je van extra
297vensters af kunt komen en terug kan keren naar het werken met één 291vensters af kunt komen en terug kan keren naar het werken met één
298venster. Het is eenvoudig: 292venster. Het is eenvoudig:
299 293
@@ -315,60 +309,54 @@ Dit commando is anders dan de commando's die je tot nu toe geleerd
315hebt aangezien het uit twee tekens bestaat. Het begint met het teken 309hebt aangezien het uit twee tekens bestaat. Het begint met het teken
316CONTROL-x. Er zijn een heleboel commando's die met CONTROL-x 310CONTROL-x. Er zijn een heleboel commando's die met CONTROL-x
317beginnen. Veel van die commando's hebben te maken met vensters, 311beginnen. Veel van die commando's hebben te maken met vensters,
318bestanden, buffers, en gelijkaardige dingen. Dergelijke commando's 312bestanden, buffers, en soortgelijke dingen. Dergelijke commando's
319bestaan uit twee, drie of vier tekens. 313bestaan uit twee, drie of vier tekens.
320 314
321 315
322* TOEVOEGEN EN WEGHALEN 316* TOEVOEGEN EN WEGHALEN
323----------------------- 317-----------------------
324 318
325Als je tekst toe wil voegen, tik je die eenvoudigweg in. Tekens die 319Als je tekst toe wil voegen, tik je die gewoon in. Tekens die je kan
326je kan zien, zoals A, 7, * en dergelijke, worden door Emacs als tekst 320zien, zoals A, 7, * en dergelijke, worden door Emacs als tekst
327geïnterpreteerd en meteen aan de tekst toegevoegd. Tik <Return> (de 321geïnterpreteerd en meteen toegevoegd. Tik <Return> (de "volgende
328"volgende regel"-toets) om een Newline toe te voegen en dus een nieuwe 322regel"-toets) om een Newline toe te voegen en dus een nieuwe regel te
329regel te beginnen. 323beginnen.
330
331Je kan het laatste teken dat je hebt ingetikt weghalen door <Delback>
332te tikken. <Delback> is een toets op het toetsenbord -- dezelfde
333toets die je normaal gesproken gebruikt, buiten Emacs, om het laatst
334ingetikte teken te wissen. Het is meestal een grote toets, een paar
335rijen boven de <Return>-toets, waar "Delete", "Del" of "Backspace" op
336staat.
337 324
338Als er op die grote toets "Backspace" staat, dan is dat degene die je 325Om het teken dat dat voor de cursor staat te verwijderen, tik <DEL>.
339gebruikt voor <Delback>. Er kan op een andere plaats ook nog een 326<DEL> is de toets op het toetsenbord die vaak "Backspace" heet --
340andere toets zijn waarop "Delete" staat, maar dat is niet <Delback>. 327dezelfde toets die je normaal gesproken, buiten Emacs, gebruikt om het
328laatst ingetikte teken te wissen.
341 329
342In het algemeen haalt <Delback> het teken weg dat juist voor de 330Er kan ook nog een toets op het toetsenbord zijn waarop "Delete"
343cursorpositie staat. 331staat, maar dat is niet de knop die we <DEL> noemen.
344 332
345>> Probeer dit nu: tik een paar letters en haal ze weer weg door een 333>> Probeer dit nu: tik een paar letters en haal ze weer weg door een
346 paar keer op <Delback> te drukken. Maak je niet druk over het feit 334 paar keer <DEL> te tikken. Maak je niet druk over het feit dat dit
347 dat dit bestand verandert; je zal niets veranderen aan de originele 335 bestand verandert; je zal niets veranderen aan de originele versie
348 versie van deze inleiding. Je zit slechts je eigen kopie te 336 van deze inleiding. Je bewerkt je eigen kopie.
349 wijzigen.
350 337
351Als een regel tekst te lang wordt om helemaal op het scherm getoond te 338Als een regel tekst te lang wordt om helemaal op het scherm getoond te
352worden, dan gaat hij verder op de volgende schermregel. Een backslash 339worden, dan gaat hij verder op de volgende schermregel. Als je een
353("\") in de rechtermarge (of, als je een scherm met vensters gebruikt, 340grafisch scherm gebruikt verschijnen kleine gebogen pijltjes links en
354een kleine gebogen pijl) laat dan zien dat de regel op de volgende 341rechts van het tekstgebied om aan te geven waar een regel voortgezet
355schermregel verder gaat. 342is. In een tekstvenster of terminal geeft een backslash ("\") in de
343laatste kolom een vervolgregel aan.
356 344
357>> Voeg nu tekst toe totdat je de rechter kantlijn raakt, en blijf 345>> Voeg nu tekst toe totdat je de rechter kantlijn raakt, en blijf
358 toevoegen. Je zal zien dat er een vervolgregel verschijnt. 346 toevoegen. Je zal zien dat er een vervolgregel verschijnt.
359 347
360>> Tik weer enkele keren <Delback> om zoveel tekens weg te halen tot 348>> Tik weer enkele keren <DEL> om zoveel tekens weg te halen dat
361 de regel weer op een schermregel past. De vervolgregel zal 349 de regel weer op een schermregel past. De vervolgregel zal
362 verdwijnen. 350 verdwijnen.
363 351
364Je kan een Newline zoals elk ander teken verwijderen. Als je een 352Je kan een Newline zoals elk ander teken verwijderen. Als je een
365Newline verwijdert, voeg je de twee regels waar de Newline tussen 353Newline verwijdert, voeg je de twee regels waar de Newline tussen
366staat samen tot een enkele regel. Als de regel die het resultaat is 354staat samen tot een enkele regel. Als de regel die het resultaat is
367van deze operatie niet op een schermregel past, zal hij getoond worden 355niet op een enkele schermregel past, zal hij getoond worden met een
368met een vervolgregel. 356vervolgregel.
369 357
370>> Beweeg de cursor naar het begin van een regel en tik <Delback>. 358>> Beweeg de cursor naar het begin van een regel en tik <DEL>.
371 Dit voegt de huidige en vorige regel samen. 359 Dit voegt die regel en de vorige regel samen.
372 360
373>> Tik <Return> om de Newline die je net verwijderd hebt weer toe te 361>> Tik <Return> om de Newline die je net verwijderd hebt weer toe te
374 voegen. 362 voegen.
@@ -376,52 +364,53 @@ met een vervolgregel.
376Je herinnert je dat je bij de meeste Emacs-commando's het aantal keren 364Je herinnert je dat je bij de meeste Emacs-commando's het aantal keren
377op kan geven, dat ze herhaald moeten worden. Dit geldt ook voor 365op kan geven, dat ze herhaald moeten worden. Dit geldt ook voor
378gewone tekens. Als je een gewoon teken herhaalt, wordt dat teken 366gewone tekens. Als je een gewoon teken herhaalt, wordt dat teken
379herhaaldelijk toegevoegd. 367meerdere keren toegevoegd.
380 368
381>> Probeer dat nu: tik C-u 8 * om ******** toe te voegen. 369>> Probeer dat nu: tik C-u 8 * om ******** toe te voegen.
382 370
383Je hebt nu de eenvoudigste manier geleerd om iets in Emacs te tikken 371Je hebt nu de basismanier geleerd om iets in Emacs te tikken en fouten
384en fouten te verbeteren. Je kan tekst ook per woord of regel 372te verbeteren. Je kan tekst ook per woord of regel verwijderen. Hier
385verwijderen. Hier volgt een samenvatting van de commando's om tekst 373volgt een samenvatting van de commando's om tekst te verwijderen:
386te verwijderen:
387 374
388 <Delback> Haal het teken weg dat voor de cursor staat 375 <DEL> Haal het teken weg dat voor de cursor staat
389 C-d Haal het teken weg dat achter de cursor staat 376 C-d Haal het teken weg dat achter de cursor staat
390 377
391 M-<Delback> Verwijder het woord dat voor de cursor staat 378 M-<DEL> Verwijder het woord dat voor de cursor staat
392 M-d Verwijder het woord dat achter de cursor staat 379 M-d Verwijder het woord dat achter de cursor staat
393 380
394 C-k Verwijder alles van de cursor tot het eind van de regel 381 C-k Verwijder alles van de cursor tot het eind van de regel
395 M-k Verwijder alles van de cursor tot het eind van de zin 382 M-k Verwijder alles van de cursor tot het eind van de zin
396 383
397Merk op dat <Delback> en C-d, met M-<Delback> en M-d de analogie 384Merk op dat <DEL> en C-d, met M-<DEL> en M-d de analogie verder
398verder trekken, die begon met C-f en M-f (waarbij we voor het gemak 385trekken, die begon met C-f en M-f (waarbij we voor het gemak even
399even vergeten dat <Delback> niet echt een CONTROL-teken is). C-k en 386vergeten dat <DEL> niet echt een CONTROL-teken is). C-k en M-k lijken
400M-k lijken enigzins op C-e en M-e in hun relatie tot regels en zinnen. 387enigzins op C-e en M-e in hun relatie tot regels en zinnen.
401 388
402Je kunt ook op één uniforme manier een willekeurig deel van de tekst 389Je kunt ook op één uniforme manier een willekeurig deel van de tekst
403verwijderen. Beweeg daartoe naar één kant van het gedeelte dat je 390verwijderen. Beweeg daartoe naar één kant van het gedeelte dat je
404wilt verwijderen en tik C-@ of C-<SPC>. (<SPC> is de spatiebalk.) 391wilt verwijderen en tik C-<SPC>. (<SPC> is de spatiebalk.) Beweeg nu
405Beweeg daarna naar de andere kant en tik C-w. Dat verwijdert alle 392naar de andere kant van de tekst die je wilt verwijderen. Terwijl je
406tekst tussen de twee posities. 393beweegt, markeert Emacs zichtbaar de tekst tussen de cursor en de
394plaats waar je C-<SPC> tikte. Tik C-w. Dit verwijdert alle tekst
395tussen beide posities.
407 396
408>> Beweeg de cursor naar de J aan het begin van de vorige alinea. 397>> Beweeg de cursor naar de J aan het begin van de vorige alinea.
409>> Tik C-<SPC>. Emacs toont nu de mededeling "Mark set" ("Markering 398>> Tik C-<SPC>. Emacs toont nu de mededeling "Mark set" ("Markering
410 geplaatst") onderaan het scherm. 399 geplaatst") onderaan het scherm.
411>> Plaats de cursor op de n van "kant" op de tweede regel van de 400>> Plaats de cursor op de n van "kant" op de tweede regel van de
412 alinea. 401 alinea.
413>> Tik C-w. Dit zal de tekst vanaf de J tot vlak voor de n 402>> Tik C-w. Dit zal de tekst vanaf de J tot aan de n verwijderen.
414 verwijderen. 403
415 404Er is een verschil tussen iets verwijderen ("kill") en iets weghalen
416Er is een verschil tussen iets weghalen en iets verwijderen: iets dat 405("delete"): iets dat je hebt verwijderd ("killed"), kan je
417je hebt verwijderd, kan je terugbrengen, maar iets dat je hebt 406terugbrengen, maar iets dat je hebt weggehaald ("deleted") niet. (Je
418weggehaald niet. (In het Engels is het verschil tussen "killing" en 407kan het weghalen wel herstellen, zie verderop.) Verwijderde tekst
419"deleting" duidelijker dan tussen de Nederlandse vertalingen 408invoegen heet "yanken". In het algemeen geldt dat de commando's die
420"verwijderen" en "weghalen".) Verwijderde tekst terughalen heet 409veel tekst kunnen verwijderen, deze tekst bewaren zodat hij geyankt
421"yanken". In het algemeen geldt dat de commando's die meer tekst dan 410kan worden, terwijl dat niet geldt voor commando's die slechts een
422een enkel teken, Newline of spatie verwijderen, deze tekst bewaren 411enkel teken weghalen. <DEL> en C-d zijn de eenvoudigste commando's om
423zodat hij geyankt kan worden, terwijl dat niet geldt voor commando's 412tekst weg te halen, zonder argument. Met argument verwijderen ze en
424die slechts een enkel teken weghalen. 413kan de verwijderde tekst geyankt worden.
425 414
426>> Zet de cursor op het begin van een regel die niet leeg is. 415>> Zet de cursor op het begin van een regel die niet leeg is.
427 Tik C-k om de tekst op die regel te verwijderen. 416 Tik C-k om de tekst op die regel te verwijderen.
@@ -435,15 +424,22 @@ aangegeven aantal regels zal worden verwijderd, inclusief de inhoud.
435Dit is meer dan simpelweg herhaling: C-u 2 C-k verwijdert twee regels, 424Dit is meer dan simpelweg herhaling: C-u 2 C-k verwijdert twee regels,
436terwijl tweemaal C-k tikken dat niet doet. 425terwijl tweemaal C-k tikken dat niet doet.
437 426
438Om de laatst verwijderde tekst terug te halen naar de plaats waar de 427Het invoegen van de laatst verwijderde tekst heet yanken ("yanking").
439cursor nu op staat (te yanken), tik C-y. 428Je kan de tekst yanken op de plek waar je het verwijderde, op een
429andere plek of zelfs in een ander bestand. Je kan dezelfde tekst
430meerdere keren yanken; op deze manier maak je meerdere kopieën van
431dezelfde tekst. Verwijderen ("killing") en yanken worden in andere
432programma's ook wel knip ("cut") en plak ("paste") genoemd (zie ook de
433Glossary in de Emacs-handleiding).
434
435Het commando om te yanken is C-y. Het voegt de laatst verwijderde
436tekst in op de huidige cursorpositie.
440 437
441>> Probeer het nu: tik C-y om de tekst te yanken. 438>> Probeer het nu: tik C-y om de tekst te yanken.
442 439
443Het is alsof je met C-y iets uit de prullenbak haalt wat je net had 440Als je meerdere keren C-k achter elkaar hebt gedaan, dan worden alle
444verwijderd. Merk op dat verschillende C-k's achter elkaar alle regels 441verwijderde tekstregels samen onthouden, zodat een enkele C-y al die
445die verwijderd worden, bij elkaar bewaart zodat een enkele C-y die 442regels in één keer invoegt.
446regels in een keer terugbrengt.
447 443
448>> Probeer het nu: tik C-k een paar keer. 444>> Probeer het nu: tik C-k een paar keer.
449 445
@@ -468,7 +464,7 @@ verwijderde tekst.
468 464
469>> Verwijder een regel, beweeg de cursor wat, en verwijder nog een 465>> Verwijder een regel, beweeg de cursor wat, en verwijder nog een
470 regel. Tik C-y om de tweede regel die je verwijderde, terug te 466 regel. Tik C-y om de tweede regel die je verwijderde, terug te
471 halen. Tik nog een M-y en die regel wordt vervangen door de eerste 467 halen. Tik M-y en die regel wordt vervangen door de eerste
472 regel die je verwijderde. Tik nog enkele keren M-y en zie wat er 468 regel die je verwijderde. Tik nog enkele keren M-y en zie wat er
473 langs komt. Herhaal dit tot de tweede regel weer langs komt, en 469 langs komt. Herhaal dit tot de tweede regel weer langs komt, en
474 dan nog een paar keer. Je kan ook experimenteren met positieve en 470 dan nog een paar keer. Je kan ook experimenteren met positieve en
@@ -479,39 +475,41 @@ verwijderde tekst.
479------------ 475------------
480 476
481Als je de tekst veranderd hebt en je daar toch niet tevreden mee bent, 477Als je de tekst veranderd hebt en je daar toch niet tevreden mee bent,
482dan kan je de verandering ongedaan maken met het herstelcommando, C-x 478dan kan je de verandering ongedaan maken met het herstelcommando, C-/.
483u.
484 479
485Normaal gesproken herstelt C-x u de veranderingen die het gevolg zijn 480Normaal gesproken herstelt C-/ de veranderingen die het gevolg zijn
486van een enkel commando; door herhaaldelijk C-x u te tikken, worden 481van een enkel commando; door herhaaldelijk C-/ te tikken, worden
487steeds eerdere commando's hersteld. 482steeds eerdere commando's hersteld.
488 483
489Er zijn echter twee uitzonderingen: commando's die de tekst niet 484Er zijn echter twee uitzonderingen: commando's die de tekst niet
490wijzigen, zoals cursorbewegingen, worden overgeslagen, en commando's 485wijzigen, zoals cursorbewegingen en scrollen, worden overgeslagen, en
491die simpelweg het ingetikte teken aan de tekst toevoegen, worden 486commando's die simpelweg het ingetikte teken aan de tekst toevoegen,
492meestal gegroepeerd in groepjes van maximaal 20 tekens, zodat je 487worden meestal samengenomen in groepjes van maximaal 20 tekens.
493minder vaak het commando C-x u hoeft te tikken om teksttoevoegingen te 488(Hierdoor hoef je minder vaak C-/ te tikken om teksttoevoegingen te
494herstellen. 489herstellen.)
490
491>> Gooi deze regel weg met C-k; met C-/ zal hij weer verschijnen.
495 492
496>> Gooi deze regel weg met C-k; met C-x u zou hij weer moeten 493C-_ is een alternatief herstelcommando; het doet exact hetzelfde als
497 verschijnen. 494C-/. Op sommige terminals stuurt het tikken van C-/ in werkelijkheid
495een C-_ naar Emacs. Nog een alternatief commando is C-x u, maar dit
496is minder makkelijk te tikken.
498 497
499C-_ is een alternatief voor C-x u. Het levert exact hetzelfde 498Een numeriek argument bij C-/, C-_ of C-x u duidt het aantal
500resultaat op, maar is makkelijker om een paar keer achter elkaar te 499herhalingen aan.
501tikken. Een nadeel van C-_ is dat op sommige toetsenborden het 500
502intikken ervan niet gebruiksvriendelijk is. Dat is ook de reden voor 501Je kan het weghalen van tekst herstellen, net zoals je het verwijderen
503het alternatief, C-x u. Op sommige terminals kan je C-_ tikken door 502ervan herstelt. Het verschil tussen iets verwijderen of weghalen is
504"/" te tikken terwijl je de CONTROL-toets ingedrukt houdt. 503of je het kan yanken met C-y. Voor het herstellen maakt het geen
504verschil.
505 505
506Een numeriek argument bij C-_ of C-x u duidt het aantal herhalingen
507aan.
508 506
509 507
510* BESTANDEN 508* BESTANDEN
511----------- 509-----------
512 510
513Om een tekst die je gemaakt of veranderd hebt op te slaan, moet je de 511Om een tekst die je gemaakt of veranderd hebt op te slaan, moet je de
514tekst in een bestand stoppen ("to save a file" in het Engels). Als je 512tekst in een bestand opslaan ("to save a file" in het Engels). Als je
515dat niet doet, ben je die veranderingen kwijt op het moment dat je 513dat niet doet, ben je die veranderingen kwijt op het moment dat je
516Emacs verlaat. Je kan een bestand veranderen door het bestand te 514Emacs verlaat. Je kan een bestand veranderen door het bestand te
517"bezoeken". (Ook wel "vinden"; "finding" of "visiting" in het 515"bezoeken". (Ook wel "vinden"; "finding" of "visiting" in het
@@ -526,8 +524,8 @@ als je het bestand opslaat, zorgt Emacs ervoor dat het originele
526bestand onder een gewijzigde naam nog steeds beschikbaar is, voor het 524bestand onder een gewijzigde naam nog steeds beschikbaar is, voor het
527geval je later besluit dat de veranderingen toch niet zo goed waren. 525geval je later besluit dat de veranderingen toch niet zo goed waren.
528 526
529Bij de onderkant van het scherm zie je een regel die begint en eindigt 527Bij de onderkant van het scherm zie je een regel die begint
530met streepjes, met aan het begin "-1:-- TUTORIAL.nl" of iets 528met streepjes, met aan het begin "-:-- TUTORIAL.nl" of iets
531dergelijks. Dit deel van het scherm laat normaal de naam van het 529dergelijks. Dit deel van het scherm laat normaal de naam van het
532bestand zien dat je op dat moment bezoekt. Op dit moment bezoek je 530bestand zien dat je op dat moment bezoekt. Op dit moment bezoek je
533een bestand dat "TUTORIAL.nl" heet; het is je eigen kopie van de 531een bestand dat "TUTORIAL.nl" heet; het is je eigen kopie van de
@@ -537,16 +535,16 @@ op deze plaats.
537 535
538Iets bijzonders aan het commando om een bestand te bezoeken, is dat je 536Iets bijzonders aan het commando om een bestand te bezoeken, is dat je
539aan moet geven welk bestand je wil. Dit heet dat het commando "een 537aan moet geven welk bestand je wil. Dit heet dat het commando "een
540argument van de gebruiker vraagt"; in dit geval de naam van het 538argument inleest"; in dit geval de naam van het bestand. Nadat je het
541bestand. Nadat je het commando 539commando
542 540
543 C-x C-f Bezoek bestand (met de f van "find file"). 541 C-x C-f Bezoek bestand (met de f van "find file").
544 542
545hebt getikt vraagt Emacs om de naam van het bestand. De naam die je 543hebt getikt vraagt Emacs om de naam van het bestand. De naam die je
546intikt verschijnt op de onderste regel van het scherm. Wanneer die 544intikt verschijnt op de onderste regel van het scherm. Wanneer die
547regel voor dit soort invoer gebruikt wordt, heet hij de minibuffer. 545regel voor dit soort invoer gebruikt wordt, heet hij de minibuffer.
548Je kan gewone Emacs commando's gebruiken om de bestandsnaam te 546Je kan gewone Emacs commando's gebruiken om de bestandsnaam in te
549veranderen. 547geven.
550 548
551Tijdens het invoeren van de bestandsnaam (of om het even welke invoer 549Tijdens het invoeren van de bestandsnaam (of om het even welke invoer
552in de minibuffer) kan je het commando afbreken met C-g. 550in de minibuffer) kan je het commando afbreken met C-g.
@@ -556,36 +554,38 @@ in de minibuffer) kan je het commando afbreken met C-g.
556 Het resultaat is dat je geen bestand bezoekt. 554 Het resultaat is dat je geen bestand bezoekt.
557 555
558Als je de naam van een bestand hebt ingevoerd, tik dan <Return> om het 556Als je de naam van een bestand hebt ingevoerd, tik dan <Return> om het
559commando af te sluiten. Hierna gaat het C-x C-f commando aan het werk 557commando af te sluiten. Hierna verdwijnt de minibuffer en gaat het
560en haalt het bestand op dat je aangegeven hebt. Als het C-x C-f 558C-x C-f commando aan het werk: het haalt het bestand op dat je
561commando daarmee klaar is, verdwijnt de minibuffer. 559aangegeven hebt.
562 560
563Na korte tijd verschijnt de inhoud van het bestand op het scherm en 561De inhoud van het bestand verschijnt nu op het scherm en je kan de
564kan je de inhoud wijzigen. Als je de wijzigingen op wilt slaan, tik 562inhoud wijzigen. Als je de wijzigingen op wilt slaan, tik dan het
565dan het commando 563commando
566 564
567 C-x C-s Sla bestand op (met de s van "save file"). 565 C-x C-s Sla bestand op (met de s van "save file").
568 566
569Dit commando slaat de tekst zoals Emacs die nu heeft in het bestand 567Dit commando slaat de tekst zoals Emacs die nu heeft op in het
570op. De eerste keer dat je dit doet, slaat Emacs het originele bestand 568bestand. De eerste keer dat je dit doet, slaat Emacs het originele
571onder een andere naam op, zodat het niet verloren gaat. De nieuwe 569bestand onder een andere naam op, zodat het niet verloren gaat. De
572naam bestaat uit de oude bestandsnaam gevolgd door een "~". 570nieuwe naam bestaat uit de oude bestandsnaam gevolgd door een "~".
573 571
574Als Emacs het bestand heeft opgeslagen, laat het de naam van het 572Als Emacs het bestand heeft opgeslagen, laat het de naam van het
575bestand zien. Het is een goede gewoonte een bestand regelmatig op te 573bestand zien. Het is een goede gewoonte een bestand regelmatig op te
576slaan zodat er niet teveel werk verloren gaat als het systeem hangt of 574slaan zodat er niet teveel werk verloren gaat als het systeem crasht
577crasht. 575(zie ook "Automatisch bewaren" hieronder).
578 576
579>> Tik C-x C-s, om je kopie van deze inleiding op te slaan. Als het 577>> Tik C-x C-s TUTORIAL.nl <Return>
580 goed is verschijnt "Wrote ...TUTORIAL.nl" op de onderste 578 Op deze manier sla je deze inleiding op in een bestand genaamd
581 schermregel. 579 TUTORIAL.nl. Als het goed is verschijnt "Wrote ...TUTORIAL.nl" op de
580 onderste schermregel.
582 581
583Je kan een bestaand bestand bezoeken om het te bekijken of het te 582Je kan een bestand dat al bestaat bezoeken om het te bekijken of het
584wijzigen. Je kan ook een bestand bezoeken dat nog niet bestaat. Dit 583te wijzigen. Je kan ook een bestand bezoeken dat nog niet bestaat.
585is de manier om met Emacs een nieuw bestand te maken: bezoek het 584Dit is de manier om met Emacs een nieuw bestand te maken: bezoek het
586bestand, dat eerst leeg zal zijn, en voeg tekst toe. Zodra je de 585bestand, dat eerst leeg zal zijn, en voeg tekst toe. Zodra je de
587tekst opslaat, wordt het bestand werkelijk gecreëerd, met de tekst als 586tekst opslaat, wordt het bestand werkelijk gecreëerd, met de nieuwe
588inhoud. Vanaf dat moment ben je dus bezig met een bestaand bestand. 587tekst als inhoud. Vanaf dat moment ben je dus bezig met een bestand
588dat al bestaat.
589 589
590 590
591* BUFFERS 591* BUFFERS
@@ -594,28 +594,22 @@ inhoud. Vanaf dat moment ben je dus bezig met een bestaand bestand.
594Als je een tweede bestand bezoekt met C-x C-f, blijft het eerste 594Als je een tweede bestand bezoekt met C-x C-f, blijft het eerste
595bestand gewoon in Emacs. Je kan naar dat bestand terug door het 595bestand gewoon in Emacs. Je kan naar dat bestand terug door het
596gewoon nog een keer te bezoeken met C-x C-f. Op deze manier kan je 596gewoon nog een keer te bezoeken met C-x C-f. Op deze manier kan je
597een behoorlijk aantal bestanden in Emacs krijgen. 597een behoorlijk aantal bestanden in Emacs hebben.
598
599>> Creëer een bestand dat "foo" heet door te tikken: C-x C-f foo
600 <Return>. Voeg hieraan wat tekst toe, wijzig hem, en sla "foo" op
601 door C-x C-s te tikken. Tik hierna C-x C-f TUTORIAL <Return> om
602 weer hier, in de inleiding, terug te komen.
603 598
604Emacs bewaart intern de tekst van elk bestand in een ding dat een 599Emacs onthoudt de tekst van elk bestand in een ding dat een "buffer"
605"buffer" genoemd wordt. Als je een bestand bezoekt wordt er een 600heet. Als je een bestand bezoekt maakt Emacs een nieuwe buffer aan.
606nieuwe buffer gemaakt. Om een lijst van de huidige buffers te zien, 601Om een lijst van de huidige buffers te zien, tik
607tik
608 602
609 C-x C-b Laat de bufferlijst zien 603 C-x C-b Toon de bufferlijst
610 604
611>> Probeer C-x C-b nu. 605>> Probeer C-x C-b nu.
612 606
613Bemerk dat elke buffer een naam heeft en mogelijk ook een 607Merk op dat elke buffer een naam heeft en mogelijk ook een
614bestandsnaam; dit is de naam van het bestand waarmee de buffer 608bestandsnaam: de naam van het bestand waarvan de inhoud in de buffer
615overeenkomt. ALLE tekst die je in een Emacs venster ziet is altijd 609zit. ALLE tekst die je in een Emacs venster ziet is altijd onderdeel
616onderdeel van een of andere buffer. 610van een of andere buffer.
617 611
618>> Tik C-x 1 om de bufferlijst te verwijderen. 612>> Tik C-x 1 om de bufferlijst uit het zicht krijgen.
619 613
620Wanneer je met meerdere buffers werkt, dan is op elk moment slechts 614Wanneer je met meerdere buffers werkt, dan is op elk moment slechts
621één van die buffers "actueel". De actuele buffer is degene die je aan 615één van die buffers "actueel". De actuele buffer is degene die je aan
@@ -626,26 +620,30 @@ opnieuw te bezoeken met C-x C-f. Er is ook een makkelijkere manier:
626gebruik het commando C-x b. Dit commando vraagt je naar de naam van 620gebruik het commando C-x b. Dit commando vraagt je naar de naam van
627de buffer. 621de buffer.
628 622
629>> Tik C-x b foo <Return> om terug te gaan naar de buffer "foo" die de 623>> Bezoek een bestand met de naam "foo" door te tikken: C-x C-f foo
630 tekst van het bestand "foo" bevat. Tik vervolgens C-x b TUTORIAL 624 <Return>. Tik vervolgens C-x b TUTORIAL <Return> om terug te komen
631 <Return> om terug te komen naar deze Emacs-inleiding. 625 in deze Emacs-inleiding.
632 626
633Meestal is de naam van de buffer gelijk aan de naam van het bestand 627Meestal is de naam van de buffer gelijk aan de naam van het bestand
634(minus de naam van de directory). Dit klopt echter niet altijd. De 628(minus de naam van de directory). Dit klopt echter niet altijd. De
635lijst met buffers die je maakt met C-x C-b laat je altijd de naam van 629lijst met buffers die je maakt met C-x C-b laat je zowel de naam van
636elke buffer zien. 630buffer als de bestandsnaam van alle buffers zien.
637 631
638ALLE tekst die je ziet in een venster van Emacs is altijd onderdeel 632ALLE tekst die je ziet in een venster van Emacs is altijd onderdeel
639van een of andere buffer. Sommige buffers komen niet overeen met een 633van een of andere buffer. Sommige buffers komen niet overeen met een
640bestand. De buffer genaamd "*Buffer List*" heeft bijvoorbeeld geen 634bestand. De buffer genaamd "*Buffer List*" heeft bijvoorbeeld geen
641bijbehorend bestand. Deze buffer bevat de lijst met buffers die je 635bijbehorend bestand (deze buffer bevat de lijst met buffers die je
642gemaakt hebt met C-x C-b. Ook de buffer "*Messages*" heeft geen 636gemaakt hebt met C-x C-b). Deze TUTORIAL.nl-buffer had in het begin
643geassocieerd bestand; deze buffer bevat de mededelingen die Emacs je 637ook geen bijbehorend bestand; nu heeft hij die wel omdat je eerder in
644op de onderste regel toonde. 638deze inleiding C-x C-s tikte om hem in een bestand op te slaan.
639
640Ook de buffer "*Messages*" hoort niet bij een bestand; deze buffer
641bevat de mededelingen die Emacs op de onderste regel toonde tijdens
642deze Emacs-sessie.
645 643
646>> Tik C-x b *Messages* <Return> om de buffer met mededelingen te 644>> Tik C-x b *Messages* <Return> om de buffer met mededelingen te
647 bekijken. Tik daarna weer C-x b TUTORIAL <Return> om terug te 645 bekijken. Tik daarna weer C-x b TUTORIAL.nl <Return> om terug te
648 keren naar deze buffer met de Emacs-inleiding 646 keren naar deze Emacs-inleiding.
649 647
650Als je de tekst van het ene bestand verandert en dan een ander bestand 648Als je de tekst van het ene bestand verandert en dan een ander bestand
651bezoekt, wordt het eerste bestand niet opgeslagen. De wijzigingen 649bezoekt, wordt het eerste bestand niet opgeslagen. De wijzigingen
@@ -671,12 +669,12 @@ opgeslagen zijn, of je de buffer wilt bewaren.
671------------------------ 669------------------------
672 670
673Er zijn veel meer Emacs commando's dan er op de toetsen van het 671Er zijn veel meer Emacs commando's dan er op de toetsen van het
674toetsenbord passen, zelfs als we hun aantal kunnen vergroten door de 672toetsenbord passen, zelfs als we hun aantal vergroten door de CONTROL-
675CONTROL- of META-toets te gebruiken. Emacs lost dit probleem op met 673of de META-toets te gebruiken. Emacs lost dit probleem op met het X
676het X commando (met de X van eXtensie of uitbreiding). Het X commando 674commando (met de X van eXtensie of uitbreiding). Het X commando kent
677komt voor in twee smaken: 675twee smaken:
678 676
679 C-x Tekenuitbreiding. Gevolgd door een teken. 677 C-x Tekenuitbreiding. Wordt gevolgd door een teken.
680 M-x Commando-naam-uitbreiding. Wordt gevolgd door een naam. 678 M-x Commando-naam-uitbreiding. Wordt gevolgd door een naam.
681 679
682Deze commando's zijn in het algemeen nuttig, maar worden minder 680Deze commando's zijn in het algemeen nuttig, maar worden minder
@@ -686,29 +684,24 @@ bezoeken en C-x C-s om het te bewaren, bijvoorbeeld. Een ander
686voorbeeld is het commando om Emacs te verlaten: dit is C-x C-c. (Maak 684voorbeeld is het commando om Emacs te verlaten: dit is C-x C-c. (Maak
687je geen zorgen over het verloren gaan van veranderingen die niet 685je geen zorgen over het verloren gaan van veranderingen die niet
688opgeslagen zijn; C-x C-c vraagt of je veranderde buffers wilt bewaren 686opgeslagen zijn; C-x C-c vraagt of je veranderde buffers wilt bewaren
689voordat Emacs helemaal eindigt.) 687voordat Emacs helemaal stopt.)
690 688
691C-z is het commando om Emacs *tijdelijk* te verlaten, zodat je daarna 689Als je een grafisch scherm gebruikt heb je geen commando's nodig om
692weer terug kan keren in dezelfde Emacs-sessie. 690van Emacs naar een andere applicatie te gaan. Je gebruikt dat de muis
693 691of commando's van de vensterbeheerder. Als je Emacs gebruikt in een
694Op systemen die deze mogelijkheid bieden, zet C-z Emacs stil: je komt 692tekstvenster of terminal, die maar één applicatie tegelijkertijd kan
695weer terug in de shell, maar Emacs is nog aanwezig. In de meeste 693laten zien, moet je Emacs tijdelijk verlaten om naar een andere
696shells kan je Emacs weer activeren met het "fg" commando, of met 694applicatie te gaan.
697"%emacs".
698 695
699Op systemen die niet de mogelijkheid bieden om programma's stil te 696C-z is het commando om Emacs *tijdelijk* te verlaten, zodat je daarna
700zetten, creëert C-z een subshell onder Emacs om je zo in de 697weer terug kan keren naar dezelfde Emacs-sessie. Als je Emacs in een
701gelegenheid te stellen andere programma's uit te voeren en daarna weer 698tekstvenster op terminal gebruikt, zet C-z Emacs stil: je komt weer
702in Emacs terug te keren; Emacs wordt dus niet werkelijk verlaten. In 699terug in de shell, maar Emacs is nog aanwezig. In de meeste shells
703dit geval is het shellcommando "exit" de normale manier om de subshell 700kan je Emacs weer activeren met het "fg" commando, of met "%emacs".
704te verlaten en in Emacs terug te keren.
705 701
706Het moment om C-x C-c te gebruiken is wanneer je uit gaat loggen. Het 702Het moment om C-x C-c te gebruiken is wanneer je uit gaat loggen. Het
707is ook het juiste commando om Emacs te beëindigen wanneer Emacs 703is ook het juiste commando om Emacs te beëindigen wanneer Emacs
708opgestart was door een mail-programma of iets dergelijks, aangezien 704opgestart was door een mail-programma of iets dergelijks.
709die misschien niet met een stilgezette Emacs om kunnen gaan. Normaal
710gezien is het echter beter Emacs stil te zetten met C-z dan om Emacs
711te verlaten, behalve als je uit wilt loggen natuurlijk.
712 705
713Er bestaan vele C-x commando's. Hier is een lijst van degene die je 706Er bestaan vele C-x commando's. Hier is een lijst van degene die je
714nu al kent: 707nu al kent:
@@ -722,14 +715,15 @@ nu al kent:
722 C-x 1 Een enkel venster 715 C-x 1 Een enkel venster
723 C-x u Herstel 716 C-x u Herstel
724 717
725Commando-naam-bevelen worden nog minder vaak gebruikt, of alleen onder 718Commando-naam-commando's worden nog minder vaak gebruikt, of alleen
726bepaalde omstandigheden. Een voorbeeld is het commando 719onder bepaalde omstandigheden. Een voorbeeld is het commando
727replace-string, dat in de hele tekst een string vervangt door een 720replace-string, dat in de hele tekst een string vervangt door een
728andere string ("to replace" betekent "vervangen"). Als je M-x tikt, 721andere string ("to replace" betekent "vervangen"). Als je M-x tikt,
729toont Emacs onderaan het scherm "M-x" en moet je de naam van het 722toont Emacs onderaan het scherm "M-x" en moet je de naam van het
730commando intikken, in dit geval "replace-string". Als je gewoon 723commando intikken, in dit geval "replace-string". Als je gewoon
731"repl s<TAB>" tikt maakt Emacs de naam zelf af. Beëindig het commando 724"repl s<TAB>" tikt maakt Emacs de naam zelf af. (<TAB> is de
732met <Return>. 725Tab-toets, die meestal boven de CapsLock of Shift-toets zit aan de
726linkerkant van het toetsenbord.) Beëindig het commando met <Return>.
733 727
734Het replace-string commando heeft twee argumenten nodig: de string die 728Het replace-string commando heeft twee argumenten nodig: de string die
735vervangen moet worden en de string waarmee die vervangen moet worden. 729vervangen moet worden en de string waarmee die vervangen moet worden.
@@ -739,14 +733,14 @@ Je sluit elk argument af met <Return>.
739 Tik dan M-x repl s<Return>gewijzigd<Return>veranderd<Return>. 733 Tik dan M-x repl s<Return>gewijzigd<Return>veranderd<Return>.
740 734
741 Zie hoe deze regel daardoor gewijzigd is. Je hebt elk voorkomen 735 Zie hoe deze regel daardoor gewijzigd is. Je hebt elk voorkomen
742 van het woord g-e-w-i-j-z-i-g-d vervangen door "veranderd"; te 736 van het woord g-e-w-i-j-z-i-g-d vervangen door "veranderd", te
743 beginnen op de plek waar de cursor staat. 737 beginnen op de plek waar de cursor stond.
744 738
745 739
746* AUTOMATISCH BEWAREN 740* AUTOMATISCH BEWAREN
747--------------------- 741---------------------
748 742
749Als je een bestand veranderd hebt maar het nog niet opgeslagen hebt, 743Als je een bestand veranderd hebt maar je hebt het nog niet opgeslagen,
750zouden de veranderingen verloren kunnen gaan als het systeem zou 744zouden de veranderingen verloren kunnen gaan als het systeem zou
751hangen of herstarten. Om je hiertegen te beschermen, slaat Emacs 745hangen of herstarten. Om je hiertegen te beschermen, slaat Emacs
752regelmatig de veranderde tekst automatisch op. De naam van het 746regelmatig de veranderde tekst automatisch op. De naam van het
@@ -767,21 +761,22 @@ teruggehaald.
767* ECHO-GEBIED 761* ECHO-GEBIED
768------------- 762-------------
769 763
770Als je een commando langzaam intikt, toont Emacs de tekens aan de 764Als je een commando dat uit meerdere tekens bestaat langzaam intikt,
771onderkant van het scherm in een deel dat het "echo-gebied" genoemd 765toont Emacs de tekens onderin het scherm in een deel dat het
772wordt. Dit gebied omvat de onderste regel van het scherm. 766"echo-gebied" genoemd wordt. Dit gebied omvat de onderste regel van
767het scherm.
773 768
774 769
775* MODUS-REGEL 770* MODUS-REGEL
776------------- 771-------------
777 772
778De regel direct boven het echo gebied heet de "modusregel". De 773De regel direct boven het echo-gebied heet de "modusregel". De
779modusregel ziet er ongeveer zo uit: 774modusregel ziet er ongeveer zo uit:
780 775
781-1:** TUTORIAL.nl 62% L763 (Fundamental)----------------------- 776-1:** TUTORIAL.nl 63% L776 (Fundamental)-----------------------
782 777
783Deze regel geeft interessante informatie over Emacs en de tekst die je 778Deze regel geeft nuttige informatie over Emacs en de tekst die je aan
784aan het bewerken bent. 779het bewerken bent.
785 780
786Je weet al wat de bestandsnaam betekent: het is de naam van het 781Je weet al wat de bestandsnaam betekent: het is de naam van het
787bestand dat je bezoekt. NN% geeft je huidige positie in de tekst aan: 782bestand dat je bezoekt. NN% geeft je huidige positie in de tekst aan:
@@ -792,8 +787,8 @@ van " 0%". Als het laatste stuk tekst op het scherm staat, zal er
792tekst zo klein is dat hij volledig op het scherm past staat "All" in 787tekst zo klein is dat hij volledig op het scherm past staat "All" in
793de modus-regel. 788de modus-regel.
794 789
795De L gevolgd door een getal geeft het nummer van de regel waarin punt 790De L gevolgd door een getal geeft het regelnummer aan waar punt zich
796zich bevindt. 791bevindt.
797 792
798De sterretjes aan het begin betekenen dat je de tekst veranderd hebt. 793De sterretjes aan het begin betekenen dat je de tekst veranderd hebt.
799Direct na het bezoeken of opslaan staan er gewoon streepjes. 794Direct na het bezoeken of opslaan staan er gewoon streepjes.
@@ -805,8 +800,8 @@ heet een hoofdmodus ("major mode" in het Engels).
805 800
806Emacs heeft verschillende hoofdmodi. Sommige daarvan zijn bedoeld 801Emacs heeft verschillende hoofdmodi. Sommige daarvan zijn bedoeld
807voor het bewerken van verschillende talen of soorten tekst, zoals 802voor het bewerken van verschillende talen of soorten tekst, zoals
808bijvoorbeeld Lisp modus, Text modus, etc. Op elk moment is er altijd 803bijvoorbeeld Lisp-modus, Text-modus, etc. Op elk moment is er altijd
809precies een modus actief, en de naam daarvan staat in de modusregel, 804precies één modus actief, en de naam daarvan staat in de modusregel,
810op de plaats waar nu "Fundamental" staat. 805op de plaats waar nu "Fundamental" staat.
811 806
812Elke hoofdmodus zorgt ervoor dat sommige commando's zich anders 807Elke hoofdmodus zorgt ervoor dat sommige commando's zich anders
@@ -818,17 +813,17 @@ een uitgebreid commando, en met dat commando schakel je om naar die
818hoofdmodus. Zo is bijvoorbeeld M-x fundamental-mode het commando om 813hoofdmodus. Zo is bijvoorbeeld M-x fundamental-mode het commando om
819naar de basismodus om te schakelen. 814naar de basismodus om te schakelen.
820 815
821Als je Nederlandse of Engelse tekst wil gaan bewerken, zoals 816Als je Nederlandse of Engelse tekst gaat bewerken, zoals bijvoorbeeld
822bijvoorbeeld dit bestand, kan je beter "Text mode" gebruiken, de modus 817dit bestand, kan je beter "Text mode" gebruiken, de modus om tekst in
823om tekst in een gewone taal te bewerken: 818een gewone taal te bewerken:
824 819
825>> Tik M-x text-mode<Return>. 820>> Tik M-x text-mode <Return>.
826 821
827Wees gerust; geen van de commando's die je geleerd hebt zorgen voor 822Wees gerust; geen van de commando's die je geleerd hebt gaan zich nu
828grondige veranderingen in Emacs. Een van de dingen die je kan merken, 823echt anders gedragen. Een van de dingen die je kan merken, is
829is bijvoorbeeld dat M-f en M-b nu apostrofs als onderdeel van een 824bijvoorbeeld dat M-f en M-b nu apostrofs als onderdeel van een woord
830woord beschouwen. In de vorige modus (Fundamental) behandelen M-f en 825beschouwen. In de vorige modus (Fundamental) behandelen M-f en M-b de
831M-b de apostrof als ruimte tussen twee woorden. 826apostrof als ruimte tussen twee woorden.
832 827
833Het is gebruikelijk dat hoofdmodi dergelijke subtiele verschillen 828Het is gebruikelijk dat hoofdmodi dergelijke subtiele verschillen
834hebben. De meeste commando's doen dus min of meer hetzelfde in elke 829hebben. De meeste commando's doen dus min of meer hetzelfde in elke
@@ -837,8 +832,7 @@ hoofdmodus.
837Met het commando C-h m kan je de documentatie over de huidige 832Met het commando C-h m kan je de documentatie over de huidige
838hoofdmodus lezen. 833hoofdmodus lezen.
839 834
840>> Gebruik C-u C-v een paar keer om deze zin in de buurt van de 835>> Gebruik C-l C-l om deze regel bovenin het scherm te krijgen.
841 bovenkant van het scherm te krijgen.
842>> Tik C-h m om te zien hoe de tekstmodus verschilt van de basismodus. 836>> Tik C-h m om te zien hoe de tekstmodus verschilt van de basismodus.
843>> Tik C-x 1 om de documentatie van het scherm te verwijderen. 837>> Tik C-x 1 om de documentatie van het scherm te verwijderen.
844 838
@@ -855,26 +849,27 @@ automatisch uitvullen). Wanneer deze modus aanstaat, breekt Emacs
855automatisch een regel tussen twee woorden af als de regel te lang 849automatisch een regel tussen twee woorden af als de regel te lang
856wordt. 850wordt.
857 851
858Je kan Auto Fill modus aanzetten met M-x auto-fill-mode<Return>. Als 852Je kan Auto Fill modus aanzetten met M-x auto-fill-mode <Return>. Als
859deze modus al aanstaat, kan je hem uitzetten met M-x 853deze modus al aanstaat, kan je hem uitzetten met
860auto-fill-mode<Return>. Als de modus uitstaat, zet dit commando de 854M-x auto-fill-mode <Return>. Als de modus uitstaat, zet dit commando
861modus aan; als ze aanstaat, zet dit commando de modus uit. We zeggen 855de modus aan; als ze aanstaat, zet dit commando de modus uit. We
862dat het commando de modus "schakelt" ("to toggle" in het Engels). 856zeggen dat het commando de modus "schakelt" ("to toggle" in het
857Engels).
863 858
864>> Tik nu M-x auto-fill-mode<Return>. Tik nu vele malen "asdf " op 859>> Tik nu M-x auto-fill-mode<Return>. Tik nu vele malen "asdf " op
865 een regel zodat je kan zien dat de regel in tweeën gesplitst wordt. 860 een regel totdat je ziet dat de regel in tweeën gesplitst wordt.
866 Er moeten wel spaties tussen de woorden staan, omdat de Auto Fill 861 Er moeten wel spaties tussen de woorden staan, omdat de Auto Fill
867 modus de regel alleen op spaties breekt. 862 modus de regel alleen op spaties breekt.
868 863
869De rechterkantlijn staat meestal op 70 tekens, maar die kan je 864De rechterkantlijn staat meestal op 70 tekens, maar die kan je
870veranderen met het C-x f commando. Dit commando accepteert een 865veranderen met het C-x f commando. Dit commando accepteert de
871numeriek argument om de gewenste kantlijn te verkrijgen. 866gewenste kantlijn als numeriek argument.
872 867
873>> Tik C-x f met 20 als argument (C-u 20 C-x f). 868>> Tik C-x f met 20 als argument (C-u 20 C-x f).
874 Tik wat tekst en zie dat Emacs de regels afbreekt bij 20 tekens. 869 Tik wat tekst en zie dat Emacs de regels afbreekt bij 20 tekens.
875 Zet de kantlijn nu terug op 70, dus met met C-u 70 C-x f. 870 Zet de kantlijn nu terug op 70, met C-u 70 C-x f.
876 871
877Als je de tekst midden in een regel verandert vult Auto Fill modus de 872Als je de tekst midden in een regel verandert, vult Auto Fill modus de
878regel niet opnieuw. 873regel niet opnieuw.
879Om een alinea opnieuw te vullen, tik M-q (META-q) terwijl de cursor in 874Om een alinea opnieuw te vullen, tik M-q (META-q) terwijl de cursor in
880de alinea staat. 875de alinea staat.
@@ -890,13 +885,12 @@ cursorpositie, als eraan voorafgaand. Het zoeken naar een string
890verplaatst de cursor naar de volgende plaats waar de gezochte string 885verplaatst de cursor naar de volgende plaats waar de gezochte string
891voorkomt. 886voorkomt.
892 887
893Het zoekcommando van Emacs is anders dan de zoekcommando's van de 888Het zoekcommando van Emacs zoekt incrementeel. Dit betekent dat het
894meeste tekstverwerkers; het zoekt incrementeel. Dit betekent dat het
895zoeken gebeurt tijdens het intikken van de gezochte string. 889zoeken gebeurt tijdens het intikken van de gezochte string.
896 890
897Het commando om het voorwaarts zoeken te starten is C-s (met de "s" 891Het commando om het voorwaarts zoeken te starten is C-s (met de "s"
898van "to search", zoeken); C-r start het achterwaarts zoeken (met de 892van "to search", zoeken); C-r start het achterwaarts zoeken (met de
899"r" van "reverse" of achteruit). MAAR WACHT! Probeer ze nu nog niet. 893"r" van "reverse" of achteruit). WACHT! Probeer ze nu nog niet.
900 894
901Als je C-s tikt verschijnt de string "I-search" in het echo-gebied. 895Als je C-s tikt verschijnt de string "I-search" in het echo-gebied.
902Dit betekent dat Emacs bezig is met een "incremental search" 896Dit betekent dat Emacs bezig is met een "incremental search"
@@ -909,7 +903,7 @@ zoekstring. <Return> beëindigt het zoeken.
909 woord "cursor" gezocht. 903 woord "cursor" gezocht.
910>> Tik nogmaals C-s, om naar het volgende voorkomen van het woord 904>> Tik nogmaals C-s, om naar het volgende voorkomen van het woord
911 "cursor" te zoeken. 905 "cursor" te zoeken.
912>> Tik nu viermaal <Delback> en let op de cursorbewegingen. 906>> Tik nu viermaal <Del> en let op de cursorbewegingen.
913>> Tik <Return> om het zoeken te beëindigen. 907>> Tik <Return> om het zoeken te beëindigen.
914 908
915Zag je wat er gebeurde? Tijdens incrementeel zoeken probeert Emacs 909Zag je wat er gebeurde? Tijdens incrementeel zoeken probeert Emacs
@@ -919,23 +913,17 @@ keer. Als er geen volgende plek is gevonden, biept Emacs en vertelt
919je dat de zoekopdracht niets gevonden heeft ("failing" in het Engels). 913je dat de zoekopdracht niets gevonden heeft ("failing" in het Engels).
920C-g zou het zoeken ook afbreken. 914C-g zou het zoeken ook afbreken.
921 915
922OPMERKING: Op sommige systemen gebeurt er helemaal niets als je C-s 916Als je tijdens incrementeel zoeken <DEL> tikt, dan gaat het zoeken
923tikt, en daarna ook niets meer. Dit komt door een eigenschap van de 917terug naar de vorige plek. Als je <DEL> tikt nadat je C-s hebt getikt
924machine waarop je werkt die te maken heeft met "flow control". Met 918om naar een volgende plaats te gaan waar de zoekstring voorkomt, zal
925C-s stopt de "flow" en komt niets meer van wat je tikt bij Emacs 919<DEL> de cursor terug laten gaan naar de vorige plaats. Als er geen
926terecht. Om deze situatie te herstellen, tik C-q. Lees daarna het 920vorige plaats is verwijdert <DEL> het laatste karakter van de
927hoofdstuk "Spontaneous Entry to Incremental Search" in het 921zoekstring. Als je bijvoorbeeld begint met zoeken en je tikt een "c",
928Emacs-handboek over hoe je moet omgaan met deze situatie. 922dan ga je naar de plaats waar de "c" het eerst voorkomt. Tik je
929 923vervolgens een "u", dan gaat de cursor naar de eerstvolgende plaats
930Als je tijdens incrementeel zoeken <Delback> tikt, zal je zien dat het 924waar de string "cu" het eerst voorkomt. Tik nu <DEL> en de "u" wordt
931laatste teken dat je aan de zoekstring toegevoegd hebt, weggehaald 925van de zoekstring afgehaald en de cursor gaat terug naar de plaats
932wordt en dat het zoeken teruggaat naar de voorgaande plaats. Als je 926waar "c" het eerst voorkwam.
933bijvoorbeeld begint met zoeken en je tikt een "c", dan ga je naar de
934plaats waar de "c" het eerst voorkomt. Tik je vervolgens een "u", dan
935gaat de cursor naar de plaats waar de string "cu" het eerst voorkomt.
936Als je nu <Delback> tikt, dan wordt de "u" van de zoekstring
937afgehaald, en gaat de cursor terug naar de plaats waar hij stond
938voordat je de "u" intikte, namelijk daar waar "c" het eerst voorkwam.
939 927
940Als je tijdens een zoekoperatie een CONTROL- of META-teken intikt, dan 928Als je tijdens een zoekoperatie een CONTROL- of META-teken intikt, dan
941wordt het zoeken beëindigd. Er zijn een paar uitzonderingen, namelijk 929wordt het zoeken beëindigd. Er zijn een paar uitzonderingen, namelijk
@@ -944,18 +932,20 @@ C-r.
944 932
945Met C-s begin je te zoeken naar de plaats waar de zoekstring voor het 933Met C-s begin je te zoeken naar de plaats waar de zoekstring voor het
946eerst voorkomt NA de huidige cursorpositie. Als je iets wilt zoeken 934eerst voorkomt NA de huidige cursorpositie. Als je iets wilt zoeken
947dat eerder in de tekst moet voorkomen, gebruik dan C-r in plaats van 935dat eerder in de tekst moet voorkomen, gebruik dan C-r. Alles wat we
948C-s. Alles wat we nu weten over C-s geldt ook voor C-r, alleen is de 936nu weten over C-s geldt ook voor C-r, alleen is de zoekrichting
949zoekrichting omgedraaid. 937omgedraaid.
950 938
951 939
952* MEERDERE VENSTERS 940* MEERDERE VENSTERS
953------------------- 941-------------------
954 942
955Een van Emacs' aardige eigenschappen is dat je meerdere vensters op 943Een van Emacs' aardige eigenschappen is dat je meerdere vensters op
956het scherm kan laten zien. 944het scherm kan laten zien. (Merk op dat wat Emacs "frames" noemt in
945andere systemen "vensters" genoemd wordt. Zie de Woordenlijst van
946Emacs-termen (Glossary of Emacs terms) in de Emacs-handleiding.)
957 947
958>> Zet de cursor op deze regel en tik C-u 0 C-l. 948>> Zet de cursor op deze regel en tik C-l C-l.
959 949
960>> Tik C-x 2 om het scherm in twee vensters op te splitsen. 950>> Tik C-x 2 om het scherm in twee vensters op te splitsen.
961 Beide vensters laten deze inleiding zien; de cursor blijft in het 951 Beide vensters laten deze inleiding zien; de cursor blijft in het
@@ -966,19 +956,20 @@ het scherm kan laten zien.
966 956
967>> Tik C-x o (met de o van "other"; "ander" in het Nederlands) om de 957>> Tik C-x o (met de o van "other"; "ander" in het Nederlands) om de
968 cursor naar het andere venster te verplaatsen. 958 cursor naar het andere venster te verplaatsen.
969
970>> Verschuif de tekst in het onderste venster, met C-v en M-v. 959>> Verschuif de tekst in het onderste venster, met C-v en M-v.
971 Zorg ervoor dat je deze inleiding in het bovenste venster leest. 960 Deze inleiding kan je blijven lezen in het bovenste venster.
972 961
973>> Tik weer C-x o om de cursor weer in het bovenste venster te zetten. 962>> Tik weer C-x o om de cursor weer in het bovenste venster te zetten.
974 De cursor staat weer precies op de plaats waar hij stond toen je 963 De cursor staat weer precies op de plaats waar hij stond toen je
975 het venster verliet. 964 het venster verliet.
976 965
977Je kan C-x o blijven gebruiken om van venster naar venster te gaan. 966Je kan C-x o blijven gebruiken om van venster naar venster te gaan.
978Elk venster heeft zijn eigen cursorpositie; de cursor is altijd enkel 967Het "geselecteerde venster" ("selected windows" in het Engels), waar
979zichtbaar in een daarvan. Alle normale commando's hebben betrekking 968de meeste bewerkingen plaatsvinden, is die met die vette cursor die
980op het venster waarin de cursor staat. Dit venster is het 969knippert als je niet aan het tikken bent. De andere vensters hebben
981"geselecteerde venster" ("selected window" in het Engels). 970hun eigen cursorposities. Als je Emacs gebruikt op een grafisch
971scherm, dan zijn de cursors in die andere venters niet-gevulde
972rechthoekjes die niet knipperen.
982 973
983Het C-M-v commando is erg nuttig wanneer je tekst aan het bewerken 974Het C-M-v commando is erg nuttig wanneer je tekst aan het bewerken
984bent in het ene venster, terwijl je het andere venster als referentie 975bent in het ene venster, terwijl je het andere venster als referentie
@@ -986,28 +977,29 @@ gebruikt. Je kan de cursor dan altijd in het venster houden waarin je
986bezig bent, terwijl je met C-M-v door de tekst in het andere venster 977bezig bent, terwijl je met C-M-v door de tekst in het andere venster
987loopt. 978loopt.
988 979
989C-M-v is een voorbeeld van een CONTROL-META teken. Als je een echte 980C-M-v is een voorbeeld van een CONTROL-META teken. Als je een
990META-toets hebt kan je C-M-v intikken door zowel CONTROL als META 981META-toets (of Alt-toets) hebt kan je C-M-v intikken door zowel
991ingedrukt te houden terwijl je v tikt. Het maakt niet uit in welke 982CONTROL als META ingedrukt te houden terwijl je v tikt. Het maakt
992volgorde je CONTROL en META indrukt; het gaat erom welke toetsen 983niet uit in welke volgorde je CONTROL en META indrukt; het gaat erom
993ingedrukt zijn terwijl je tikt. 984welke toetsen ingedrukt zijn terwijl je tikt.
994 985
995Als je geen echte META-toets hebt kan je <ESC> gebruiken; de volgorde 986Als je geen echte META-toets hebt kan je <ESC> gebruiken; de volgorde
996is dan wel belangrijk. Je moet dan eerst <ESC> tikken, gevolgd door 987is dan wel belangrijk. Je moet dan eerst <ESC> tikken, gevolgd door
997CONTROL-v; CONTROL-<ESC> v zal niet werken. Dit komt doordat <ESC> 988CONTROL-v; CONTROL-<ESC> v zal niet werken. Dit komt doordat <ESC>
998zelf een teken is, terwijl CONTROL en META dat niet zijn. 989zelf een teken is, terwijl CONTROL en META dat niet zijn: dat zijn
990"modifiers" (Engels).
999 991
1000>> Tik C-x 1 (in het bovenste venster) om het onderste venster te 992>> Tik C-x 1 (in het bovenste venster) om het onderste venster te
1001 laten verdwijnen. 993 laten verdwijnen.
1002 994
1003(Als je C-x 1 tikt in het onderste venster laat je het bovenste 995(Als je C-x 1 tikt in het onderste venster laat je het bovenste
1004verdwijnen. C-x 1 betekent zoveel als "ik wil maar 1 venster, en wel 996verdwijnen. C-x 1 betekent zoveel als "ik wil maar 1 venster,
1005dat venster waar de cursor nu in staat.") 997en wel het venster waar ik nu ben.")
1006 998
1007Je hoeft niet dezelfde buffer in beide vensters te hebben. Wanneer je 999Je hoeft niet dezelfde buffer in beide vensters te hebben. Wanneer je
1008C-x C-f gebruikt om een bestand in één van de vensters te bezoeken, 1000C-x C-f gebruikt om een bestand in één van de vensters te bezoeken,
1009zal het andere venster niet veranderen. Je kunt de vensters 1001verandert het andere venster niet. Je kunt de vensters onafhankelijk
1010onafhankelijk van elkaar gebruiken om bestanden te bezoeken. 1002van elkaar gebruiken om bestanden te bezoeken.
1011 1003
1012Hier is nog een manier om twee venster te krijgen die elk een andere 1004Hier is nog een manier om twee venster te krijgen die elk een andere
1013tekst laten zien: 1005tekst laten zien:
@@ -1020,6 +1012,32 @@ tekst laten zien:
1020 het onderste venster te laten verdwijnen. 1012 het onderste venster te laten verdwijnen.
1021 1013
1022 1014
1015* MEERDERE FRAMES
1016-----------------
1017
1018Emacs kan meerdere zogeheten frames maken. Een frame bestaat uit
1019vensters, menu's, scrollbalken, echo-gebied, etc. Op grafische
1020schermen is een Emacs-frame wat andere applicaties meestal een venter
1021(of een "window" in het Engels, vgl. Windows) noemen. Meerdere
1022grafische frames kunnen tegelijk op het scherm getoond worden. Een
1023tekstterminal kan maar één frame tegelijkertijd tonen.
1024
1025>> Tik M-x make-frame <Return>.
1026 Een nieuw frame verschijnt op het scherm.
1027
1028In het nieuwe frame kan je alles doen wat je ook in het eerste frame
1029kon doen. Het eerste frame is niet speciaal.
1030
1031>> Tik M-x delete-frame <Return>.
1032 Het actieve frame verdwijnt.
1033
1034Je kan een frame ook laten verdwijnen op de manier die gebruikelijk is
1035voor het grafische systeem dat je gebruikt, vaak door de button te
1036klikken in een van de bovenhoek van het frame die gemarkeerd is met
1037een "X". Als je Emacs' laatste frame op deze manier laat verdwijnen,
1038dan sluit je Emacs af.
1039
1040
1023* RECURSIEVE BEWERKINGSNIVEAUS 1041* RECURSIEVE BEWERKINGSNIVEAUS
1024------------------------------ 1042------------------------------
1025 1043
@@ -1029,11 +1047,11 @@ aan de vierkante haken die om de haakjes van de naam van de hoofdmodus
1029staan. Dan staat er bijvoorbeeld [(Fundamental)] in plaats van 1047staan. Dan staat er bijvoorbeeld [(Fundamental)] in plaats van
1030(Fundamental). 1048(Fundamental).
1031 1049
1032Tik <ESC> <ESC> <ESC> Om uit een recursief bewerkingsniveau te komen. 1050Tik <ESC> <ESC> <ESC> om uit een recursief bewerkingsniveau te komen.
1033Dit is een algemeen "ontsnappingscommando". Je kan het ook gebruiken 1051Dit is een algemeen "ontsnappingscommando". Je kan het ook gebruiken
1034om extra vensters te verwijderen of om uit de minibuffer te komen. 1052om extra vensters te verwijderen of om uit de minibuffer te komen.
1035 1053
1036>> Tik M-x om in een minibuffer te komen, en tik dan <ESC> <ESC> <ESC> 1054>> Tik M-x om in een minibuffer te komen; tik dan <ESC> <ESC> <ESC>
1037 om er weer uit te komen. 1055 om er weer uit te komen.
1038 1056
1039C-g is niet bruikbaar om uit een recursief bewerkingsniveau te komen. 1057C-g is niet bruikbaar om uit een recursief bewerkingsniveau te komen.
@@ -1048,9 +1066,9 @@ We hebben geprobeerd je met deze inleiding precies genoeg informatie
1048te leveren om met Emacs te beginnen werken. De mogelijkheden van 1066te leveren om met Emacs te beginnen werken. De mogelijkheden van
1049Emacs zijn zo groot dat het onmogelijk is nu alles uit te leggen. Het 1067Emacs zijn zo groot dat het onmogelijk is nu alles uit te leggen. Het
1050kan zijn dat je meer over Emacs wil leren omdat het zoveel nuttige 1068kan zijn dat je meer over Emacs wil leren omdat het zoveel nuttige
1051mogelijkheden heeft. Emacs heeft commando's om documentatie te laten 1069mogelijkheden heeft. Emacs heeft commando's om documentatie te lezen
1052zien over Emacs commando's. Deze "helpcommando's" beginnen allemaal 1070over Emacs commando's. Deze "helpcommando's" beginnen allemaal met
1053met C-h: "het Hulpteken". 1071C-h: "het Hulpteken".
1054 1072
1055Om hulp te krijgen tik je C-h, gevolgd door een teken om aan te duiden 1073Om hulp te krijgen tik je C-h, gevolgd door een teken om aan te duiden
1056welke hulp je wilt. Als je het echt niet meer weet, tik C-h ? en 1074welke hulp je wilt. Als je het echt niet meer weet, tik C-h ? en
@@ -1058,12 +1076,8 @@ Emacs vertelt welke hulp het allemaal te bieden heeft. Als je C-h
1058hebt getikt maar van gedachten veranderd bent, tik je gewoon C-g om 1076hebt getikt maar van gedachten veranderd bent, tik je gewoon C-g om
1059het af te breken. 1077het af te breken.
1060 1078
1061(In sommige installaties wordt de betekenis van C-h veranderd. Dat is 1079(Als C-h niet een bericht onderaan het scherm laat zien over mogelijke
1062geen goed idee, zeker als die verandering op alle gebruikers invloed 1080hulp, probeer dan functietoets F1 of gebruik M-x help <Return>.)
1063heeft, en is een geldige reden om je beklag te doen bij de
1064systeembeheerder of de helpdesk. Als C-h intussen niet een bericht
1065onderaan het scherm laat zien over mogelijke hulp, probeer dan de F1
1066toets (functietoets 1) of gebruik M-x help <Return>.)
1067 1081
1068De eenvoudigste hulp is C-h c. Tik C-h, het teken "c" en een teken of 1082De eenvoudigste hulp is C-h c. Tik C-h, het teken "c" en een teken of
1069uitgebreid commando, en Emacs laat een zeer korte beschrijving van het 1083uitgebreid commando, en Emacs laat een zeer korte beschrijving van het
@@ -1077,15 +1091,13 @@ De beschrijving die getoond wordt, zou zoiets moeten zijn als:
1077 1091
1078 (Nederlands: C-p voert het commando previous-line uit.) 1092 (Nederlands: C-p voert het commando previous-line uit.)
1079 1093
1080Dit commando vertelt je "de naam van de functie". Functies worden 1094Dit commando vertelt je "de naam van de functie". Aangezien
1081vooral gebruikt om Emacs uit te breiden of aan de wensen van de 1095functienamen gekozen zijn om aan te geven wat de functie doet, zijn ze
1082gebruiker aan te passen. Aangezien functienamen gekozen zijn om aan 1096ook geschikt als heel korte documentatie; genoeg om je te herinneren
1083te geven wat de functie doet, zijn ze ook geschikt als heel korte 1097aan wat de commando's die je al geleerd hebt betekenen.
1084documentatie; genoeg om je te herinneren aan wat de commando's die je
1085al geleerd hebt betekenen.
1086 1098
1087Uitgebreide commando's zoals C-x C-s en (als je geen META-, EDIT- of 1099Uitgebreide commando's zoals C-x C-s en (als je geen META-, EDIT- of
1088ALT-toets hebt) <ESC> v kunnen ook getikt worden na C-h c. 1100ALT-toets hebt) <ESC>v kunnen ook getikt worden na C-h c.
1089 1101
1090Om meer informatie over een commando te krijgen, tik C-h k in plaats 1102Om meer informatie over een commando te krijgen, tik C-h k in plaats
1091van C-h c. 1103van C-h c.
@@ -1095,15 +1107,15 @@ van C-h c.
1095Dit laat de documentatie van de functie, inclusief de naam van de 1107Dit laat de documentatie van de functie, inclusief de naam van de
1096functie, in een apart venster zien. Als je klaar bent met lezen, tik 1108functie, in een apart venster zien. Als je klaar bent met lezen, tik
1097C-x 1 om van dat venster af te komen. Je hoeft dat natuurlijk niet 1109C-x 1 om van dat venster af te komen. Je hoeft dat natuurlijk niet
1098meteen te doen. Je kan ook eerst wat anders doen voordat je C-x 1 1110meteen te doen. Je kan ook eerst wat tekst bewerken (en de helptekst
1099tikt. 1111lezen) voordat je C-x 1 tikt.
1100 1112
1101Hier zijn nog wat nuttige mogelijkheden van C-h: 1113Hier zijn nog wat nuttige mogelijkheden van C-h:
1102 1114
1103 C-h f Beschrijf een functie. Je moet de naam van de functie 1115 C-h f Beschrijf een functie. Je moet de naam van de functie
1104 intikken. 1116 intikken.
1105 1117
1106>> Tik C-h f previous-line<Return> 1118>> Tik C-h f previous-line <Return>
1107 Dit laat alle informatie zien die Emacs heeft over de functie die 1119 Dit laat alle informatie zien die Emacs heeft over de functie die
1108 het C-p commando implementeert. 1120 het C-p commando implementeert.
1109 1121
@@ -1118,24 +1130,24 @@ Het commando vraagt je om de naam van een variabele.
1118 welke tekens dit commando direct uitgevoerd kan 1130 welke tekens dit commando direct uitgevoerd kan
1119 worden. 1131 worden.
1120 1132
1121>> Tik C-h a file<Return>. 1133>> Tik C-h a file <Return>.
1122 1134
1123Dit laat in een ander venster alle M-x commando's zien met "file" in 1135Dit laat in een ander venster alle M-x commando's zien met "file" in
1124hun naam. Je zal teken-commando's zien als C-x C-f naast de 1136hun naam. Je zal teken-commando's zien als C-x C-f naast de
1125overeenkomende commandonaam zoals find-file. 1137overeenkomende commandonaam zoals find-file.
1126 1138
1127>> Tik C-M-v herhaaldelijk om de tekst in het hulpvenster te 1139>> Tik C-M-v herhaaldelijk om de tekst in het hulpvenster te
1128 verschuiven. 1140 scrollen.
1129 1141
1130>> Tik C-x 1 om het hulpvenster te verwijderen. 1142>> Tik C-x 1 om het hulpvenster te verwijderen.
1131 1143
1132 C-h i Lees de online handleidingen (ook wel Info genoemd). 1144 C-h i Lees de handleidingen (ook wel Info genoemd).
1133 Dit commando zet je in een speciale buffer genaamd 1145 Dit commando zet je in een speciale buffer genaamd
1134 "*info*" waar je online handleidingen kunt lezen van 1146 "*info*" waar je handleidingen kunt lezen van
1135 software die op je computer is geïnstalleerd. Tik m 1147 software die op je computer is geïnstalleerd.
1136 Emacs <Return> om de handleiding van Emacs te lezen. 1148 Tik m Emacs <Return> om de handleiding van Emacs te
1137 Als je nog nooit Info hebt gebruikt dan kun je ? 1149 lezen. Als je nog nooit Info hebt gebruikt dan kun je
1138 tikken zodat Emacs je een rondleiding geeft langs de 1150 ? tikken zodat Emacs je een rondleiding geeft langs de
1139 mogelijkheden van het Info systeem. Wanneer je klaar 1151 mogelijkheden van het Info systeem. Wanneer je klaar
1140 bent met deze Emacs-inleiding dan kun je de 1152 bent met deze Emacs-inleiding dan kun je de
1141 Emacs-Info-handleiding gebruiken als je primaire bron 1153 Emacs-Info-handleiding gebruiken als je primaire bron
@@ -1146,30 +1158,31 @@ overeenkomende commandonaam zoals find-file.
1146-------------------- 1158--------------------
1147 1159
1148Je kunt meer over Emacs leren door haar handleiding te lezen. Deze is 1160Je kunt meer over Emacs leren door haar handleiding te lezen. Deze is
1149zowel als boek als in elektronische vorm via Info beschikbaar (gebruik 1161zowel als boek als in in Emacs beschikbaar (gebruik het Help menu of
1150het Help menu of tik <F10> h r). Kijk bijvoorbeeld eens naar 1162tik C-h r). Kijk bijvoorbeeld eens naar "completion", wat minder
1151"completion", hetgeen minder tikwerk oplevert, of "dired" wat het 1163tikwerk oplevert, of "dired" wat het omgaan met bestanden
1152omgaan met bestanden vereenvoudigt. 1164vereenvoudigt.
1165
1166"Completion" ("afmaken" in het Nederlands) is een manier om onnodig
1167tikwerk te voorkomen. Als je bijvoorbeeld naar de "*Messages*" buffer
1168wilt omschakelen, dan kun je C-x b *M<Tab> tikken en dan zal Emacs de
1169rest van de buffernaam invullen voor zover dit mogelijk is gegeven wat
1170je al getikt had. Completion staat beschreven in de node "Completion"
1171in de Emacs-Info-handleiding.
1153 1172
1154"Completion" (of "afmaken", in het Nederlands) is een manier om 1173"Dired" toont je een lijst van bestanden in een directory (en als je
1155onnodig tikwerk te voorkomen. Als je bijvoorbeeld naar de 1174wilt ook subdirectories), waarmee je gemakkelijk bestanden kunt
1156"*Messages*" buffer wilt omschakelen, dan kun je C-x b *M<Tab> tikken 1175bezoeken, van naam kunt veranderen, kunt wissen, of andere acties op
1157en dan zal Emacs de rest van de buffernaam invullen voor zover dit 1176uit kunt voeren. Informatie over Dired kun je vinden in de node
1158mogelijk is. Completion staat beschreven in de node "Completion" in 1177"Dired" van de Emacs-Info-handleiding.
1159de Emacs-Info-handleiding.
1160 1178
1161"Dired" toont je een lijst van bestanden in een directory, waarmee je 1179De handleiding beschrijft ook vele andere Emacs-features.
1162gemakkelijk bestanden kunt bezoeken, van naam kunt veranderen, kunt
1163wissen, of andere acties op uit kunt voeren. Informatie over Dired
1164kun je vinden in de node "Dired" van de Emacs-Info-handleiding.
1165 1180
1166 1181
1167* CONCLUSIE 1182* CONCLUSIE
1168----------- 1183-----------
1169 1184
1170Denk eraan dat je met C-x C-c Emacs permanent verlaat. Om tijdelijk 1185Denk eraan dat je Emacs verlaat met C-x C-c.
1171een shell te krijgen en daarna weer in Emacs terug te komen, tik je
1172C-z.
1173 1186
1174De bedoeling van deze inleiding is dat ze begrijpelijk is voor alle 1187De bedoeling van deze inleiding is dat ze begrijpelijk is voor alle
1175nieuwe Emacs-gebruikers. Als je dus iets onduidelijks bent 1188nieuwe Emacs-gebruikers. Als je dus iets onduidelijks bent
@@ -1183,60 +1196,68 @@ Doe je beklag!
1183(De Engelse versie van) deze inleiding is voorafgegaan door een lange 1196(De Engelse versie van) deze inleiding is voorafgegaan door een lange
1184reeks van Emacs-inleidingen, die begon met de inleiding die Stuart 1197reeks van Emacs-inleidingen, die begon met de inleiding die Stuart
1185Cracraft schreef voor de originele Emacs. Deze Nederlandse vertaling 1198Cracraft schreef voor de originele Emacs. Deze Nederlandse vertaling
1186is gemaakt door Pieter Schoenmakers <tiggr@ics.ele.tue.nl> op basis 1199is gemaakt door Pieter Schoenmakers <tiggr@tiggr.net> met
1187van de GNU Emacs 20.2 TUTORIAL, en nagezien en verbeterd door Frederik 1200verbeteringen en correcties door Frederik Fouvry en Lute Kamstra.
1188Fouvry en Lute Kamstra.
1189 1201
1190(Wat nu volgt is een vertaling naar het Nederlands van de condities 1202(Wat nu volgt is een vertaling naar het Nederlands van de condities
1191voor gebruik en verspreiding van deze inleiding. Deze vertaling is 1203voor gebruik en verspreiding van deze inleiding. Deze vertaling is
1192niet gecontroleerd door een jurist. Er kunnen derhalve geen rechten 1204niet gecontroleerd door een jurist. Er kunnen derhalve geen rechten
1193aan de vertaling worden ontleend, en de vertaling wordt gevolgd door 1205aan de vertaling worden ontleend. Na de vertaling volgt het Engelse
1194het Engelse origineel.) 1206origineel.)
1207
1208Deze versie van de inleiding is onderdeel van GNU Emacs. Het valt
1209onder copyright. Je mag deze inleiding verspreiden onder bepaalde
1210voorwaarden:
1211
1212 Copyright (C) 1985, 1996, 1998, 2001-2012 Free Software Foundation, Inc.
1213
1214 Dit bestand is onderdeel van GNU Emacs.
1215
1216 GNU Emacs is vrije software: iedereen mag het verspreiden en/of
1217 modificeren onder de voorwaarden van de GNU General Public License
1218 ("algemene publieke licentie") zoals die gepubliceerd wordt door de
1219 Free Software Foundation, versie 3 of, zo je wilt, een latere
1220 versie.
1195 1221
1196Deze versie van de inleiding valt onder copyright, net als GNU Emacs. 1222 GNU Emacs wordt verspreid met de bedoeling dat het nuttig zal zijn,
1197Je mag deze inleiding verspreiden onder bepaalde voorwaarden: 1223 maar ZONDER ENIGE GARANTIE; zonder zelfs de impliciete garantie van
1224 verkoopbaarheid of geschiktheid voor een specifiek doel. De GNU
1225 General Public License bevat meer informatie.
1198 1226
1199Copyright (C) 1985, 1996-1997, 2001-2012 Free Software Foundation, Inc. 1227 Je zou de GNU General Public License moeten hebben ontvangen als
1228 onderdeel van GNU Emacs. Als dat niet het geval is, ga naar
1229 www.gnu.org/licenses.
1200 1230
1201 Iedereen mag letterlijke kopieën van dit document, zowel ontvangen 1231Lees het bestand COPYING en geef daarna kopieën van Emacs aan al je
1202 als verspreiden, op elk medium, vooropgesteld dat de 1232vrienden. Help bij het uitroeien van softwarebeschermingspolitiek
1203 copyrightvermelding en de toestemmingsmelding niet veranderd worden 1233("eigendom") door vrije software te gebruiken, te schrijven en te
1204 en dat de verspreider aan de ontvanger dezelfde distributierechten 1234delen!
1205 verleent als aan hem verleend worden door deze melding.
1206 1235
1207 Toestemming wordt verleend om veranderde versies van dit document, 1236Engels origineel van de copyrightmelding en condities:
1208 of delen daarvan, te verspreiden, onder bovenstaande voorwaarden,
1209 vooropgesteld dat ze ook duidelijk vermelden wie als laatste
1210 veranderingen aangebracht heeft.
1211 1237
1212De condities voor het kopiëren van Emacs zelf zijn ingewikkelder dan 1238This version of the tutorial is a part of GNU Emacs. It is copyrighted
1213dit, maar gebaseerd op dezelfde gedachte. Lees het bestand COPYING en 1239and comes with permission to distribute copies on certain conditions:
1214geef vervolgens kopieën van Emacs aan al je vrienden. Help bij het
1215uitroeien van softwarebeschermingspolitiek ("eigendom") door vrije
1216software te gebruiken, te schrijven en te delen!
1217 1240
1218(Engels origineel van de copyrightmelding en condities: 1241 Copyright (C) 1985, 1996, 1998, 2001-2012 Free Software Foundation, Inc.
1219 1242
1220This version of the tutorial, like GNU Emacs, is copyrighted, and 1243 This file is part of GNU Emacs.
1221comes with permission to distribute copies on certain conditions:
1222 1244
1223Copyright (C) 1985, 1996-1997, 2001-2012 Free Software Foundation, Inc. 1245 GNU Emacs is free software: you can redistribute it and/or modify
1246 it under the terms of the GNU General Public License as published by
1247 the Free Software Foundation, either version 3 of the License, or
1248 (at your option) any later version.
1224 1249
1225 Permission is granted to anyone to make or distribute verbatim 1250 GNU Emacs is distributed in the hope that it will be useful,
1226 copies of this document as received, in any medium, provided that 1251 but WITHOUT ANY WARRANTY; without even the implied warranty of
1227 the copyright notice and permission notice are preserved, and that 1252 MERCHANTABILITY or FITNESS FOR A PARTICULAR PURPOSE. See the
1228 the distributor grants the recipient permission for further 1253 GNU General Public License for more details.
1229 redistribution as permitted by this notice.
1230 1254
1231 Permission is granted to distribute modified versions of this 1255 You should have received a copy of the GNU General Public License
1232 document, or of portions of it, under the above conditions, 1256 along with GNU Emacs. If not, see <http://www.gnu.org/licenses/>.
1233 provided also that they carry prominent notices stating who last
1234 altered them.
1235 1257
1236The conditions for copying Emacs itself are more complex, but in the 1258Please read the file COPYING and then do give copies of GNU Emacs to
1237same spirit. Please read the file COPYING and then do give copies of 1259your friends. Help stamp out software obstructionism ("ownership") by
1238GNU Emacs to your friends. Help stamp out software obstructionism 1260using, writing, and sharing free software!
1239("ownership") by using, writing, and sharing free software!)
1240 1261
1241;;; Local Variables: 1262;;; Local Variables:
1242;;; coding: latin-1 1263;;; coding: latin-1