aboutsummaryrefslogtreecommitdiffstats
diff options
context:
space:
mode:
authorEli Zaretskii2005-01-15 13:52:26 +0000
committerEli Zaretskii2005-01-15 13:52:26 +0000
commit8905403474b5dab954f58f2be0ca3e3095bbec75 (patch)
treec50db777b490ffb77a41156a1ba4a9d1a30909c2
parent3ac99cedff5d00350c4a031f07fe650cbd340e35 (diff)
downloademacs-8905403474b5dab954f58f2be0ca3e3095bbec75.tar.gz
emacs-8905403474b5dab954f58f2be0ca3e3095bbec75.zip
Correct translation and the Dutch text (typos).
More consistent use of terminology.
-rw-r--r--etc/TUTORIAL.nl1050
1 files changed, 529 insertions, 521 deletions
diff --git a/etc/TUTORIAL.nl b/etc/TUTORIAL.nl
index 989f8334fd1..d02ddce4eb2 100644
--- a/etc/TUTORIAL.nl
+++ b/etc/TUTORIAL.nl
@@ -1,35 +1,35 @@
1Copyright (c) 1985 Free Software Foundation, Inc; Zie de voorwaarden onderaan. 1Copyright (c) 1985, 2004, 2005 Free Software Foundation, Inc; Zie de voorwaarden onderaan.
2Je leest nu de Emacs uitleg, zoals vertaald door Pieter Schoenmakers. 2Je leest nu de Emacs-inleiding, zoals vertaald door Pieter Schoenmakers.
3 3
4De meeste Emacs commando's gebruiken de CONTROL toets (soms CTRL of CTL 4De meeste Emacs-commando's gebruiken de CONTROL-toets (soms CTRL of CTL
5genaamd) en/of de META toets (soms genaamd EDIT of ALT). In plaats van 5genaamd) en/of de META-toets (soms genaamd EDIT of ALT). In plaats van
6steeds de volledige naam te noemen, gebruiken we de volgende afkortingen: 6steeds de volledige naam te noemen, gebruiken we de volgende afkortingen:
7 7
8 C-<chr> betekent: houd de CONTROL toets ingedrukt en type de toets <chr> 8 C-<ltr> betekent: houd de CONTROL-toets ingedrukt en tik de toets <ltr>
9 Dus C-f wordt: houd de CONTROL toets ingedrukt en type f. 9 Dus C-f wordt: houd de CONTROL-toets ingedrukt en tik f.
10 M-<chr> betekent: houd de META, EDIT of ALT toets ingedrukt en type de 10 M-<ltr> betekent: houd de META-, EDIT- of ALT-toets ingedrukt en tik de
11 toets <chr>. Als er geen toets META, EDIT of ALT is, kun je ook 11 toets <chr>. Als er geen toets META, EDIT of ALT is, kun je ook
12 eerst de ESC toets typen, gevolgd door <chr>. We refereren aan 12 eerst de ESC-toets tikken, gevolgd door <ltr>. We verwijzen naar
13 de ESC toets als <ESC>. 13 de ESC toets als <ESC>.
14 14
15BELANGRIJK: om Emacs te verlaten, type C-x C-c (twee tekens). 15BELANGRIJK: om Emacs te verlaten, tik C-x C-c (twee tekens).
16De tekens ">>" tegen de linker kantlijn nodigen je uit om een 16De tekens ">>" tegen de linkerkantlijn nodigen je uit om een
17bepaald commando te proberen. Bijvoorbeeld: 17bepaald commando te proberen. Bijvoorbeeld:
18<<Blank lines inserted here by startup of help-with-tutorial>> 18<<Blank lines inserted here by startup of help-with-tutorial>>
19>> Type nu C-v (volgend scherm) om naar het volgende scherm te gaan. 19>> Tik nu C-v (volgend scherm) om naar het volgende scherm te gaan.
20 (Geef nu het commando door de control toets ingedrukt te houden 20 (Geef nu het commando door de CONTROL-toets ingedrukt te houden
21 terwijl je de v typt.) 21 terwijl je de v tikt.)
22 Vanaf nu moet je dit steeds herhalen als je klaar bent met het 22 Vanaf nu moet je dit steeds herhalen als je klaar bent met het
23 lezen van een scherm. 23 lezen van een scherm.
24 24
25Merk op dat er een tweeregelige overlap is als je van een scherm naar 25Merk op dat er een overlapping van twee regels is als je van een scherm naar
26het volgende scherm gaat; dit zorgt voor continuïteit bij het lezen van 26het volgende gaat; dat zorgt voor continuïteit bij het lezen van
27de tekst. 27de tekst.
28 28
29Het eerste wat je moet weten is hoe je naar verschillende plaatsen in de 29Het eerste wat je moet weten, is hoe je je naar verschillende plaatsen in de
30tekst kunt bewegen. Je weet al hoe je een scherm vooruit moet gaan: met 30tekst kan bewegen. Je weet al hoe je een scherm vooruit moet gaan: met
31C-v. Om een scherm terug te gaan, type M-v (houd de META toets ingedrukt 31C-v. Om een scherm terug te gaan, tik je M-v (houd de META-toets ingedrukt
32en type v, of type <ESC>v als je geen META, EDIT of ALT toets hebt). 32en tik v, of tik <ESC>-v als je geen META, EDIT of ALT toets hebt).
33 33
34>> Probeer nu een paar keer M-v, steeds gevolgd door C-v. 34>> Probeer nu een paar keer M-v, steeds gevolgd door C-v.
35 35
@@ -43,22 +43,24 @@ De volgende commando's zijn handig om volledige schermen te bekijken:
43 M-v ga een scherm terug 43 M-v ga een scherm terug
44 C-l maak het scherm schoon en teken alle tekst 44 C-l maak het scherm schoon en teken alle tekst
45 opnieuw, waarbij de regel waarop de cursor 45 opnieuw, waarbij de regel waarop de cursor
46 staat op het midden van het scherm terecht 46 staat, op het midden van het scherm terecht
47 komt. (C-l is control-L, niet control-1.) 47 komt. (C-l is CONTROL-L, niet CONTROL-1.)
48 48
49>> Kijk waar de cursor is en onthoud de tekst in zijn omgeving. 49>> Kijk waar de cursor staat, en onthoud de tekst errond.
50 Type C-l. 50 Tik C-l.
51 Zoek de cursor en merk op dat 'ie nog steeds bij dezelfde tekst staat. 51 Zoek de cursor en merk op dat hij nog steeds bij dezelfde tekst staat.
52 52
53 53
54* BASISCOMMANDO'S CURSORBEWEGINGEN 54* BASISCOMMANDO'S CURSORBEWEGINGEN
55---------------------------------- 55----------------------------------
56 56
57Het is handig om per scherm te bewegen, maar hoe beweeg je nu 57Het is handig om je per scherm te bewegen, maar hoe beweeg je je nu
58naar een specifieke plaats op het scherm? 58naar een specifieke plaats op het scherm?
59 59
60Er is een aantal manieren waarop je dit kunt doen. De basismanier is 60Er is een aantal manieren waarop je dit kan doen. Je kan de
61m.b.v de commando's C-p, C-b, C-f en C-n. Elk van deze commando's 61pijltjestoetsen gebruiken, maar het is efficïenter om je handen in de
62standaardhouding te laten, en de commando's C-p, C-b, C-f en C-n te
63gebruiken. Elk van deze commando's
62verplaatst de cursor precies een regel of teken in een bepaalde richting 64verplaatst de cursor precies een regel of teken in een bepaalde richting
63op het scherm. Hier volgt een figuur met de vier commando's en de 65op het scherm. Hier volgt een figuur met de vier commando's en de
64richting waarin ze de cursor bewegen: 66richting waarin ze de cursor bewegen:
@@ -71,85 +73,86 @@ richting waarin ze de cursor bewegen:
71 : 73 :
72 volgende regel, C-n 74 volgende regel, C-n
73 75
74>> Verplaats, m.b.v. C-n of C-p, de cursor naar de middelste regel van 76>> Verplaats, met C-n of C-p, de cursor naar de middelste regel van
75 de figuur. Type dan C-l om de hele figuur in het midden van het 77 de figuur. Tik dan C-l om de hele figuur in het midden van het
76 centrum te plaatsen. 78 centrum te plaatsen.
77 79
78Met een beetje kennis van het Engels zijn deze commando's gemakkelijk te 80Met een beetje kennis van het Engels zijn deze commando's gemakkelijk te
79onthouden: de P komt van previous (vorige), de N van next (volgende), de 81onthouden: de p komt van "previous" (vorige), de n van "next" (volgende), de
80B van backward (achteruit) en de F van forward (vooruit). Dit zijn de 82b van "backward" (achteruit) en de f van "forward" (vooruit). Dit zijn de
81basiscommando's om de cursor te bewegen, dus je zult ze CONTINUE 83basiscommando's om de cursor te bewegen, dus je zult ze VOORTDUREND
82gebruiken: Het is slim als je ze nu leert te gebruiken. 84gebruiken: het is vooruitziend als je ze nu leert te gebruiken.
83 85
84>> Type een paar keer C-n om de cursor op deze regel te krijgen. 86>> Tik een paar keer C-n om de cursor op deze regel te krijgen.
85 87
86>> Beweeg binnen de regel met C-f (herhaaldelijk) en terug omhoog met C-p 88>> Beweeg je binnen de regel met C-f (herhaaldelijk) en terug omhoog met C-p.
87 Let op wat C-p doet als de cursor midden in een regel staat. 89 Let op wat C-p doet als de cursor midden in een regel staat.
88 90
89Elke regel eindigt met een Newline teken (het Engelse `new line' betekent 91Elke regel eindigt met een Newline-teken (het Engelse "new line" betekent
90`nieuwe regel'); dit teken scheidt elke regel van de volgende. De laatste 92"nieuwe regel"); dit teken scheidt elke regel van de volgende. De laatste
91regel in een bestand moet eigenlijk ook met een Newline eindigen (maar dat 93regel in een bestand zou eigenlijk ook met een Newline moeten eindigen (maar dat
92is niet noodzakelijk voor Emacs ). 94is niet noodzakelijk voor Emacs).
93 95
94>> Type het commando C-b terwijl de cursor aan het begin van een regel 96>> Probeer C-b aan het begin van een regel.
95 staat. De cursor zal naar het eind van de vorige regel bewegen, 97 De cursor zal zich naar het eind van de vorige regel bewegen,
96 omdat je achteruit over het Newline teken gaat. 98 omdat je achteruit over het Newline teken gaat.
97 99
98Net als C-b kan ook C-f over Newline tekens heen bewegen. 100Net als C-b kan ook C-f zich over Newline-tekens heen bewegen.
99 101
100>> Type nog een aantal keren het commando C-b, zodat je door krijgt waar de 102>> Tik nog een aantal keren het commando C-b, zodat je een gevoel krijgt waar de
101 cursor is. 103 cursor is.
102 Type dan enkele keren C-f om de cursor terug naar het einde van de regel 104 Tik dan enkele keren C-f om de cursor terug naar het einde van de regel
103 te bewegen. 105 te bewegen.
104 Een C-f commnado beweegt de cursor dan naar de volgende regel. 106 Een verder C-f commando beweegt de cursor dan naar de volgende regel.
105 107
106Wanneer je de cursor voorbij het begin of het einde van het scherm beweegt 108Wanneer je de cursor voorbij het begin of het einde van het scherm beweegt,
107zal de tekst over het scherm heen schuiven. Dit heet `scrollen', of 109zal de tekst over het scherm heen schuiven. Dit heet "scrollen", of
108`schuiven' in goed Nederlands. Door te scrollen zorgt Emacs ervoor dat de 110"schuiven" in goed Nederlands. Door te scrollen zorgt Emacs ervoor dat de
109cursor de gewenste beweging kan doen zonder dat de cursor van het scherm 111cursor de gewenste beweging kan maken zonder dat de cursor van het scherm
110af beweegt. 112af beweegt.
111 113
112>> Probeer de cursor voorbij de onderkant van het scherm te bewegen met 114>> Probeer de cursor voorbij de onderkant van het scherm te bewegen met
113 C-n en zie wat er gebeurt. 115 C-n en zie wat er gebeurt.
114 116
115Als beweging op letterteken te langzaam gaat, kun je de cursor ook per 117Als de beweging per teken te langzaam gaat, kan je de cursor ook per
116woord bewegen. M-f (Meta-f) beweegt de cursor een woord vooruit en M-b 118woord bewegen. M-f (META-f) beweegt de cursor een woord vooruit en M-b
117een woord achteruit. 119een woord achteruit.
118 120
119>> Type enkele keren M-f en M-b. 121>> Tik enkele keren M-f en M-b.
120 122
121Als je midden in een woord staat beweegt M-f de cursor naar het eind van 123Als je midden in een woord staat, beweegt M-f de cursor naar het eind van
122het woord. Als je op een witte ruimte tussen woorden staat beweegt M-f de 124het woord. Als je op een witte ruimte tussen twee woorden staat, beweegt M-f de
123cursor naar het eind van het volgende woord. Het commando M-b beweegt 125cursor naar het eind van het volgende woord. Het commando M-b beweegt
124analoog, de andere kant op. 126de cursor analoog de andere kant op.
125 127
126>> Type enkele keren M-f en M-b en daar tussendoor enkele keren C-f en C-b, 128>> Tik enkele keren M-f en M-b en daar tussendoor een paar maal C-f en C-b,
127 zodat je ziet wat M-f en M-b doen vanaf bepaalde plaatsen in een 129 zodat je ziet wat M-f en M-b doen vanaf bepaalde plaatsen in een
128 woord en tussen twee woorden. 130 woord en tussen twee woorden.
129 131
130Merk op dat er een analogie zit tussen enerzijds C-f en C-b en 132Merk op dat er een analogie bestaat tussen enerzijds C-f en C-b en
131anderzijds M-f en M-b. Het is bij veel commando's zo dat Meta tekens 133anderzijds M-f en M-b. Het is bij veel commando's zo dat META-tekens
132gebruikt worden om iets te doen in eenheden van de taal (woorden, 134gebruikt worden om iets te doen in eenheden van de taal (woorden,
133zinnen, alinea's) terwijl Control tekens te maken hebben met dingen die 135zinnen, alinea's) terwijl Control-tekens te maken hebben met dingen die
134los staan van wat je aan het editten bent (tekens, regels, etc). 136los staan van wat je aan het editeren bent (tekens, regels, enz.).
135 137
136Deze analogie gaat ook op voor regels en zinnen: C-a en C-e bewegen de 138Deze analogie gaat ook op voor regels en zinnen: C-a en C-e bewegen de
137cursor naar het begin of eind van een regel, terwijl met M-a, 139cursor naar het begin of eind van een regel, terwijl met M-a,
138respectievelijk M-e, de cursor naar het begin of eind van een zin gaat. 140respectievelijk M-e, de cursor naar het begin, respectievelijk het eind,
141van een zin gaat.
139 142
140>> Type enkele keren C-a en dan enkele keren C-e. 143>> Tik enkele keren C-a, en dan een enkele keren C-e.
141 Type enkele keren M-a en dan enkele keren M-e. 144 Tik een paar maal M-a, en dan enkele keren M-e.
142 145
143Zie hoe herhaalde C-a commando's niets doen, terwijl herhaalde M-a 146Bemerk hoe herhaalde C-a commando's niets doen, terwijl herhaalde M-a
144commando's steeds een zin terug bewegen. Alhoewel ze niet volledig 147commando's de cursor steeds een zin achteruit bewegen. Alhoewel ze niet volledig
145overeenkomen is het gedrag van allebei niet onnatuurlijk. 148overeenkomen, is het gedrag van beide heel natuurlijk.
146 149
147De plaats van de cursor in de tekst wordt `punt' genoemd (zonder 150De plaats van de cursor in de tekst wordt "punt" genoemd (zonder
148lidwoord, `point' in het Engels). Anders gezegd: de cursor laat op het 151lidwoord, "point" in het Engels). Anders gezegd: de cursor laat op het
149scherm de plek zien waarop punt in de tekst staat. 152scherm de plek zien waar punt in de tekst staat.
150 153
151Nu volgt een samenvatting van eenvoudige cursorbewegingsoperaties, 154Nu volgt een samenvatting van eenvoudige cursorbewegingen,
152inclusief die commando's die per woord of zin bewegen: 155met inbegrip van de commando's die de cursor per woord of zin bewegen:
153 156
154 C-f ga een teken vooruit 157 C-f ga een teken vooruit
155 C-b ga een teken achteruit 158 C-b ga een teken achteruit
@@ -167,439 +170,444 @@ inclusief die commando's die per woord of zin bewegen:
167 M-e ga vooruit naar het eind van de zin 170 M-e ga vooruit naar het eind van de zin
168 171
169>> Probeer al deze commando's een paar keer als oefening. 172>> Probeer al deze commando's een paar keer als oefening.
170 Deze commando's worden het frequentst gebruikt. 173 Deze commando's worden het vaakst gebruikt.
171 174
172Er zijn nog twee belangrijk cursorbewegingsoperaties: M-< 175Er zijn nog twee belangrijke cursorbewegingen: M-<
173(Meta kleiner-dan) beweegt de cursor naar het begin van het bestand, 176(META kleiner-dan) beweegt de cursor naar het begin van het bestand,
174en M-> (Meta groter-dan) beweegt de cursor naar het eind. 177en M-> (META groter-dan) beweegt hem naar het eind.
175 178
176Op de meeste toetsenborden zit de '<' boven de komma, zodat je de Shift 179Op de meeste toetsenborden zit de '<' boven de komma, zodat je de
177toets (ook wel bekend als de hoofdlettertoets) moet gebruiken om het '<' 180Shift-toets (ook wel bekend als de hoofdlettertoets) moet gebruiken om het
178teken in te typen. Op deze toetsenborden moet je ook de shift gebruiken 181'<'-teken in te tikken. Op deze toetsenborden moet je ook de shift
179om M-< in te typen: zonder shift zou je M-, (Meta komma) typen. 182gebruiken om M-< in te tikken: zonder shift zou je M-, (META komma) tikken.
180 183
181>> Type nu M-< om naar het begin van dit bestand te gaan. 184>> Tik nu M-< om naar het begin van dit bestand te gaan.
182 Gebruik daarna C-v om hier weer terug te komen. 185 Gebruik daarna C-v om hier weer terug te komen.
183 186
184>> Type nu M-> om naar het eind van het bestand te springen. 187>> Tik nu M-> om naar het eind van het bestand te springen.
185 Gebruik daarna M-v om hier weer terug te komen. 188 Gebruik daarna M-v om hier weer terug te komen.
186 189
187Als je toetsenbord pijltjestoetsen heeft kun je ook die gebruiken om de 190Als je toetsenbord pijltjestoetsen heeft, kan je die ook gebruiken om de
188cursor te verplaatsen. We raden je aan om C-b, C-f, C-n en C-p op zijn 191cursor te verplaatsen. We raden je aan om C-b, C-f, C-n en C-p
189minst te leren, om drie redenen. Ten eerste werken ze op alle 192te leren, om drie redenen. Ten eerste werken ze op alle
190toetsenborden, ook die zonder pijltjestoetsen. Ten tweede zul je merken 193toetsenborden, ook die zonder pijltjestoetsen. Ten tweede zul je merken
191dat, wanneer je eenmaal wat ervaring hebt opgedaan in het omgaan met 194dat wanneer je eenmaal wat ervaring hebt opgedaan in de omgang met
192Emacs, het gebruik van deze CTRL tekens sneller gaat dan het werken met 195Emacs, het gebruik van de CTRL-tekens sneller is dan werken met de
193pijltjestoetsen (omdat je handen in de typehouding kunnen blijven). Ten 196pijltjestoetsen (omdat je handen in de normale tikpositie kunnen blijven). Ten
194derde, als je eenmaal gewend bent aan deze commando's met CTRL tekens, 197derde, als je eenmaal gewend bent aan deze commando's met CTRL-tekens,
195kun je makkelijk andere geavanceerde cursorbewegingscommando's leren. 198kan je makkelijk andere gevorderde cursorbewegingscommando's leren.
196 199
197De meeste Emacs commando's accepteren een numeriek argument. Voor de 200De meeste Emacs-commando's accepteren een numeriek argument. Voor de
198meeste commando's is dit argument het aantal keren dat het commando 201meeste commando's is dit argument het aantal keren dat het commando
199herhaald moet worden. Je geeft dit numerieke argument aan, dat vooraf 202herhaald moet worden. Je geeft dit numerieke argument aan met C-u en
200gegaan wordt door het commando C-u, de cijfers van het getal te typen. 203vervolgens de cijfers van het getal, vóór het commando.
201Als je toetsenbord een META (of EDIT of ALT) toets heeft, is er ook 204Als je toetsenbord een META- (of EDIT- of ALT-) toets hebt, is er ook
202een andere manier om het getal aan te geven: type de cijfers terwijl 205een andere manier om het getal aan te geven: tik de cijfers terwijl
203je de META toets ingedrukt houdt. We raden je aan de C-u manier te 206je de META toets ingedrukt houdt. We raden je aan de C-u manier te
204leren omdat die werkt op elk willekeurig toetsenbord. 207leren omdat die beschikbaar is op elke terminal.
205 208
206Bijvoorbeeld, C-u 8 C-f beweegt de cursor 8 plaatsen naar voren. 209Bijvoorbeeld, C-u 8 C-f beweegt de cursor 8 plaatsen naar voren.
207 210
208>> Probeer eens om met C-n of C-p en één numeriek argument de cursor 211>> Probeer eens om met C-n of C-p en een numeriek argument de cursor
209 met slechts een commando naar een regel in de buurt van deze zin te 212 met slechts een commando naar een regel in de buurt van deze zin te
210 bewegen. 213 bewegen.
211 214
212Voor de meeste commando's is het numerieke argument het aantal keren dat 215Voor de meeste commando's is het numerieke argument het aantal keren dat
213het commando herhaald moet worden. Voor sommige commando's betekent het 216het commando herhaald moet worden. Voor sommige commando's betekent het
214echter iets anders, en C-v en M-v vallen hier ook onder. Met een numeriek 217echter iets anders. Verschillende commando's (die je totnogtoe niet
218geleerd hebt) gebruiken het als een vlag -- de aanwezigheid van een
219prefix-argument, ongeacht zijn waarde, maakt dat het commando iets anders
220doet.
221
222C-v en M-v vormen een andere uitzondering. Met een numeriek
215argument verschuiven deze commando's de tekst het aangegeven aantal regels 223argument verschuiven deze commando's de tekst het aangegeven aantal regels
216in plaats van (bijna) een heel scherm. Bijvoorbeeld, C-u 4 C-v verschuift 224in plaats van (bijna) een heel scherm. Bijvoorbeeld, C-u 4 C-v verschuift
217de tekst 4 regels. 225de tekst 4 regels.
218 226
219>> Probeer nu C-u 8 C-v. 227>> Probeer nu C-u 8 C-v.
220 228
221Als het goed is is de tekst daarmee 8 regels opgeschoven. Als je weer 229Daarmee zou je tekst 8 regels opgeschoven moeten zijn. Als je terug
222terug omlaag wil scrollen kun je een argument aan M-v geven. 230omlaag wil scrollen, kan je M-v een argument geven.
223 231
224Als je een windowing systeem gebruikt, zoals X Windows, dan zou je een 232Als je een scherm met vensters gebruikt, zoals X Windows of MS-Windows,
225lange rechthoek moeten zien aan de linkerkant van het Emacs window. Deze 233zou je een grote rechthoek moeten zien aan de linkerkant van het
226rechthoek heet een scrollbar (misschien is `verschuifbalk' een goede 234Emacs-venster. Deze rechthoek heet een schuifbalk ("scrollbar"). Je kan
227vertaling). Je kunt de tekst scrollen door met de muis in de scrollbar te 235de tekst scrollen door met de muis in de schuifbalk te klikken.
228klikken.
229 236
230>> Klik met de middelste muisknop bovenaan het donkere gebied in de 237>> Klik met de middelste muisknop bovenaan het heldere gebied in de
231 scrollbar. Dit zou de tekst moeten scrollen naar een positie die 238 schuifbalk. Dit zou de tekst moeten verschuiven naar een positie die
232 afhankelijk is van hoe hoog of laag je klikt. 239 afhankelijk is van hoe hoog of laag je klikt.
233 240
234>> Beweeg de muis heen en weer terwijl je de middelste muisknop ingedrukt 241>> Beweeg de muis op en neer terwijl je de middelste muisknop ingedrukt
235 houdt. Je zult zien dat de tekst met de muis mee heen en weer scrollt. 242 houdt. Je zal zien dat de tekst met de muis mee heen en weer scrollt.
236 243
237 244
238* ALS EMACS HANGT 245* ALS EMACS HANGT
239----------------- 246-----------------
240 247
241Als Emacs niet meer op commando's reageert kun je haar veilig onderbreken 248Als Emacs niet meer op commando's reageert, kan je het veilig onderbreken
242door C-g te typen. Je kunt C-g gebruiken om een commando te stoppen als 249door C-g te tikken. Je kan C-g gebruiken om een commando te stoppen als
243het te lang duurt om het uit te voeren. 250het te lang duurt om uit te voeren.
244 251
245Je kunt C-g ook gebruiken om een numeriek argument weg te gooien of 252Je kan C-g ook gebruiken om een numeriek argument te verwijderen of om het
246om het begin van een commando dat je niet wilt afmaken te vergeten. 253begin van een commando dat je niet wilt afmaken, te verwijderen.
247 254
248>> Type nu C-u 100 om een numeriek argument te maken met de waarde 100, en 255>> Tik nu C-u 100 om een numeriek argument te maken met de waarde 100, en
249 type dan C-g. Type vervolgens C-f. Als het goed is is de cursor maar 256 tik dan C-g. Tik vervolgens C-f. Het zou de cursor maar
250 één positie verplaatst, omdat je het argument weggegooid hebt met C-g. 257 één positie mogen verplaatsen, omdat je het argument verwijderd hebt met C-g.
251 258
252Als je per ongeluk een <ESC> typt kun je dat ongedaan maken met het 259Als je per ongeluk een <ESC> tikt, kan je dat ongedaan maken met het
253commando C-g. 260commando C-g.
254 261
255 262
256* ONMOGELIJKE COMMANDO'S 263* ONMOGELIJKE COMMANDO'S
257------------------------ 264------------------------
258 265
259Sommige Emacs commando's zijn onmogelijk gemaakt zodat beginnende 266Sommige Emacs-commando's zijn uitgeschakeld zodat beginnende gebruikers ze
260gebruikers ze niet per ongeluk kunnen uitvoeren. 267niet per ongeluk kunnen uitvoeren.
261 268
262Als je één van de onmogelijke commando's intypt laat Emacs uitleg zien 269Als je een van de uitgeschakelde commando's intikt, laat Emacs uitleg zien
263over het commando dat je gegeven hebt en vraagt of je het werkelijk uit 270over het commando dat je gegeven hebt, en vraagt of je het werkelijk wil
264wilt voeren. 271uitvoeren.
265 272
266Wanneer je het commando echt wilt uitvoeren, type dan Spatie (de 273Wanneer je het commando echt wil uitvoeren, tik dan Spatie (de
267spatiebalk) als antwoord op de vraag. Normaliter wil je het commando niet 274spatiebalk) als antwoord op de vraag. Normaal wil je het commando niet
268uitvoeren en beantwoord je de vraag met "n" (van `no' of `nee'). 275uitvoeren en beantwoord je de vraag met "n" (van "no" of "nee").
269 276
270>> Type C-x C-l (een onmogelijk commando), 277>> Tik C-x C-l (een uitgeschakeld commando),
271 en type dan n als antwoord op de vraag. 278 en tik dan n als antwoord op de vraag.
272 279
273 280
274* VENSTERS 281* VENSTERS
275---------- 282----------
276 283
277Emacs kan meerdere vensters laten zien, elk venster met zijn eigen tekst. 284Emacs kan meerdere vensters laten zien, elk venster met zijn eigen tekst.
278We zullen later uitleggen hoe je met meerdere vensters om kunt gaan. Op 285We zullen later uitleggen hoe je met meerdere vensters om kan gaan. Op
279dit moment willen we slechts uitleggen hoe je van extra vensters af kunt 286dit moment willen we slechts uitleggen hoe je van extra vensters af kunt
280komen en terug kunt keren naar simpelweg editten met 1 venster. Het is 287komen en terug kan keren naar eenvoudig editeren met één venster. Het is
281eenvoudig: 288eenvoudig:
282 289
283 C-x 1 een enkel venster (i.e. gooi alle andere vensters weg) 290 C-x 1 een enkel venster (dat wil zeggen: verwijder alle andere vensters)
284 291
285Het commando is Control-x gevolgd door het cijfer 1. C-x 1 vergroot het 292Het commando is CONTROL-x gevolgd door het cijfer 1. C-x 1 vergroot het
286venster waar de cursor in staat tot het hele scherm. Alle andere vensters 293venster waar de cursor in staat tot het hele scherm. Alle andere vensters
287worden weggegooid. 294worden verwijderd.
288 295
289>> Zet de cursor op deze regel en type C-u 0 C-l. 296>> Zet de cursor op deze regel en tik C-u 0 C-l.
290>> Type nu Control-h k Control-f. 297>> Tik nu Control-h k Control-f.
291 Zie hoe dit venster kleiner wordt, terwijl een nieuw venster verschijnt 298 Zie hoe dit venster kleiner is geworden, terwijl een nieuw venster verschijnt
292 om de documentatie van het Control-f commando te laten zien. 299 om de documentatie van het Control-f commando te laten zien.
293 300
294>> Type nu C-x 1 en zie het documentatievenster verdwijnen. 301>> Tik nu C-x 1 en zie het documentatievenster verdwijnen.
295 302
296 303
297* TOEVOEGEN EN WEGHALEN 304* TOEVOEGEN EN WEGHALEN
298----------------------- 305-----------------------
299 306
300Als je tekst toe wilt voegen type je die eenvoudigweg in. Tekens die je 307Als je tekst toe wil voegen, tik je die eenvoudigweg in. Tekens die je
301kunt zien, zoals A, 7, *, en dergelijke, worden door Emacs als tekst 308kan zien, zoals A, 7, * en dergelijke, worden door Emacs als tekst
302geïnterpreteerd en meteen aan de tekst. Type <Return> (de `volgende regel' 309geïnterpreteerd en meteen aan de tekst toegevoegd. Tik <Return> (de
303toets) om een Newline toe te voegen en dus een nieuwe regel te beginnen. 310"volgende regel"-toets) om een Newline toe te voegen en dus een nieuwe
311regel te beginnen.
304 312
305Je kunt het laatste teken dat je intypte weghalen door <Delback> te typen. 313Je kan het laatste teken dat je hebt ingetikt weghalen door <Delback> te tikken.
306<Delback> is een toets op het toetsenbord--dezelfde toets die je normaal 314<Delback> is een toets op het toetsenbord -- dezelfde toets die je normaal
307gesproken gebruikt, buiten Emacs, om het laatst ingetypte teken te wissen. 315gesproken gebruikt, buiten Emacs, om het laatst ingetikte teken te wissen.
308Het is meestal een grote toets, een paar rijen boven de <Return> toets, 316Het is meestal een grote toets, een paar rijen boven de <Return>-toets,
309waar "Delete", "Del" of "Backspace" op staat. 317waar "Delete", "Del" of "Backspace" op staat.
310 318
311Als er op die grote toets "Backspace" staat, dan is dat degene die je 319Als er op die grote toets "Backspace" staat, dan is dat degene die je
312gebruikt voor <Delback>. Er kan op een andere plaats ook nog een andere 320gebruikt voor <Delback>. Er kan op een andere plaats ook nog een andere
313toets zijn waarop "Delete" staat, maar dat is niet <Delback>. 321toets zijn waarop "Delete" staat, maar dat is niet <Delback>.
314 322
315In het algemeen haalt <Delback> het teken dat juist voor de cursorpositie 323In het algemeen haalt <Delback> het teken weg dat juist voor de cursorpositie
316staat weg. 324staat.
317 325
318>> Probeer dit nu: type een paar letters en haal ze weer weg door een paar 326>> Probeer dit nu: tik een paar letters en haal ze weer weg door een paar
319 keer op <Delback> te drukken. Maak je niet druk over het feit dat dit 327 keer op <Delback> te drukken. Maak je niet druk over het feit dat dit
320 bestand verandert; je zult niets veranderen aan de originele versie van 328 bestand verandert; je zal niets veranderen aan de originele versie van
321 deze uitleg. Je zit slechts je eigen kopie te wijzigen. 329 deze inleiding. Je zit slechts je eigen kopie te wijzigen.
322 330
323Als een regel tekst te lang wordt om de regel op het scherm te laten 331Als een regel tekst te lang wordt om helemaal op het scherm getoond
324zien dan gaat de regel verder op een volgende schermregel. Een backslash 332te worden, dan gaat hij verder op de volgende schermregel. Een backslash
325("\") in de rechtermarge laat dan zien dat de regel op de volgende 333("\") in de rechtermarge (of, als je een scherm met vensters
326schermregel verder gaat. 334gebruikt, een kleine gebogen pijl) laat dan zien dat de regel op de
335volgende schermregel verder gaat.
327 336
328>> Voeg nu tekst toe totdat je de rechter kantlijn raakt, en blijf 337>> Voeg nu tekst toe totdat je de rechter kantlijn raakt, en blijf
329 toevoegen. Je zult zien dat er een vervolgregel verschijnt. 338 toevoegen. Je zal zien dat er een vervolgregel verschijnt.
330 339
331>> Type weer enkele keren <Delback> om zoveel tekens weg te halen tot 340>> Tik weer enkele keren <Delback> om zoveel tekens weg te halen tot
332 de regel weer op een schermregel past. De vervolgregel zal verdwijnen. 341 de regel weer op een schermregel past. De vervolgregel zal verdwijnen.
333 342
334Je kunt een Newline weggooien als elk ander teken. Als je een Newline 343Je kan een Newline zoals elk ander teken verwijderen. Als je een Newline
335weggooit voeg je de twee regels waar de Newline tussen staat samen tot een 344verwijdert, voeg je de twee regels waar de Newline tussen staat samen tot een
336enkele regel. Als de regel die het resultaat is van deze operatie niet op 345enkele regel. Als de regel die het resultaat is van deze operatie niet op
337een schermregel past zal hij getoond worden met een vervolgregel. 346een schermregel past, zal hij getoond worden met een vervolgregel.
338 347
339>> Beweeg de cursor naar het begin van een regel en type <Delback>. Dit 348>> Beweeg de cursor naar het begin van een regel en tik <Delback>. Dit
340 voegt de huidige en vorige regel samen. 349 voegt de huidige en vorige regel samen.
341 350
342>> Type <Return> om de Newline die je net weggooide weer toe te voegen. 351>> Tik <Return> om de Newline die je net verwijderd hebt weer toe te voegen.
343 352
344Je herinnert je dat je bij de meeste Emacs commando's het aantal keren dat 353Je herinnert je dat je bij de meeste Emacs-commando's het aantal keren op kan
345iets herhaald moet worden, op kunt geven. Dit geldt ook voor gewone tekens. 354geven, dat ze herhaald moeten worden. Dit geldt ook voor gewone tekens.
346Als je een gewoon teken herhaalt wordt dat teken herhaaldelijk toegevoegd. 355Als je een gewoon teken herhaalt, wordt dat teken herhaaldelijk toegevoegd.
347 356
348>> Probeer dat nu: type C-u 8 * om ******** toe te voegen. 357>> Probeer dat nu: tik C-u 8 * om ******** toe te voegen.
349 358
350Je hebt nu de basismanier geleerd om iets in Emacs te typen en fouten te 359Je hebt nu de eenvoudigste manier geleerd om iets in Emacs te tikken en fouten te
351corrigeren. Je kunt tekst ook per woord of regel weggooien. Hier volgt 360verbeteren. Je kan tekst ook per woord of regel verwijderen. Hier volgt
352een samenvatting van de commando's om tekst te verwijderen: 361een samenvatting van de commando's om tekst te verwijderen:
353 362
354 <Delback> haal het teken weg dat voor de cursor staat 363 <Delback> haal het teken weg dat voor de cursor staat
355 C-d haal het teken weg dat achter de cursor staat 364 C-d haal het teken weg dat achter de cursor staat
356 365
357 M-<Delback> gooi het woord weg dat voor de cursor staat 366 M-<Delback> verwijder het woord dat voor de cursor staat
358 M-d gooi het woord weg dat achter de cursor staat 367 M-d verwijder het woord dat achter de cursor staat
359 368
360 C-k gooi alles weg van de cursor tot het eind van de regel 369 C-k verwijder alles van de cursor tot het eind van de regel
361 M-k gooi alles weg van de cursor tot het eind van de zin 370 M-k verwijder alles van de cursor tot het eind van de zin
362 371
363Merk op dat <Delback> en C-d met M-<Delback> en M-d de analogie die begon 372Merk op dat <Delback> en C-d, met M-<Delback> en M-d de analogie verder
364met C-f en M-f verder trekken (waarbij we voor het gemak even vergeten dat 373trekken, die begon met C-f en M-f (waarbij we voor het gemak even vergeten dat
365<Delback> niet echt een control teken is). C-k en M-k lijken enigzins op 374<Delback> niet echt een control teken is). C-k en M-k lijken enigzins op
366C-e en M-e in hun relatie tot regels en zinnen. 375C-e en M-e in hun relatie tot regels en zinnen.
367 376
368Als je meer dan een enkel teken tegelijk weghaalt bewaart Emacs de tekst 377Als je meer dan een enkel teken tegelijk weghaalt, bewaart Emacs de tekst
369die je weggooit zodat je hem weer terug kunt halen. Weggegooide tekst 378die je verwijdert, zodat je hem weer terug kan halen. Verwijderde tekst
370terughalen heet "yanken". Je kunt weggegooide tekst terugbrengen op de 379terughalen heet "yanken". Je kan verwijderde tekst terugbrengen op de
371plaats waar je hem hebt weggegooid of op een andere plaats in de tekst. 380plaats waar je hem hebt verwijderd of op een andere plaats in de tekst.
372Je kunt ook meerdere keren yanken om er meedere kopieën van te maken. Het 381Je kan ook meerdere keren yanken om er meedere kopieën van te maken. Het
373yank-commando is C-y. 382yank-commando is C-y.
374 383
375Merk op dat er een verschil is tussen het weghalen en weggooien van iets: 384Merk op dat er een verschil is tussen iets weghalen en iets verwijderen:
376iets dat je hebt weggooid kun je terugbrengen, maar iets dat je hebt 385iets dat je hebt verwijderd, kan je terugbrengen, maar iets dat je hebt
377weggehaald niet. (In het Engels is het verschil tussen `killing' en 386weggehaald niet. (In het Engels is het verschil tussen "killing" en
378`deleting' duidelijker dan tussen de Nederlandse vertaling `weggooien' en 387"deleting" duidelijker dan tussen de Nederlandse vertalingen "verwijderen" en
379`weghalen'.) In het algemeen geldt dat de commando's die meer tekst dan 388"weghalen".) In het algemeen geldt dat de commando's die meer tekst dan
380een enkel teken, Newline of spatie verwijderen deze tekst bewaren zodat die 389een enkel teken, Newline of spatie verwijderen, deze tekst bewaren zodat hij
381geyankt kan worden, terwijl dat niet geldt voor commando's die slechts een 390geyankt kan worden, terwijl dat niet geldt voor commando's die slechts een
382enkel teken weghalen. 391enkel teken weghalen.
383 392
384>> Zet de cursor op het begin van een regel die niet leeg is. 393>> Zet de cursor op het begin van een regel die niet leeg is.
385 Type C-k om de tekst op die regel weg te gooien. 394 Tik C-k om de tekst op die regel te verwijderen.
386>> Type C-k een tweede keer. Nu gooit dit commando het Newline teken 395>> Tik C-k een tweede keer. Nu verwijdert dit commando het Newline-teken.
387 weg.
388 396
389Merk op hoe een enkel C-k commando de inhoud van een regel weggooit, een 397Merk op hoe een enkel C-k commando de inhoud van een regel verwijdert, een
390tweede C-k commando de regel zelf zodat alle volgende regels een regel 398tweede C-k commando de regel zelf zodat alle volgende regels een regel
391omhoog komen. Het numerieke argument is voor C-k bijzonder: het aangegeven 399omhoog komen. Het numerieke argument is voor C-k bijzonder: het aangegeven
392aantal regels zal worden weggegooid, inclusief de inhoud. Dit is meer dan 400aantal regels zal worden verwijderd, inclusief de inhoud. Dit is meer dan
393simpelweg herhaling: C-u 2 C-k gooit twee regels weg, terwijl tweemaal 401simpelweg herhaling: C-u 2 C-k verwijdert twee regels, terwijl tweemaal
394C-k typen dat niet doet. 402C-k tikken dat niet doet.
395 403
396Om de laatst weggegooide tekst terug te halen naar de plaats waar de 404Om de laatst verwijderde tekst terug te halen naar de plaats waar de
397cursor nu op staat (te yanken), type C-y. 405cursor nu op staat (te yanken), tik C-y.
398 406
399>> Probeer het nu: type C-y om de tekst te yanken. 407>> Probeer het nu: tik C-y om de tekst te yanken.
400 408
401Het is alsof je met C-y iets uit de prullenbak haalt wat je net had 409Het is alsof je met C-y iets uit de prullenbak haalt wat je net had
402weggegooid. Merk op dat verschillende C-k's achter elkaar alle regels 410verwijderd. Merk op dat verschillende C-k's achter elkaar alle regels
403die weggegooid worden bij elkaar bewaart zodat een enkele C-y die regels 411die verwijderd worden, bij elkaar bewaart zodat een enkele C-y die regels
404in een keer terugbrengt. 412in een keer terugbrengt.
405 413
406>> Probeer het nu: type C-k een paar keer. 414>> Probeer het nu: tik C-k een paar keer.
407 415
408Om de weggegooide tekst terug te halen: 416Om de verwijderde tekst terug te halen:
409 417
410>> Type C-y. Beweeg de cursor enkele regels naar beneden en type weer C-y. 418>> Tik C-y. Beweeg de cursor enkele regels naar beneden en tik weer C-y.
411 Je ziet nu hoe je tekst kunt kopiëren. 419 Je ziet nu hoe je tekst kan kopiëren.
412 420
413Wat nu te doen als je tekst terug wilt brengen, maar je hebt intussen al 421Wat moet je doen als je wat tekst terug wilt brengen, maar je intussen
414iets anders weggegooid? C-y zou datgene terugbrengen wat je het 422al iets anders verwijderd hebt? C-y zou datgene terugbrengen wat je het
415recentst hebt weggegooid. Gelukkig is de voorgaande tekst niet verloren 423recentst hebt verwijderd. Gelukkig is de voorgaande tekst niet verloren
416gegaan. Je kunt die tekst terughalen met M-y. Nadat je C-y hebt getypt 424gegaan. Je kunt die tekst terughalen met M-y. Nadat je C-y hebt getikt
417om de recentst weggegooide tekst terug te halen, vervangt M-y die tekst 425om de recentst weggegooide tekst terug te halen, vervangt M-y die tekst
418met de tekst die je daarvoor had weggegooid. Je kunt M-y herhalen om 426met de tekst die je daarvoor had weggegooid. Je kunt M-y herhalen om
419tekst terug te halen die je reeds langer geleden hebt weggegooid. Als 427tekst terug te halen die je al langer geleden hebt weggegooid. Als
420je de tekst te pakken hebt die je zocht hoef je niets te doen om die 428je de tekst te pakken hebt die je zocht, hoef je niets te doen om die
421daar te houden. Je kunt gewoon verder werken en de teruggehaalde tekst 429daar te houden. Je kan gewoon verder werken en de teruggehaalde tekst
422met rust laten. 430met rust laten.
423 431
424Als je M-y vaak genoeg typt kom je terug waar je begon, bij de recentst 432Als je M-y vaak genoeg tikt kom je terug waar je begon, bij de laatst
425weggegooide tekst. 433verwijderde tekst.
426 434
427>> Gooi een regel weg, beweeg de cursor wat, en gooi nog een regel weg. 435>> Verwijder een regel, beweeg de cursor wat, en verwijder nog een regel.
428 Type C-y om de tweede regel die je weggooide terug te halen. 436 Tik C-y om de tweede regel die je verwijderde, terug te halen.
429 Type nog een M-y en die regel wordt vervangen door de eerste regel 437 Tik nog een M-y en die regel wordt vervangen door de eerste regel
430 die je weggooide. 438 die je verwijderde.
431 Type nog enkele keren M-y en zie wat er langs komt. Herhaal dit tot de 439 Tik nog enkele keren M-y en zie wat er langs komt. Herhaal dit tot de
432 tweede regel weer langs komt, en dan nog een paar keer. 440 tweede regel weer langs komt, en dan nog een paar keer.
433 Je kunt ook experimenteren met positieve en negatieve argumenten aan 441 Je kan ook experimenteren met positieve en negatieve argumenten bij
434 M-y. 442 M-y.
435 443
436 444
437* HERSTELLEN 445* HERSTELLEN
438------------ 446------------
439 447
440Als je de tekst veranderd hebt en als je daar toch niet tevreden mee bent, 448Als je de tekst veranderd hebt en je daar toch niet tevreden mee bent,
441dan kun je de verandering ongedaan maken met het herstel commando, C-x u. 449dan kan je de verandering ongedaan maken met het herstelcommando, C-x u.
442 450
443Normaal gesproken herstelt C-x u de veranderingen die het gevolg zijn van 451Normaal gesproken herstelt C-x u de veranderingen die het gevolg zijn van
444een enkel commando; door herhaaldelijk C-x u te typen, worden steeds 452een enkel commando; door herhaaldelijk C-x u te tikken, worden steeds
445eerdere commando's hersteld. 453eerdere commando's hersteld.
446 454
447Er zijn echter twee uitzonderingen: commando's die de tekst niet wijzigen, 455Er zijn echter twee uitzonderingen: commando's die de tekst niet wijzigen,
448zoals cursorbewegingen, worden overgeslagen, en commando's die simpelweg 456zoals cursorbewegingen, worden overgeslagen, en commando's die simpelweg
449de ingetypte letter aan de tekst toevoegen worden meestal gegroepeerd 457het ingetikte teken aan de tekst toevoegen, worden meestal gegroepeerd
450in groepjes van maximaal 20 tekens, zodat je minder vaak het commando 458in groepjes van maximaal 20 tekens, zodat je minder vaak het commando
451C-x u hoeft te typen om het toevoegen van tekst te herstellen. 459C-x u hoeft te tikken om teksttoevoegingen te herstellen.
452 460
453>> Gooi deze regel weg met C-k; met C-x u zou hij weer moeten verschijnen. 461>> Gooi deze regel weg met C-k; met C-x u zou hij weer moeten verschijnen.
454 462
455C-_ is een alternatief voor C-x u. Het levert exact hetzelfde resultaat 463C-_ is een alternatief voor C-x u. Het levert exact hetzelfde resultaat
456op, maar het is makkelijker om dat een paar keer achter elkaar te typen. 464op, maar is makkelijker om een paar keer achter elkaar te tikken. Een
457Een nadeel van C-_ is dat op sommige toetsenborden het intypen ervan 465nadeel van C-_ is dat op sommige toetsenborden het intikken ervan niet
458niet triviaal is. Dat is ook de reden voor het alternatief, C-x u. Op 466gebruiksvriendelijk is. Dat is ook de reden voor het alternatief, C-x u.
459sommige terminals kun je C-_ typen door te doen alsof je C-/ typt. 467Op sommige terminals kan je C-_ tikken door "/" te tikken terwijl je de
468CONTROL-toets ingedrukt houdt.
460 469
461Een numeriek argument aan C-_ of C-x u duidt het aantal herhalingen aan. 470Een numeriek argument bij C-_ of C-x u duidt het aantal herhalingen aan.
462 471
463 472
464* BESTANDEN 473* BESTANDEN
465----------- 474-----------
466 475
467Om een tekst die je gemaakt of veranderd hebt op te slaan moet je de 476Om een tekst die je gemaakt of veranderd hebt op te slaan, moet je de tekst
468tekst in een bestand bewaren (`to save a file' in het Engels). Als je 477in een bestand stoppen ("to save a file" in het Engels). Als je dat niet
469dat niet doet ben je die veranderingen kwijt op het moment dat je uit 478doet, ben je die veranderingen kwijt op het moment dat je Emacs verlaat.
470Emacs gaat. Je kunt een bestand veranderen door het bestand te `bezoeken'. 479Je kan een bestand veranderen door het bestand te "bezoeken". (Ook wel
471(Ook wel `vinden'; `finding' of `visiting' in het Engels.) 480"vinden"; "finding" of "visiting" in het Engels.)
472 481
473Het bezoeken van een bestand betekent dat je de inhoud van dat bestand 482Een bestand bezoeken betekent dat je de inhoud van dat bestand in
474in Emacs ziet. Het lijkt er dan op alsof je het bestand aan het 483Emacs ziet. Het lijkt er dan op alsof je het bestand aan het veranderen
475veranderen bent. Echter, deze veranderingen zijn slechts tijdelijk 484bent. Deze veranderingen zijn echter slechts tijdelijk zolang je het
476zolang je het bestand niet bewaart. Op deze manier kun je nooit per 485bestand niet opslaat. Op deze manier kan je nooit per ongeluk een half
477ongeluk een half gewijzigd bestand op het systeem achterlaten. Zelfs 486gewijzigd bestand op het systeem achterlaten. Zelfs als je het bestand
478als je het bestand bewaart, zorgt Emacs ervoor dat het originele 487opslaat, zorgt Emacs ervoor dat het originele bestand onder een gewijzigde
479bestand onder een gewijzigde naam nog steeds beschikbaar is, voor het 488naam nog steeds beschikbaar is, voor het geval je later besluit dat de
480geval je later besluit dat de veranderingen toch niet zo'n goed plan 489veranderingen toch niet zo goed waren.
481waren. 490
482 491Bij de onderkant van het scherm zie je een regel die begint en
483In de buurt van de onderkant van het scherm zie je een regel die begint en
484eindigt met streepjes, met aan het begin "--:-- TUTORIAL.nl" of iets 492eindigt met streepjes, met aan het begin "--:-- TUTORIAL.nl" of iets
485dergelijks. Dit deel van het scherm laat normaal de naam van het bestand 493dergelijks. Dit deel van het scherm laat normaal de naam van het bestand
486zien dat je op dat moment bezoekt. Op dit moment bezoek je een bestand 494zien dat je op dat moment bezoekt. Op dit moment bezoek je een bestand
487dat "TUTORIAL.nl" heet; het is je eigen kopie van de Nederlandstalige 495dat "TUTORIAL.nl" heet; het is je eigen kopie van de Nederlandstalige
488Emacs uitleg (`tutorial' in het Engels). Als je in Emacs een bestand 496Emacs-inleiding ("tutorial" in het Engels). Als je in Emacs een bestand
489bezoekt dan staat de naam van het bestand altijd op deze plaats. 497bezoekt dan staat de naam van het bestand altijd op deze plaats.
490 498
491De commando's om een bestand te bezoeken of te bewaren zijn anders dan de 499De commando's om een bestand te bezoeken of op te slaan zijn anders dan de
492commando's die je tot nu toe geleerd hebt; ze bestaan namelijk uit twee 500commando's die je tot nu toe geleerd hebt; ze bestaan namelijk uit twee
493tekens. Beide commando's beginnen met het teken Control-x. Er zijn een 501tekens. Beide commando's beginnen met het teken Control-x. Er zijn een
494heleboel commando's die met Control-x beginnen. Veel van die commando's 502heleboel commando's die met Control-x beginnen. Veel van die commando's
495hebben te maken met bestanden, buffers, en daaraan gerelateerde zaken. 503hebben te maken met bestanden, buffers, en gelijkaardige dingen.
496Dergelijke commando's bestaan uit twee, drie of vier tekens. 504Dergelijke commando's bestaan uit twee, drie of vier tekens.
497 505
498Nog iets bijzonders aan het commando om een bestand te bezoeken is dat 506Nog iets bijzonders aan het commando om een bestand te bezoeken, is dat je
499je aan moet geven welk bestand je wilt. Dit heet dat het commando "een 507aan moet geven welk bestand je wil. Dit heet dat het commando "een
500argument van de gebruiker vraagt"; in dit geval de naam van het bestand. 508argument van de gebruiker vraagt"; in dit geval de naam van het bestand.
501Nadat je het commando 509Nadat je het commando
502 510
503 C-x C-f bezoek bestand (met de f van `find file') 511 C-x C-f bezoek bestand (met de f van "find file")
504 512
505hebt getypt vraagt Emacs om de naam van het bestand. De naam die je 513hebt getikt vraagt Emacs om de naam van het bestand. De naam die je
506intypt verschijnt op de onderste regel van het scherm. Wanneer die regel 514intikt verschijnt op de onderste regel van het scherm. Wanneer die regel
507voor dit soort invoer gebruikt wordt, heet ze de minibuffer. Je kunt de 515voor dit soort invoer gebruikt wordt, heet hij de minibuffer. Je kan gewone
508gebruikelijke Emacs commando's gebruiken om de filename in te typen. 516Emacs commando's gebruiken om de bestandsnaam te veranderen.
509 517
510Tijdens het invoeren van de naam van het bestand (of willekeurig wat 518Tijdens het invoeren van de bestandsnaam (of om het even welke
511voor minibuffer invoer) kun je het commando afbreken met C-g. 519invoer in de minibuffer) kan je het commando afbreken met C-g.
512 520
513>> Type C-x C-f gevolgd door C-g. Dit commando breekt de minibuffer af en 521>> Tik C-x C-f gevolgd door C-g. Dit commando breekt de minibuffer af en
514 ook het C-x C-f commando dat van de minibuffer gebruik maakte. 522 ook het C-x C-f commando dat van de minibuffer gebruik maakte.
515 Netto resultaat is dat je geen bestand bezoekt. 523 Het resultaat is dat je geen bestand bezoekt.
516 524
517Als je de naam van een bestand hebt ingevoerd, type dan <Return> om het 525Als je de naam van een bestand hebt ingevoerd, tik dan <Return> om het
518af te sluiten. Hierna gaat het C-x C-f commando aan het werk en haalt 526commando af te sluiten. Hierna gaat het C-x C-f commando aan het werk en haalt
519het bestand op dat je aangegeven hebt. Als het C-x C-f commando daarmee 527het bestand op dat je aangegeven hebt. Als het C-x C-f commando daarmee
520klaar is,verdwijnt de minibuffer. 528klaar is, verdwijnt de minibuffer.
521 529
522Na korte tijd verschijnt de inhoud van het bestand op het scherm en kun 530Na korte tijd verschijnt de inhoud van het bestand op het scherm en kan
523je de inhoud wijzigen. Als je de wijzigingen op wilt slaan, type dan het 531je de inhoud wijzigen. Als je de wijzigingen op wilt slaan, tik dan het
524commando 532commando
525 533
526 C-x C-s bewaar bestand (met de s van `save file') 534 C-x C-s sla bestand op (met de s van "save file")
527 535
528Dit commando bewaart de tekst zoals Emacs die nu heeft in het bestand. 536Dit commando slaat de tekst zoals Emacs die nu heeft in het bestand op.
529De eerstekeer dat je dit doet bewaart Emacs het originele bestand onder een 537De eerste keer dat je dit doet, slaat Emacs het originele bestand onder een
530andere naam zodat het nog niet verloren is. De nieuwe naam bestaat uit de 538andere naam op, zodat het niet verloren gaat. De nieuwe naam bestaat uit de
531oude naam gevolgd door een "~". 539oude bestandsnaam gevolgd door een "~".
532 540
533Als Emacs klaar is het bestand te bewaren laat ze de naam van het bestand 541Als Emacs het bestand heeft opgeslagen, laat het de naam van het
534zien. Het is een goede gewoonte een bestand redelijk vaak te bewaren 542bestand zien. Het is een goede gewoonte een bestand regelmatig te op te slaan
535zodat er niet teveel werk verloren gaat als het systeem hangt of crasht. 543zodat er niet teveel werk verloren gaat als het systeem hangt of crasht.
536 544
537>> Type C-x C-s, om je kopie van deze uitleg te bewaren. Als het goed is 545>> Tik C-x C-s, om je kopie van deze inleiding op te slaan. Als het goed is
538 verschijnt "Wrote ...TUTORIAL" op de onderste schermregel. 546 verschijnt "Wrote ...TUTORIAL" op de onderste schermregel.
539 547
540OPMERKING: Op sommige systemen gebeurt er helemaal niets als je C-x C-s 548OPMERKING: Op sommige systemen gebeurt er helemaal niets als je C-x C-s
541typt, en daarna ook niets meer. Dit komt door een eigenschap van de 549tikt, en daarna ook niets meer. Dit komt door een eigenschap van de
542machine waarop je werkt die te maken heeft met `flow control'. Met C-s 550machine waarop je werkt die te maken heeft met "flow control". Met C-s
543stopt de `flow' en komt niets meer van wat je typt bij Emacs terecht. Om 551stopt de "flow" en komt niets meer van wat je tikt bij Emacs terecht. Om
544deze situatie te herstellen, type C-q. Lees daarna de "Spontaneous Entry 552deze situatie te herstellen, tik C-q. Lees daarna het hoofdstuk
545to Incremental Search" sectie in het Emacs handboek over hoe om te gaan 553"Spontaneous Entry to Incremental Search" in het Emacs-handboek over hoe
546met deze situatie. 554je moet omgaan met deze situatie.
547 555
548Je kunt een bestaand bestand bezoeken, om het te bekijken of het te 556Je kan een bestaand bestand bezoeken om het te bekijken of het te
549wijzigen. Je kunt ook een bestand bezoeken dat nog niet bestaat. Dit is 557wijzigen. Je kan ook een bestand bezoeken dat nog niet bestaat. Dit is
550dé manier om met Emacs een nieuw bestand te maken: bezoek het bestand, dat 558de manier om met Emacs een nieuw bestand te maken: bezoek het bestand, dat
551initieel leeg zal zijn, en voeg tekst toe. Zodra je de tekst bewaart 559eerst leeg zal zijn, en voeg tekst toe. Zodra je de tekst opslaat, wordt
552wordt het bestand werkelijk gecreëerd, met de tekst als inhoud. Vanaf dat 560het bestand werkelijk gecreëerd, met de tekst als inhoud. Vanaf dat
553moment ben je dus bezig met een bestaand bestand. 561moment ben je dus bezig met een bestaand bestand.
554 562
555 563
556* BUFFERS 564* BUFFERS
557--------- 565---------
558 566
559Als je een tweede bestand bezoekt met C-x C-f blijft het eerste bestand 567Als je een tweede bestand bezoekt met C-x C-f, blijft het eerste bestand
560gewoon in Emacs. Je kunt naar dat bestand terug door het gewoon nog een 568gewoon in Emacs. Je kan naar dat bestand terug door het gewoon nog een
561keer te bezoeken met C-x C-f. Op deze manier kun je een behoorlijk aantal 569keer te bezoeken met C-x C-f. Op deze manier kan je een behoorlijk aantal
562bestanden in Emacs krijgen. 570bestanden in Emacs krijgen.
563 571
564>> Creëer een bestand dat "foo" heet door te typen: C-f C-f foo 572>> Creëer een bestand dat "foo" heet door te tikken: C-f C-f foo
565 <Return>. Voeg hieraan wat tekst toe en bewaar "foo" 573 <Return>. Voeg hieraan wat tekst toe, wijzig hem, en sla "foo" op
566 door C-x C-s te typen. Type hierna C-x C-f TUTORIAL <Return> om 574 door C-x C-s te tikken. Tik hierna C-x C-f TUTORIAL <Return> om
567 weer hier, in de uitleg, terug te komen. 575 weer hier, in de inleiding, terug te komen.
568 576
569Emacs bewaart intern de tekst van elk bestand in een ding dat een "buffer" 577Emacs bewaart intern de tekst van elk bestand in een ding dat een "buffer"
570genoemd wordt. Als je een bestand bezoekt wordt er een nieuwe buffer 578genoemd wordt. Als je een bestand bezoekt wordt er een nieuwe buffer
571gemaakt. Om een lijst van de huidige buffers te zien, type 579gemaakt. Om een lijst van de huidige buffers te zien, tik
572 580
573 C-x C-b laat de bufferlijst zien 581 C-x C-b laat de bufferlijst zien
574 582
575>> Probeer C-x C-b nu. 583>> Probeer C-x C-b nu.
576 584
577Zie dat elke buffer een naam heeft en mogelijk ook een bestandsnaam; dit 585Bemerk dat elke buffer een naam heeft en mogelijk ook een bestandsnaam; dit
578is de naam van het bestand waarmee de buffer overeenkomt. Sommige buffers 586is de naam van het bestand waarmee de buffer overeenkomt. Sommige buffers
579hebben niets met een bestand te maken. Bijvoorbeeld, de buffer die 587hebben niets met een bestand te maken. Bijvoorbeeld, de buffer die
580"*Buffer List*" heet heeft geen bestand. Die buffer is de buffer die de 588"*Buffer List*" heet heeft geen bestand. Die buffer is de buffer die de
581lijst bevat die door C-x C-b gemaakt wordt. ALLE tekst die je in een 589lijst bevat die door C-x C-b gemaakt wordt. ALLE tekst die je in een
582Emacs venster ziet is altijd onderdeel van een of andere buffer. 590Emacs venster ziet is altijd onderdeel van een of andere buffer.
583 591
584>> Type C-x 1 om de bufferlijst te verwijderen. 592>> Tik C-x 1 om de bufferlijst te verwijderen.
585 593
586Als je de tekst van het ene bestand verandert en dan een ander bestand 594Als je de tekst van het ene bestand verandert en dan een ander bestand
587bezoekt dan wordt het eerste bestand niet bewaard. De wijzigingen blijven 595bezoekt, wordt het eerste bestand niet opgeslagen. De wijzigingen blijven
588in Emacs, in de buffer die bij het bestand hoort. Het creëren of 596in Emacs, in de buffer die bij het bestand hoort. Het creëren of
589modificeren van de buffer van het tweede bestand heeft geen effect op de 597veranderen van de buffer van het tweede bestand heeft geen effect op de
590eerste buffer. Dit is erg nuttig, maar betekent ook dat er een eenvoudige 598eerste buffer. Dit is erg nuttig, maar betekent ook dat er een eenvoudige
591manier nodig is om het eerste bestand te bewaren. Het zou erg vervelend 599manier nodig is om het eerste bestand te bewaren. Het zou erg vervelend
592zijn om er eerst naar terug te moeten gaan met C-x C-f om het dan te 600zijn om er eerst naar terug te moeten gaan met C-x C-f om het dan te
593kunnen bewaren met C-x C-s. Dus hebben we het commando: 601kunnen bewaren met C-x C-s. Dus hebben we het commando:
594 602
595 C-x s bewaar een paar buffers 603 C-x s sla een paar buffers op
596 604
597C-x s vraagt voor elke buffer die veranderingen heeft die nog niet 605C-x s vraagt voor elke buffer die veranderingen heeft die nog niet
598opgeslagen zijn, of je de buffer wilt bewaren. 606opgeslagen zijn, of je de buffer wilt bewaren.
599 607
600>> Voeg wat tekst toe en type C-x s. 608>> Voeg wat tekst toe en tik C-x s.
601 Emacs vraagt nu of je de buffer die TUTORIAL.nl heet wilt bewaren. 609 Emacs vraagt nu of je de buffer die TUTORIAL.nl heet wilt bewaren.
602 Beantwoord deze vraag positief door een "y" in te typen (de y van 610 Beantwoord deze vraag positief door een "y" in te tikken (de y van
603 "yes", Engels voor "ja"). 611 "yes", Engels voor "ja").
604 612
605 613
@@ -609,28 +617,28 @@ opgeslagen zijn, of je de buffer wilt bewaren.
609Er zijn veel meer Emacs commando's dan er op de toetsen van het 617Er zijn veel meer Emacs commando's dan er op de toetsen van het
610toetsenbord passen, zelfs als we hun aantal kunnen vergroten door de 618toetsenbord passen, zelfs als we hun aantal kunnen vergroten door de
611control of meta toets te gebruiken. Emacs lost dit probleem op met het X 619control of meta toets te gebruiken. Emacs lost dit probleem op met het X
612commando (met de X van eXtensie of uitbreiding). Het X commando komt in 620commando (met de X van eXtensie of uitbreiding). Het X commando komt voor in
613twee smaken voor: 621twee smaken:
614 622
615 C-x teken eXtensie; wordt gevolgd door een teken 623 C-x Tekenuitbreiding. Bevolgd door een teken.
616 M-x genaamd commando eXtensie; wordt gevolgd door een naam. 624 M-x Commando-naam-uitbreiding. Wordt gevolgd door een naam.
617 625
618Deze commando's zijn in het algemeen nuttig, maar worden minder gebruikt 626Deze commando's zijn in het algemeen nuttig, maar worden minder gebruikt
619dan de commando's die tot nu toe uitgelegd zijn. Je hebt al twee van deze 627dan de commando's die je tot nu toe al geleerd hebt. Je hebt al twee van deze
620commando's gezien: C-x C-f om een bestand te bezoeken, en C-x C-s om het 628commando's gezien: C-x C-f om een bestand te bezoeken, en C-x C-s om het
621te bewaren. Een ander voorbeeld is het commando om Emacs te verlaten: dit 629te bewaren. Een ander voorbeeld is het commando om Emacs te verlaten: dit
622is C-x C-c. (Maak je geen zorgen over het verloren gaan van veranderingen 630is C-x C-c. (Maak je geen zorgen over het verloren gaan van veranderingen
623die niet bewaard zijn; C-x C-c vraagt of je veranderde buffers wilt 631die niet opgeslagen zijn; C-x C-c vraagt of je veranderde buffers wilt
624bewaren voordat Emacs daadwerkelijk eindigt.) 632bewaren voordat Emacs helemaal eindigt.)
625 633
626C-z is het commando om Emacs *tijdelijk* te verlaten, zodat je daarna weer 634C-z is het commando om Emacs *tijdelijk* te verlaten, zodat je daarna weer
627terug kunt keren in dezelfde Emacs sessie. 635terug kan keren in dezelfde Emacs-sessie.
628 636
629Op systemen die deze mogelijkheid bieden, zet C-z Emacs stil: je komt weer 637Op systemen die deze mogelijkheid bieden, zet C-z Emacs stil: je komt weer
630terug in de shell, maar Emacs is nog aanwezig. In de meeste shells kun je 638terug in de shell, maar Emacs is nog aanwezig. In de meeste shells kan je
631Emacs weer activeren met het "fg" commando, of met "%emacs". 639Emacs weer activeren met het "fg" commando, of met "%emacs".
632 640
633Op systemen die niet de mogelijkheid bieden om programma's stil te zetten 641Op systemen die niet de mogelijkheid bieden om programma's stil te zetten,
634creëert C-z een subshell onder Emacs om je zo in de gelegenheid te 642creëert C-z een subshell onder Emacs om je zo in de gelegenheid te
635stellen andere programma's uit te voeren en daarna weer in Emacs terug te 643stellen andere programma's uit te voeren en daarna weer in Emacs terug te
636keren; Emacs wordt dus niet werkelijk verlaten. In dit geval is het 644keren; Emacs wordt dus niet werkelijk verlaten. In dit geval is het
@@ -639,7 +647,7 @@ Emacs terug te keren.
639 647
640Het moment om C-x C-c te gebruiken is wanneer je uit gaat loggen. Het is 648Het moment om C-x C-c te gebruiken is wanneer je uit gaat loggen. Het is
641ook het juiste commando om Emacs te beëindigen wanneer Emacs opgestart 649ook het juiste commando om Emacs te beëindigen wanneer Emacs opgestart
642was door een mail programma of iets dergelijks, aangezien die misschien 650was door een mail-programma of iets dergelijks, aangezien die misschien
643niet met een stilgezette Emacs om kunnen gaan. Normaal gezien is het 651niet met een stilgezette Emacs om kunnen gaan. Normaal gezien is het
644echter beter Emacs stil te zetten met C-z dan om Emacs te verlaten, 652echter beter Emacs stil te zetten met C-z dan om Emacs te verlaten,
645behalve als je uit wilt loggen natuurlijk. 653behalve als je uit wilt loggen natuurlijk.
@@ -648,278 +656,278 @@ Er bestaan vele C-x commando's. Hier is een lijst van degene die je nu al
648kent: 656kent:
649 657
650 C-x C-f bezoek bestand 658 C-x C-f bezoek bestand
651 C-x C-s bewaar bestand 659 C-x C-s sla bestand op
652 C-x C-b laat bufferlijst zien 660 C-x C-b laat bufferlijst zien
653 C-x C-c verlaat Emacs 661 C-x C-c verlaat Emacs
654 C-x u herstel 662 C-x u herstel
655 663
656Commando's waaraan een uitgebreid commando wordt toegevoegd, worden nog 664Commando-naam-bevelen worden nog minder vaak gebruikt, of alleen onder bepaalde omstandigheden.
657minder vaak gebruikt, of worden alleen onder bepaalde omstandigheden gebruikt.
658Een voorbeeld is het commando replace-string, dat in de hele tekst een string 665Een voorbeeld is het commando replace-string, dat in de hele tekst een string
659vervangt door een andere string (`to replace' betekent `vervangen'). 666vervangt door een andere string ("to replace" betekent "vervangen").
660Als je M-x typt echoot Emacs onderaan het scherm `M-x' en moet je de naam van 667Als je M-x tikt, toont Emacs onderaan het scherm "M-x" en moet je de naam van
661het commando intypen, in dit geval "replace-string". Als je gewoon 668het commando intikken, in dit geval "replace-string". Als je gewoon
662"repl s<TAB>" typt maakt Emacs de naam zelf af. Beëindig het commando 669"repl s<TAB>" tikt maakt Emacs de naam zelf af. Beëindig het commando
663met <Return>. 670met <Return>.
664 671
665Het replace-string commando heeft twee argumenten nodig: de string die 672Het replace-string commando heeft twee argumenten nodig: de string die
666vervangen moet worden en de string waarmee die vervangen moet worden. 673vervangen moet worden en de string waarmee die vervangen moet worden.
667Je sluit elk argument af met <Return>. 674Je sluit elk argument af met <Return>.
668 675
669>> Plaats de cursor op de lege regel twee regels onder deze. 676>> Plaats de cursor op de lege regel twee regels onder deze regel.
670 Type dan M-x repl s<Return>gewijzigd<Return>veranderd<Return>. 677 Tik dan M-x repl s<Return>gewijzigd<Return>veranderd<Return>.
671 678
672 Zie hoe deze regel daardoor gewijzigd is. Je hebt elke keer dat het woord 679 Zie hoe deze regel daardoor gewijzigd is. Je hebt elk voorkomen van
673"g-e-w-i-j-z-i-g-d" voor kwam, vervangen door "veranderd"; beginnend op 680 het woord g-e-w-i-j-z-i-g-d vervangen door "veranderd"; te beginnen op
674 de plek waar de cursor staat. 681 de plek waar de cursor staat.
675 682
676 683
677* AUTOMATISCH BEWAREN 684* AUTOMATISCH BEWAREN
678--------------------- 685---------------------
679 686
680Als je een bestand veranderd hebt maar het nog niet bewaard hebt, zouden 687Als je een bestand veranderd hebt maar het nog niet opgeslagen hebt, zouden
681de veranderingen verloren kunnen gaan als het systeem zou hangen of 688de veranderingen verloren kunnen gaan als het systeem zou hangen of
682herstarten. Om je hiertegen te beschermen bewaart Emacs om de zoveel tijd 689herstarten. Om je hiertegen te beschermen, slaat Emacs regelmatig
683de veranderde tekst automatisch. De naam van het bestand waarin de tekst 690de veranderde tekst automatisch op. De naam van het bestand waarin de
684automatisch bewaard wordt begint en eindigt met een #. Bijvoorbeeld, als 691tekst automatisch wordt opgeslagen begint en eindigt met een #.
685je het bestand "hello.c" aan het bewerken bent dan wordt de tekst 692Bijvoorbeeld, als je het bestand "hello.c" aan het editeren bent, wordt
686automatisch bewaard in een bestand dat "#hello.c#" heet. Zodra je het 693de tekst automatisch opgeslagen in een bestand dat "#hello.c#" heet. Zodra
687bestand werkelijk bewaart, wordt het automatisch bewaarde bestand weer 694je het bestand werkelijk opslaat, wordt het automatisch opgeslagen bestand
688weggegooid. 695verwijderd.
689 696
690Als de computer crasht kun je de automatisch bewaarde tekst terugkrijgen 697Als de computer crasht, kan je de automatisch opgeslagen tekst terugkrijgen
691door de file normaal te bezoeken (de originele file, niet de automatisch 698door het bestand gewoon te bezoeken (het originele bestand, niet het automatisch
692bewaarde), gevolgd door M-x recover file<Return>. Als Emacs vraagt om 699opgeslagen), gevolgd door M-x recover-file<Return>. Als Emacs vraagt om
693bevestiging, antwoord dan:"yes<Return>", en de automatisch bewaarde 700bevestiging, antwoord dan met yes<Return> en de automatisch opgeslagen
694informatie wordt teruggehaald. 701informatie wordt teruggehaald.
695 702
696 703
697* ECHO GEBIED 704* ECHO-GEBIED
698------------- 705-------------
699 706
700Als je een commando langzaam intypt echoot Emacs de tekens aan de 707Als je een commando langzaam intikt, toont Emacs de tekens aan de
701onderkant van het scherm, in een deel dat het "echo gebied" genoemd wordt. 708onderkant van het scherm in een deel dat het "echo-gebied" genoemd wordt.
702Dit gebied omvat de onderste regel van het scherm. 709Dit gebied omvat de onderste regel van het scherm.
703 710
704 711
705* MODE-REGEL 712* MODUS-REGEL
706------------ 713-------------
707 714
708De regel direct boven het echo gebied heet de "mode-regel". De mode-regel 715De regel direct boven het echo gebied heet de "modusregel". De modusregel
709ziet er ongeveer zo uit: 716ziet er ongeveer zo uit:
710 717
711--**-Emacs: TUTORIAL.nl (Fundamental)--68%------------------------ 718--**-Emacs: TUTORIAL.nl (Fundamental)--68%------------------------
712 719
713Deze regel geeft interessante informatie over Emacs en de tekst die 720Deze regel geeft interessante informatie over Emacs en de tekst die
714je aan het bewerken bent. 721je aan het editeren bent.
715 722
716Je weet al wat de bestandsnaam betekent: het is de naam van het bestand 723Je weet al wat de bestandsnaam betekent: het is de naam van het bestand
717dat je bezoekt. -NN%-- geeft je huidige positie in de tekst aan: NN 724dat je bezoekt. -NN%-- geeft je huidige positie in de tekst aan: NN
718procent van de tekst bevindt zich boven het scherm. Als het bestand vanaf 725procent van de tekst bevindt zich boven het scherm. Als het bestand vanaf
719het begin op het scherm staat, staat er --Top-- in plaats van --00%--. 726het begin op het scherm staat, staat er --Top-- in plaats van --00%--.
720Als het laatste stuk tekst op het scherm staat, zal er --Bot-- staan (van 727Als het laatste stuk tekst op het scherm staat, zal er --Bot-- staan (van
721`bottom', `onderkant' in het Nederlands). Als de tekst zo klein is dat die 728"bottom", "onderkant" in het Nederlands). Als de tekst zo klein is dat hij
722volledig op het scherm past staat --All-- in de mode-regel. 729volledig op het scherm past staat --All-- in de modus-regel.
723 730
724De sterretjes aan het begin betekenen dat je de tekst gemodificeerd hebt. 731De sterretjes aan het begin betekenen dat je de tekst veranderd hebt.
725Direct na het bezoeken of bewaren staan er gewoon streepjes. 732Direct na het bezoeken of opslaan staan er gewoon streepjes.
726 733
727In de mode-regel staat tussen haakjes in welke mode je aan het werken 734In de modusregel staat tussen haakjes in welke modus je aan het werken
728bent. Tenzij een andere mode gewenst is, zit je in de "Fundamental" mode 735bent. De standaardmodus is de "Fundamental" modus, die je nu gebruikt
729zoals nu (`fundamental' is `basis' in het Nederlands). Een dergelijke 736("fundamental" is "basis" in het Nederlands). Een dergelijke
730mode heet een hoofdmode (`major mode' in het Engels). 737modus heet een hoofdmodus ("major mode" in het Engels).
731 738
732Emacs heeft verschillende hoofdmodes. Sommige daarvan zijn bedoeld voor 739Emacs heeft verschillende hoofdmodi. Sommige daarvan zijn bedoeld voor
733het bewerken van verschillende talen of soorten tekst, zoals bijvoorbeeld 740het editeren van verschillende talen of soorten tekst, zoals bijvoorbeeld
734Lisp mode, Text mode, etc. Op elk moment is er altijd precies een mode 741Lisp modus, Text modus, etc. Op elk moment is er altijd precies een modus
735actief, en de naam daarvan staat in de mode-regel, op de plaats waar nu 742actief, en de naam daarvan staat in de modusregel, op de plaats waar nu
736"Fundamental" staat. 743"Fundamental" staat.
737 744
738Het komt voor dat sommige commado's zich in verschillende modes anders 745Elke hoofdmodus zorgt ervoor dat sommige commando's zich anders gedragen.
739gedragen. Zo bestaat er een commando om een commentaar in een programma te 746Zo bestaat er een commando om een commentaar in een programma te tikken, en
740typen, en aangezien elke programmeertaal een ander idee heeft over hoe 747aangezien elke programmeertaal een ander idee heeft over hoe commentaar
741commentaar eruit moet zien, moet elke hoofdmode op een andere manier het 748eruit moet zien, moet elke hoofdmodus op een andere manier het commentaar
742commentaar beginnen. Elke hoofdmode is de naam van een uitgebreid commando, 749beginnen. Elke hoofdmodus is de naam van een uitgebreid commando, en met
743en met dat commando schakel je om naar die hoofdmode. Zo is bijvoorbeeld 750dat commando schakel je om naar die hoofdmodus. Zo is bijvoorbeeld
744M-x fundamental-mode het commando om naar de basismode om te schakelen. 751M-x fundamental-mode het commando om naar de basismodus om te schakelen.
745 752
746Als je Nederlandse of Engelse tekst wil gaan bewerken, zoals bijvoorbeeld 753Als je Nederlandse of Engelse tekst wil gaan editeren, zoals bijvoorbeeld
747dit bestand, kun je beter "text mode" gebruiken, de mode om tekst in een 754dit bestand, kan je beter "Text mode" gebruiken, de modus om tekst in een
748gewone taal te bewerken: 755gewone taal te editeren:
749 756
750>> Type M-x text-mode<Return>. 757>> Tik M-x text-mode<Return>.
751 758
752Wees gerust; geen van de commando's die je geleerd hebt zorgen voor 759Wees gerust; geen van de commando's die je geleerd hebt zorgen voor
753grondige veranderingen in Emacs. Een van de dingen die je kunt merken is 760grondige veranderingen in Emacs. Een van de dingen die je kan merken, is
754bijvoorbeeld dat M-f en M-b nu apostrofs als onderdeel van een woord 761bijvoorbeeld dat M-f en M-b nu apostrofs als onderdeel van een woord
755beschouwen. In de vorige, Fundamental, mode behandelen M-f en M-b de 762beschouwen. In de vorige modus (Fundamental) behandelen M-f en M-b de
756apostrof als ruimte tussen twee woorden. 763apostrof als ruimte tussen twee woorden.
757 764
758Het is gebruikelijk dat hoofdmodes dergelijke subtiele verschillen hebben. 765Het is gebruikelijk dat hoofdmodi dergelijke subtiele verschillen hebben.
759De meeste commando's doen dus min of meer hetzelfde in elke hoofdmode. 766De meeste commando's doen dus min of meer hetzelfde in elke hoofdmodus.
760 767
761Met het commando C-h m kun je de documentatie over de huidige hoofdmode 768Met het commando C-h m kan je de documentatie over de huidige hoofdmodus
762lezen. 769lezen.
763 770
764>> Gebruik C-u C-v een paar keer om deze zin in de buurt van de bovenkant 771>> Gebruik C-u C-v een paar keer om deze zin in de buurt van de bovenkant
765 van het scherm te krijgen. 772 van het scherm te krijgen.
766>> Type C-h m om te zien hoe Text mode verschilt van Fundamental mode. 773>> Tik C-h m om te zien hoe de tekstmodus verschilt van de basismodus.
767>> Type C-x 1 om de documentatie van het scherm te verwijderen. 774>> Tik C-x 1 om de documentatie van het scherm te verwijderen.
768 775
769Hoofdmodes heten hoofdmodes omdat er ook bijmodes zijn. Bijmodes zijn 776Hoofdmodi heten zo omdat er ook bijmodi zijn. Bijmodi zijn
770geen alternatieven voor hoofdmodes; het zijn slechts kleine modificaties 777geen alternatieven voor hoofdmodi; het zijn slechts kleine aanpassingen
771daarvan. Elke bijmode kan aan- of uitgezet worden, onafhankelijk van 778daarvan. Elke bijmodus kan aan- of uitgezet worden, onafhankelijk van
772andere bijmodes en onafhankelijk van de hoofdmode. Je kunt dus nul, een, 779andere bijmodi en onafhankelijk van de hoofdmodus. Het is dus mogelijk geen bijmodi, één bijmodus
773of willekeurig veel minor modes gebruiken. 780of een willekeurige combinatie van bijmodi te gebruiken.
774 781
775Een nuttige bijmode voor het bewerken van tekst in een natuurlijke taal, 782Een nuttige bijmodus voor het editeren van tekst in een natuurlijke taal,
776zoals Nederlands, is Auto Fill mode (`auto fill' betekent automatisch 783zoals het Nederlands, is Auto Fill modus ("auto fill" betekent automatisch
777uitvullen). Wanneer deze mode aanstaat breekt Emacs automatisch een regel 784uitvullen). Wanneer deze modus aanstaat, breekt Emacs automatisch een
778tussen twee woorden af als de regel anders te lang zou worden. 785regel tussen twee woorden af als de regel te lang wordt.
779 786
780Je kunt Auto Fill mode aanzetten met M-x auto-fill-mode<Return>. Als deze 787Je kan Auto Fill modus aanzetten met M-x auto-fill-mode<Return>. Als deze
781mode al aanstaat, kun je hem uitzetten met M-x auto-fill-mode<Return>. 788modus al aanstaat, kan je hem uitzetten met M-x auto-fill-mode<Return>.
782Als de mode uitstaat zet dit commando de mode aan; als ze aanstaat zet dit 789Als de modus uitstaat, zet dit commando de modus aan; als ze aanstaat, zet
783commando de mode uit. Het commando zet de mode steeds aan en uit zet (`to 790dit commando de modus uit. We zeggen dat het commando de modus "schakelt"
784toggle' in het Engels). 791("to toggle" in het Engels).
785 792
786>> Type nu M-x auto-fill-mode<Return>. Type nu vele malen asdf op een 793>> Tik nu M-x auto-fill-mode<Return>. Tik nu vele malen "asdf " op een
787 regel zodat je kunt zien dat de regel in tweeën gesplitst wordt. Er 794 regel zodat je kan zien dat de regel in tweeën gesplitst wordt. Er
788 moeten wel spaties tussen de woorden staan, omdat de Auto Fill mode 795 moeten wel spaties tussen de woorden staan, omdat de Auto Fill modus
789 alleen op spaties de regel afbreekt. 796 de regel alleen op spaties breekt.
790 797
791De rechter kantlijn staat meestal op 70 tekens, maar die kun je veranderen 798De rechterkantlijn staat meestal op 70 tekens, maar die kan je veranderen
792met het C-x f commando. Dit commando accepteert een numeriek argument 799met het C-x f commando. Dit commando accepteert een numeriek argument
793om de gewenste kantlijn te verkrijgen. 800om de gewenste kantlijn te verkrijgen.
794 801
795>> Type C-x f met 20 als argument (C-u 20 C-x f). 802>> Tik C-x f met 20 als argument (C-u 20 C-x f).
796 Type wat tekst en zie dat Emacs de regels afbreekt bij 20 tekens. 803 Tik wat tekst en zie dat Emacs de regels afbreekt bij 20 tekens.
797 Zet de kantlijn nu terug op 70, dus met C-u 70 C-x f. 804 Zet de kantlijn nu terug op 70, dus met met C-u 70 C-x f.
798 805
799Als je de tekst midden in een regel verandert vult Auto Fill mode 806Als je de tekst midden in een regel verandert vult Auto Fill modus
800de regel niet opnieuw. 807de regel niet opnieuw.
801Om een alinea opnieuw te vullen, type M-q (Meta-q) terwijl de 808Om een alinea opnieuw te vullen, tik M-q (META-q) terwijl de
802cursor in de alinea staat. 809cursor in de alinea staat.
803 810
804>> Plaats de cursor in de voorgaande alinea en type M-q. 811>> Plaats de cursor in de voorgaande alinea en tik M-q.
805 812
806 813
807* ZOEKEN 814* ZOEKEN
808-------- 815--------
809 816
810Emacs kan strings zoeken (een string is een rij tekens), zowel volgend op 817Emacs kan tekenreeksen ("strings") zoeken, zowel volgend op
811de cursorpositie, als eraan voorafgaand. Het zoeken van een string 818de cursorpositie, als eraan voorafgaand. Het zoeken naar een string
812verplaatst de cursor naar de volgende plaats waar de gezochte string 819verplaatst de cursor naar de volgende plaats waar de gezochte string
813voorkomt. 820voorkomt.
814 821
815Het zoekcommando van Emacs is anders dan de zoekcommando's van de meeste 822Het zoekcommando van Emacs is anders dan de zoekcommando's van de meeste
816tekstverwerkers; het zoekt incrementeel. Dit betekent dat het zoeken 823tekstverwerkers; het zoekt incrementeel. Dit betekent dat het zoeken
817gebeurt tijdens het intypen van de gezochte string. 824gebeurt tijdens het intikken van de gezochte string.
818 825
819Het commando om vooruit zoeken te starten is C-s (met de `s' van `to 826Het commando om het voorwaarts zoeken te starten is C-s (met de "s" van "to
820search', i.e. zoeken); C-r start het zoeken achteruit (met de `r' van 827search", zoeken); C-r start het achterwaarts zoeken (met de "r" van
821`reverse' of achteruit). WACHT nog even met ze te proberen. 828"reverse" of achteruit). MAAR WACHT! Probeer ze nu nog niet.
822 829
823Als je C-s typt verschijnt de string "I-search" in het echo gebied. Dit 830Als je C-s tikt verschijnt de string "I-search" in het echo-gebied. Dit
824betekent dat Emacs bezig is met een `incremental search' (incrementele 831betekent dat Emacs bezig is met een "incremental search" (incrementele
825zoekopdracht) en wacht op het intypen van de zoekstring. <RET> beëindigt 832zoekopdracht) en wacht op het intikken van de zoekstring. <RET> beëindigt
826het zoeken. 833het zoeken.
827 834
828>> Type nu C-s om het zoeken te starten. Type nu, LANGZAAM, één letter per 835>> Tik nu C-s om het zoeken te starten. Tik nu, LANGZAAM, één letter per
829 keer, het woord `cursor', met een pauze na elke letter zodat je kunt 836 keer, het woord "cursor", met een pauze na elke letter zodat je kan
830 zien wat er met de cursor gebeurt. Je hebt nu eenmaal naar het woord 837 zien wat er met de cursor gebeurt. Je hebt nu eenmaal naar het woord
831 `cursor' gezocht. 838 "cursor" gezocht.
832>> Type nogmaals C-s, om het volgende woord `cursor' te zoeken 839>> Tik nogmaals C-s, om naar het volgende voorkomen van het woord "cursor" te
833>> Type nu viermaal <Delback> en let op de cursorbewegingen. 840 zoeken.
834>> Type <RET> om het zoeken te beëindigen. 841>> Tik nu viermaal <Delback> en let op de cursorbewegingen.
842>> Tik <RET> om het zoeken te beëindigen.
835 843
836Zag je wat er gebeurde? Tijdens incrementeel zoeken probeert Emacs naar 844Zag je wat er gebeurde? Tijdens incrementeel zoeken probeert Emacs naar
837de eerste plek te gaan waar de string staat die je tot dan toe getypt 845de eerste plek te gaan waar de string staat die je tot dan toe getikt
838hebt. Om naar de volgende plek te gaan, type je C-s nog een keer. Als er 846hebt. Om naar de volgende plek te gaan, tik je C-s nog een keer. Als er
839geen volgende plek is gevonden piept Emacs en vertelt je dat de zoekopdracht 847geen volgende plek is gevonden, biept Emacs en vertelt je dat de zoekopdracht
840is beëindigd. (`failing' in het Engels); met C-g kun je het zoeken afbreken. 848niets gevonden heeft ("is failing" in het Engels). C-g zou het zoeken ook afbreken.
841 849
842Als je tijdens incrementeel zoeken <Delback> typt, zul je zien dat het 850Als je tijdens incrementeel zoeken <Delback> tikt, zal je zien dat het
843laatste teken dat je in de zoekstring typte weggehaald wordt en dat het 851laatste teken dat je aan de zoekstring toegevoegd hebt, weggehaald wordt en dat het
844zoeken teruggaat naar de voorgaande plaats. Als je bijvoorbeeld begint 852zoeken teruggaat naar de voorgaande plaats. Als je bijvoorbeeld begint
845met zoeken en je typt een "c" dan ga je naar de plaats waar de "c" het 853met zoeken en je tikt een "c", dan ga je naar de plaats waar de "c" het
846eerst voorkomt. Type je vervolgens een "u" dan gaat de cursor naar de 854eerst voorkomt. Tik je vervolgens een "u", dan gaat de cursor naar de
847plaats waar de string "cu" het eerst voorkomt". Als je nu <Delback> typt, dan 855plaats waar de string "cu" het eerst voorkomt. Als je nu <Delback> tikt, dan
848wordt de "u" van de zoekstring afgehaald en gaat de cursor terug naar de 856wordt de "u" van de zoekstring afgehaald, en gaat de cursor terug naar de
849plaats waar hij stond voordat je de "u" intypte, i.e. de plaats waar "c" het 857plaats waar hij stond voordat je de "u" intikte, namelijk daar waar "c" het
850eerst voorkomt. 858eerst voorkwam.
851 859
852Als je tijdens een zoekoperatie een control- of meta-teken intypt dan 860Als je tijdens een zoekoperatie een CONTROL- of META-teken intikt, dan
853wordt het zoeken beëindigd. Er zijn een paar uitzonderingen, namelijk 861wordt het zoeken beëindigd. Er zijn een paar uitzonderingen, namelijk
854tekens die tijdens zoeken een speciale betekenis hebben, zoals C-s en C-r. 862tekens die tijdens zoeken een speciale betekenis hebben, zoals C-s en C-r.
855 863
856Met C-s begin je te zoeken naar de plaats waar de zoekstring voor het eerst 864Met C-s begin je te zoeken naar de plaats waar de zoekstring voor het eerst
857voorkomt NA de huidige cursorpositie. Als je iets wilt zoeken dat eerder in 865voorkomt NA de huidige cursorpositie. Als je iets wilt zoeken dat eerder in
858de tekst moet voorkomen, gebruik dan C-r i.p.v. C-s. Alles wat we nu weten 866de tekst moet voorkomen, gebruik dan C-r in plaats van C-s. Alles wat we nu weten
859over C-s geldt ook voor C-r, alleen de zoekrichting is omgedraaid. 867over C-s geldt ook voor C-r, alleen is de zoekrichting omgedraaid.
860 868
861 869
862* MEERDERE VENSTERS 870* MEERDERE VENSTERS
863------------------- 871-------------------
864 872
865Een van Emacs' aardige eigenschappen is dat je meerdere vensters op het 873Een van Emacs' aardige eigenschappen is dat je meerdere vensters op het
866scherm kunt laten zien. 874scherm kan laten zien.
867 875
868>> Zet de cursor op deze regel en type C-u 0 C-l. 876>> Zet de cursor op deze regel en tik C-u 0 C-l.
869 877
870>> Type C-x 2 om het scherm in twee vensters op te splitsen. 878>> Tik C-x 2 om het scherm in twee vensters op te splitsen.
871 Beide vensters laten deze uitleg zien; de cursor blijft in het 879 Beide vensters laten deze inleiding zien; de cursor blijft in het
872 bovenste venster. 880 bovenste venster.
873 881
874>> Type C-M-v om de tekst in het onderste venster te verschuiven. 882>> Tik C-M-v om de tekst in het onderste venster te verschuiven.
875 (Als je geen Meta toets hebt, type dan ESC C-v.) 883 (Als je geen META-toets hebt, tik dan ESC C-v.)
876 884
877>> Type C-x o (met de `o' van `other'; `ander' in het Nederlands) 885>> Tik C-x o (met de o van "other"; "ander" in het Nederlands)
878 om de cursor naar het andere venster te verplaatsen. 886 om de cursor naar het andere venster te verplaatsen.
879 887
880>> Verschuif de tekst in het onderste venster, m.b.v. C-v en M-v. 888>> Verschuif de tekst in het onderste venster, met C-v en M-v.
881 Zorg ervoor dat je deze uitleg in het bovenste venster leest. 889 Zorg ervoor dat je deze inleiding in het bovenste venster leest.
882 890
883>> Type weer C-x o om de cursor weer in het bovenste venster 891>> Tik weer C-x o om de cursor weer in het bovenste venster
884 te zetten. De cursor staat weer precies op de plaats waar 892 te zetten. De cursor staat weer precies op de plaats waar
885 hij stond toen je het venster verliet. 893 hij stond toen je het venster verliet.
886 894
887Je kunt C-x o blijven gebruiken om van venster naar venster te gaan. Elk 895Je kan C-x o blijven gebruiken om van venster naar venster te gaan. Elk
888venster heeft zijn eigen cursorpositie; de cursor is altijd maar zichtbaar 896venster heeft zijn eigen cursorpositie; de cursor is altijd enkel zichtbaar
889in een daarvan. Alle normale commando's hebben betrekking op het venster 897in een daarvan. Alle normale commando's hebben betrekking op het venster
890waarin de cursor staat. Dit venster is het `geselecteerde venster' 898waarin de cursor staat. Dit venster is het "geselecteerde venster"
891(`selected window' in het Engels). 899("selected window" in het Engels).
892 900
893Het C-M-v commando is erg nuttig wanneer je tekst aan het bewerken bent in 901Het C-M-v commando is erg nuttig wanneer je tekst aan het editeren bent in
894het ene venster, terwijl je het andere venster als referentie gebruikt. 902het ene venster, terwijl je het andere venster als referentie gebruikt.
895Je kunt de cursor dan altijd in het venster houden waarin je bezig bent, 903Je kan de cursor dan altijd in het venster houden waarin je bezig bent,
896terwijl je met C-M-v door de tekst in het andere venster loopt. 904terwijl je met C-M-v door de tekst in het andere venster loopt.
897 905
898C-M-v is een voorbeeld van een CONTROL-META teken. Als je een echte META 906C-M-v is een voorbeeld van een CONTROL-META teken. Als je een echte
899toets hebt kun je C-M-v intypen door zowel CTRL als META ingedrukt te 907META-toets hebt kan je C-M-v intikken door zowel CTRL als META ingedrukt te
900houden terwijl je v typt. Het maakt niet uit in welke volgorde je de CTRL 908houden terwijl je v tikt. Het maakt niet uit in welke volgorde je CTRL en
901en META indrukt; het gaat erom welke toetsen ingedrukt zijn terwijl je typt. 909META indrukt; het gaat erom welke toetsen ingedrukt zijn terwijl je tikt.
902 910
903Als je geen echte META toets hebt kun je ESC gebruiken; de volgorde maakt 911Als je geen echte META-toets hebt kan je ESC gebruiken; de volgorde is dan
904dan wel uit. Je moet dan ESC typen, gevolgd door CTRL-v; CTRL-ESC v zal 912wel belangrijk. Je moet dan eerst ESC tikken, gevolgd door CTRL-v;
905niet werken. Dit komt doordat ESC zelf een teken is, terwijl CTRL en META 913CTRL-ESC v zal niet werken. Dit komt doordat ESC zelf een teken is,
906dat niet zijn. 914terwijl CTRL en META dat niet zijn.
907 915
908>> Type C-x 1 (in het bovenste venster) om het onderste venster te laten 916>> Tik C-x 1 (in het bovenste venster) om het onderste venster te laten
909 verdwijnen. 917 verdwijnen.
910 918
911(Als je C-x 1 typt in het onderste venster laat je het bovenste 919(Als je C-x 1 tikt in het onderste venster laat je het bovenste
912verdwijnen. C-x 1 betekent zoveel als `ik wil maar 1 venster, 920verdwijnen. C-x 1 betekent zoveel als "ik wil maar 1 venster,
913en wel dat venster waar de cursor nu in staat.') 921en wel dat venster waar de cursor nu in staat.")
914 922
915Hier is nog een manier om twee venster te krijgen die elk een andere tekst 923Hier is nog een manier om twee venster te krijgen die elk een andere tekst
916laten zien: 924laten zien:
917 925
918>> Type C-x 4 C-f gevolgd door de naam van een van je bestanden, gevolgd 926>> Tik C-x 4 C-f gevolgd door de naam van een van je bestanden, gevolgd
919 door <Return>. Het opgegeven bestand zal in het onderste venster 927 door <Return>. Het opgegeven bestand zal in het onderste venster
920 verschijnen, en de cursor zal in dat venster staan. 928 verschijnen, en de cursor zal in dat venster staan.
921 929
922>> Type C-x o om terug naar het bovenste venster te gaan, en C-x 1 om 930>> Tik C-x o om terug naar het bovenste venster te gaan, en C-x 1 om
923 het onderste venster te laten verdwijnen. 931 het onderste venster te laten verdwijnen.
924 932
925 933
@@ -927,15 +935,15 @@ laten zien:
927------------------------------ 935------------------------------
928 936
929Soms kom je in Emacs in een recursief bewerkingsniveau terecht (Engels: 937Soms kom je in Emacs in een recursief bewerkingsniveau terecht (Engels:
930`recursive editing level'). Dit is te zien in de moderegel aan de rechte 938"recursive editing level"). Dit is te zien in de modusregel aan de vierkante
931haken die om de haakjes van de naam van de hoofdmode staan. Dan staat er 939haken die om de haakjes van de naam van de hoofdmodus staan. Dan staat er
932bijvoorbeeld [(Fundamental)] in plaats van (Fundamental). 940bijvoorbeeld [(Fundamental)] in plaats van (Fundamental).
933 941
934Type ESC ESC ESC Om uit een recursief bewerkingsniveau te komen. Dit is 942Tik ESC ESC ESC Om uit een recursief bewerkingsniveau te komen. Dit is
935een generiek `ontsnappingscommando'. Je kunt het ook gebruiken om extra 943een algemeen "ontsnappingscommando". Je kan het ook gebruiken om extra
936vensters weg te gooien of om uit de minibuffer te komen. 944vensters te verwijderen of om uit de minibuffer te komen.
937 945
938>> Type M-x om in een minibuffer te komen, en type dan ESC ESC ESC 946>> Tik M-x om in een minibuffer te komen, en tik dan ESC ESC ESC
939 om er weer uit te komen. 947 om er weer uit te komen.
940 948
941C-g is niet bruikbaar om uit een recursief bewerkingsniveau te komen. De 949C-g is niet bruikbaar om uit een recursief bewerkingsniveau te komen. De
@@ -946,127 +954,127 @@ het recursieve bewerkingsniveau.
946* MEER INFORMATIE 954* MEER INFORMATIE
947----------------- 955-----------------
948 956
949We hebben geprobeerd je met deze uitleg precies genoeg informatie te geven 957We hebben geprobeerd je met deze inleiding precies genoeg informatie te leveren
950om met Emacs te beginnen. De mogelijkheden van Emacs zijn zo legio dat 958om met Emacs te beginnen werken. De mogelijkheden van Emacs zijn zo groot dat
951het onmogelijk is nu alles uit te leggen. Emacs heeft zoveel nuttige 959het onmogelijk is nu alles uit te leggen. Het kan zijn dat je meer over
952mogelijkheden dat je er meer over zou kunnen willen leren. Emacs heeft 960Emacs wil leren omdat het zoveel nuttige mogelijkheden heeft. Emacs heeft
953commando's om documentatie te laten zien over Emacs commando's. Deze 961commando's om documentatie te laten zien over Emacs commando's. Deze
954`helpcommando's' beginnen allemaal met C-h: `het Hulpteken'. 962"helpcommando's" beginnen allemaal met C-h: "het Hulpteken".
955 963
956Om hulp te krijgen, type C-h, gevolgd door een teken om aan te duiden 964Om hulp te krijgen tik je C-h, gevolgd door een teken om aan te duiden
957welke hulp je wilt. Als je het echt niet meer weet, type C-h ? en Emacs 965welke hulp je wilt. Als je het echt niet meer weet, tik C-h ? en Emacs
958vertelt welke hulp het allemaal te bieden heeft. Als je C-h hebt getypt 966vertelt welke hulp het allemaal te bieden heeft. Als je C-h hebt getikt
959maar van gedachten veranderd bent, type je gewoon C-g om het af te breken. 967maar van gedachten veranderd bent, tik je gewoon C-g om het af te breken.
960 968
961(Op sommige computers is de betekenis van C-h veranderd. Dat is een 969(In sommige installaties wordt de betekenis van C-h veranderd. Dat is geen goed
962slecht plan, zeker als die verandering op alle gebruikers invloed heeft, 970idee, zeker als die verandering op alle gebruikers invloed heeft, en is
963en is dus een geldige reden om je beklag te doen bij de systeembeheerder 971een geldige reden om je beklag te doen bij de systeembeheerder of de
964of helpdesk. Als C-h intussen niet een bericht onderaan het scherm laat 972helpdesk. Als C-h intussen niet een bericht onderaan het scherm laat zien
965zien over mogelijke hulp, probeer dan de F1 toets (functietoets 1) of 973over mogelijke hulp, probeer dan de F1 toets (functietoets 1) of gebruik
966gebruik M-x help RET.) 974M-x help RET.)
967 975
968De eenvoudigste hulp is C-h c. Type C-h, het teken `c' en een teken of 976De eenvoudigste hulp is C-h c. Tik C-h, het teken "c" en een teken of
969uitgebreid commando, en Emacs laat een zeer korte beschrijving van het 977uitgebreid commando, en Emacs laat een zeer korte beschrijving van het
970commando zien. 978commando zien.
971 979
972>> Type C-h c Control-p. 980>> Tik C-h c Control-p.
973 De beschrijving die getoond wordt zou zoiets moeten zijn als 981 De beschrijving die getoond wordt zou zoiets moeten zijn als
974 982
975 C-p runs the command previous-line 983 C-p runs the command previous-line
976 984
977 (Nederlands: C-p voert het commando previous-line uit.) 985 (Nederlands: C-p voert het commando previous-line uit.)
978 986
979Dit commando vertelt je `de naam van de functie'. Functies worden vooral 987Dit commando vertelt je "de naam van de functie". Functies worden vooral
980gebruikt om Emacs uit te breiden of aan de wensen van de gebruiker aan te 988gebruikt om Emacs uit te breiden of aan de wensen van de gebruiker aan te
981passen. Aangezien functienamen gekozen zijn om aan te geven wat de 989passen. Aangezien functienamen gekozen zijn om aan te geven wat de
982functie doet, zijn ze ook geschikt als erg korte documentatie; genoeg om 990functie doet, zijn ze ook geschikt als heel korte documentatie; genoeg om
983je te herinneren aan wat de commando's die je al geleerd hebt betekenen. 991je te herinneren aan wat de commando's die je al geleerd hebt betekenen.
984 992
985Uitgebreide commando's zoals C-x C-s en (als je geen META, EDIT or ALT 993Uitgebreide commando's zoals C-x C-s en (als je geen META-, EDIT- of
986toets hebt) <ESC> v kunnen ook getypt worden na C-h c. 994ALT-toets hebt) <ESC> v kunnen ook getikt worden na C-h c.
987 995
988Om meer informatie over een commando te krijgen, type C-h k in plaats van 996Om meer informatie over een commando te krijgen, tik C-h k in plaats van
989C-h c. 997C-h c.
990 998
991>> Type C-h k Control-p. 999>> Tik C-h k C-p.
992 1000
993Dit laat de documentatie van de functie zien, inclusief de naam van de 1001Dit laat de documentatie van de functie, inclusief de naam van de functie,
994functies, in een apart venster. Als je klaar bent met lezen, type C-x 1 1002in een apart venster zien. Als je klaar bent met lezen, tik C-x 1 om van
995om van dat venster af te komen. Je hoeft dat natuurlijk niet meteen te 1003dat venster af te komen. Je hoeft dat natuurlijk niet meteen te doen. Je
996doen. Je kunt ook eerst wat anders doen voordat je C-x 1 typt. 1004kan ook eerst wat anders doen voordat je C-x 1 tikt.
997 1005
998Hier zijn nog wat nuttige mogelijkheden van C-h: 1006Hier zijn nog wat nuttige mogelijkheden van C-h:
999 1007
1000 C-h f Beschrijf een functie. Je moet de naam van de functie 1008 C-h f Beschrijf een functie. Je moet de naam van de functie
1001 intypen. 1009 intikken.
1002 1010
1003>> Type C-h f previous-line<Return> 1011>> Tik C-h f previous-line<Return>
1004 Dit laat alle informatie zien die Emacs heeft over de functie die het 1012 Dit laat alle informatie zien die Emacs heeft over de functie die het
1005 C-p commando implementeert. 1013 C-p commando implementeert.
1006 1014
1007 C-h a Commando Apropos. Type een woord in en Emacs zal een 1015 C-h a Commando Apropos. Tik een woord in en Emacs zal een
1008 lijst van alle commando's laten zien waarin dat woord 1016 lijst van alle commando's laten zien waarin dat woord
1009 voorkomt. Al deze commando's kunnen aangeroepen worden 1017 voorkomt. Al deze commando's kunnen aangeroepen worden
1010 met M-x. Bij sommige commando's staat met welke tekens 1018 met M-x. Bij sommige commando's staat met welke tekens
1011 dit commando direct uitgevoerd kan worden. 1019 dit commando direct uitgevoerd kan worden.
1012 1020
1013>> Type C-h a file<Return>. 1021>> Tik C-h a file<Return>.
1014 1022
1015Dit laat in een ander venster alle M-x commando's zien met `file' in hun 1023Dit laat in een ander venster alle M-x commando's zien met "file" in hun
1016naam. Je zult teken-commando's zien als C-x C-f naast de overeenkomende 1024naam. Je zal teken-commando's zien als C-x C-f naast de overeenkomende
1017commandonaam zoals find-file. 1025commandonaam zoals find-file.
1018 1026
1019>> Type C-M-v herhaaldelijk om de tekst in het hulpvenster te verschuiven. 1027>> Tik C-M-v herhaaldelijk om de tekst in het hulpvenster te verschuiven.
1020 1028
1021>> Type C-x 1 om het hulpvenster weg te gooien. 1029>> Tik C-x 1 om het hulpvenster te verwijderen.
1022 1030
1023 1031
1024* CONCLUSIE 1032* CONCLUSIE
1025----------- 1033-----------
1026 1034
1027Denk eraan dat je met C-x C-c gebruikt om Emacs te verlaten. Om tijdelijk 1035Denk eraan dat je met C-x C-c gebruikt om Emacs te verlaten. Om tijdelijk
1028een shell te krijgen en daarna weer in Emacs terug te komen, type C-x. 1036een shell te krijgen en daarna weer in Emacs terug te komen, tik C-z.
1029 1037
1030De bedoeling van deze uitleg is dat ze begrijpelijk is voor alle nieuwe 1038De bedoeling van deze inleiding is dat ze begrijpelijk is voor alle nieuwe
1031Emacs gebruikers. Als je dus iets onduidelijks bent tegengekomen blijf 1039Emacs-gebruikers. Als je dus iets onduidelijks bent tegengekomen, blijf
1032dan niet zitten en maak jezelf geen verwijten. Klaag erover! 1040dan niet zitten en maak jezelf geen verwijten. Doe je beklag!
1033 1041
1034 1042
1035* KOPIËREN 1043* KOPIËREN
1036----------- 1044-----------
1037 1045
1038(De Engelse versie van) deze uitleg is voorafgegaan door een lange reeks 1046(De Engelse versie van) deze inleiding is voorafgegaan door een lange reeks
1039van Emacs tutorials, die begon met de uitleg die Stuart Cracraft schreef 1047van Emacs-inleidingen, die begon met de inleiding die Stuart Cracraft schreef
1040voor de originele Emacs. Deze Nederlandse vertaling is gemaakt door 1048voor de originele Emacs. Deze Nederlandse vertaling is gemaakt door
1041Pieter Schoenmakers <tiggr@ics.ele.tue.nl> op basis van de GNU Emacs 20.2 1049Pieter Schoenmakers <tiggr@ics.ele.tue.nl> op basis van de GNU Emacs 20.2
1042TUTORIAL. 1050TUTORIAL, en verbeterd en verbeterd door Frederik Fouvry.
1043 1051
1044(Wat nu volgt is een vertaling naar het Nederlands van de condities voor 1052(Wat nu volgt is een vertaling naar het Nederlands van de condities voor
1045gebruik en verspreiding van deze uitleg. Deze vertaling is niet 1053gebruik en verspreiding van deze inleiding. Deze vertaling is niet
1046gecontroleerd door een jurist. Er kunnen derhalve geen rechten aan de 1054gecontroleerd door een jurist. Er kunnen derhalve geen rechten aan de
1047vertaling worden ontleend, en de vertaling wordt gevolgd door het Engelse 1055vertaling worden ontleend, en de vertaling wordt gevolgd door het Engelse
1048origineel.) 1056origineel.)
1049 1057
1050Deze versie van de uitleg valt onder copyright, net als GNU Emacs. 1058Deze versie van de inleiding valt onder copyright, net als GNU Emacs.
1051Je mag deze uitleg distribueren onder bepaalde condities: 1059Je mag deze inleiding verdelen onder bepaalde voorwaarden:
1052 1060
1053Copyright (c) 1985, 1996, 1997 Free Software Foundation 1061Copyright (c) 1985, 1996, 1997 Free Software Foundation
1054 1062
1055 Iedereen mag letterlijke kopieën van dit document, zowel ontvangen als 1063 Iedereen mag letterlijke kopieën van dit document, zowel ontvangen als
1056 verspreiden, op elke medium, vooropgesteld dat de copyrightmelding en 1064 verspreiden, op elk medium, vooropgesteld dat de copyrightvermelding en
1057 toestemmingsmelding niet aangetast worden en dat de verspreider aan de 1065 de toestemmingsmelding niet veranderd worden en dat de verspreider aan de
1058 ontvanger dezelfde distributierechten verleent als aan hem verleend 1066 ontvanger dezelfde distributierechten verleent als aan hem verleend
1059 door deze melding. 1067 worden door deze melding.
1060 1068
1061 Toestemming wordt verleend om gemodificeerde versies van dit document, 1069 Toestemming wordt verleend om veranderde versies van dit document,
1062 of delen daarvan, te verspreiden, onder bovenstaande condities, 1070 of delen daarvan, te verspreiden, onder bovenstaande voorwaarden,
1063 vooropgesteld dat ze ook duidelijk melding maken van degene die als 1071 vooropgesteld dat ze ook duidelijk vermelden wie als
1064 laatste modificaties doorgevoerd heeft. 1072 laatste veranderingen aangebracht heeft.
1065 1073
1066De condities voor het kopiëren van Emacs zelf zijn complexer dan dit, 1074De condities voor het kopiëren van Emacs zelf zijn ingewikkelder dan dit,
1067maar gebaseerd op dezelfde gedachte. Lees het bestand COPYING en geef 1075maar gebaseerd op dezelfde gedachte. Lees het bestand COPYING en geef
1068vervolgens kopieën van Emacs aan al je vrienden. Help bij het uitroeien 1076vervolgens kopieën van Emacs aan al je vrienden. Help bij het uitroeien
1069van softwarebeschermingspolitiek (`software eigendom') door vrije software 1077van softwarebeschermingspolitiek ("eigendom") door vrije software
1070te gebruiken, te schrijven en te delen! 1078te gebruiken, te schrijven en te delen!
1071 1079
1072(Engels origineel van de copyrightmelding en condities: 1080(Engels origineel van de copyrightmelding en condities: