aboutsummaryrefslogtreecommitdiffstats
diff options
context:
space:
mode:
authorRichard M. Stallman2003-08-29 16:05:05 +0000
committerRichard M. Stallman2003-08-29 16:05:05 +0000
commit0fb39ca90faf81cd3ed8f622d69796bd9de6c8fc (patch)
treeb4c087a9ff2ccdd11c4f42cccd1627fbb9bfe370
parent17ce526bbf908a37d73e0f159a2c1999277bcd66 (diff)
downloademacs-0fb39ca90faf81cd3ed8f622d69796bd9de6c8fc.tar.gz
emacs-0fb39ca90faf81cd3ed8f622d69796bd9de6c8fc.zip
Many changes.
-rw-r--r--etc/TUTORIAL.nl515
1 files changed, 256 insertions, 259 deletions
diff --git a/etc/TUTORIAL.nl b/etc/TUTORIAL.nl
index 2a30e02d467..1cfc46e7109 100644
--- a/etc/TUTORIAL.nl
+++ b/etc/TUTORIAL.nl
@@ -23,11 +23,11 @@ bepaald commando te proberen. Bijvoorbeeld:
23 lezen van een scherm. 23 lezen van een scherm.
24 24
25Merk op dat er een tweeregelige overlap is als je van een scherm naar 25Merk op dat er een tweeregelige overlap is als je van een scherm naar
26het volgende scherm gaat; dit zorgt voor continuiteit bij het lezen van 26het volgende scherm gaat; dit zorgt voor continuïteit bij het lezen van
27de tekst. 27de tekst.
28 28
29Het eerste wat je moet weten is hoe je naar verschillende plaatsen in de 29Het eerste wat je moet weten is hoe je naar verschillende plaatsen in de
30tekst kan bewegen. Je weet al hoe je een scherm vooruit moet gaan: met 30tekst kunt bewegen. Je weet al hoe je een scherm vooruit moet gaan: met
31C-v. Om een scherm terug te gaan, type M-v (houd de META toets ingedrukt 31C-v. Om een scherm terug te gaan, type M-v (houd de META toets ingedrukt
32en type v, of type <ESC>v als je geen META, EDIT of ALT toets hebt). 32en type v, of type <ESC>v als je geen META, EDIT of ALT toets hebt).
33 33
@@ -37,7 +37,7 @@ en type v, of type <ESC>v als je geen META, EDIT of ALT toets hebt).
37* SAMENVATTING 37* SAMENVATTING
38-------------- 38--------------
39 39
40De volgende commando's zijn handig volledige schermen te bekijken: 40De volgende commando's zijn handig om volledige schermen te bekijken:
41 41
42 C-v ga een scherm vooruit 42 C-v ga een scherm vooruit
43 M-v ga een scherm terug 43 M-v ga een scherm terug
@@ -57,9 +57,9 @@ De volgende commando's zijn handig volledige schermen te bekijken:
57Het is handig om per scherm te bewegen, maar hoe beweeg je nu 57Het is handig om per scherm te bewegen, maar hoe beweeg je nu
58naar een specifieke plaats op het scherm? 58naar een specifieke plaats op het scherm?
59 59
60Er is een aantal manieren waarop je dit kan doen. De basismanier is 60Er is een aantal manieren waarop je dit kunt doen. De basismanier is
61m.b.v de commando's C-p, C-b, C-f en C-n. Elk van deze commando's 61m.b.v de commando's C-p, C-b, C-f en C-n. Elk van deze commando's
62verplaatst de cursor precies een rij of colomn in een bepaalde richting 62verplaatst de cursor precies een regel of teken in een bepaalde richting
63op het scherm. Hier volgt een figuur met de vier commando's en de 63op het scherm. Hier volgt een figuur met de vier commando's en de
64richting waarin ze de cursor bewegen: 64richting waarin ze de cursor bewegen:
65 65
@@ -75,7 +75,7 @@ richting waarin ze de cursor bewegen:
75 de figuur. Type dan C-l om de hele figuur in het midden van het 75 de figuur. Type dan C-l om de hele figuur in het midden van het
76 centrum te plaatsen. 76 centrum te plaatsen.
77 77
78Met een beetje kennis van het engels zijn deze commando's gemakkelijk te 78Met een beetje kennis van het Engels zijn deze commando's gemakkelijk te
79onthouden: de P komt van previous (vorige), de N van next (volgende), de 79onthouden: de P komt van previous (vorige), de N van next (volgende), de
80B van backward (achteruit) en de F van forward (vooruit). Dit zijn de 80B van backward (achteruit) en de F van forward (vooruit). Dit zijn de
81basiscommando's om de cursor te bewegen, dus je zult ze CONTINUE 81basiscommando's om de cursor te bewegen, dus je zult ze CONTINUE
@@ -84,65 +84,68 @@ gebruiken: Het is slim als je ze nu leert te gebruiken.
84>> Type een paar keer C-n om de cursor op deze regel te krijgen. 84>> Type een paar keer C-n om de cursor op deze regel te krijgen.
85 85
86>> Beweeg binnen de regel met C-f (herhaaldelijk) en terug omhoog met C-p 86>> Beweeg binnen de regel met C-f (herhaaldelijk) en terug omhoog met C-p
87 Let op wat C-P doet als de cursor midden in een regel staan. 87 Let op wat C-p doet als de cursor midden in een regel staat.
88 88
89Elke regel eindigt met een Newline teken (het engelse `new line' betekent 89Elke regel eindigt met een Newline teken (het Engelse `new line' betekent
90`nieuwe regel'); dit teken scheidt elke regel van de volgende. De laatste 90`nieuwe regel'); dit teken scheidt elke regel van de volgende. De laatste
91regel in een bestand moet eigenlijk ook met een Newline eindigen (maar dat 91regel in een bestand moet eigenlijk ook met een Newline eindigen (maar dat
92is niet noodzakelijk voor Emacs ). 92is niet noodzakelijk voor Emacs ).
93 93
94>> Type een C-b terwijl de cursor aan het begin van een regel staat. 94>> Type het commando C-b terwijl de cursor aan het begin van een regel
95 De cursor zal naar het eind van de vorige regel bewegen, omdat je 95 staat. De cursor zal naar het eind van de vorige regel bewegen,
96 achteruit over het Newline teken gaat. 96 omdat je achteruit over het Newline teken gaat.
97 97
98Net als C-b kan ook C-f over Newline tekens heen bewegen. 98Net als C-b kan ook C-f over Newline tekens heen bewegen.
99 99
100>> Type nog wat C-b's zodat je door krijgt waar de cursor is. 100>> Type nog een aantal keren het commando C-b, zodat je door krijgt waar de
101 Type dan C-f's om terug naar het einde van de regel te bewegen. 101 cursor is.
102 Een C-f beweegt dan naar de volgende regel. 102 Type dan enkele keren C-f om de cursor terug naar het einde van de regel
103 te bewegen.
104 Een C-f commnado beweegt de cursor dan naar de volgende regel.
103 105
104Wanneer je de cursor voorbij het begin of het einde van het scherm beweegt 106Wanneer je de cursor voorbij het begin of het einde van het scherm beweegt
105zal de tekst over het scherm heen schuiven. Dit heet `scrollen', of 107zal de tekst over het scherm heen schuiven. Dit heet `scrollen', of
106`schuiven' in goed nederlands. Door te scrollen zorgt Emacs ervoor dat 108`schuiven' in goed Nederlands. Door te scrollen zorgt Emacs ervoor dat de
107de cursor de gewenste beweging kan doen zonder dat de cursor van het 109cursor de gewenste beweging kan doen zonder dat de cursor van het scherm
108scherm af beweegt. 110af beweegt.
109 111
110>> Probeer de cursor voorbij de onderkant van het scherm te bewegen met 112>> Probeer de cursor voorbij de onderkant van het scherm te bewegen met
111 C-n en zie wat er gebeurt. 113 C-n en zie wat er gebeurt.
112 114
113Als beweging op karakterbasis te langzaam gaat, kan je ook per woord 115Als beweging op letterteken te langzaam gaat, kun je de cursor ook per
114bewegen. M-f (Meta-f) beweegt een woord vooruit en M-b een woord 116woord bewegen. M-f (Meta-f) beweegt de cursor een woord vooruit en M-b
115achteruit. 117een woord achteruit.
116 118
117>> Type een paar M-f's en M-b's. 119>> Type enkele keren M-f en M-b.
118 120
119Als je midden in een woord staan beweegt M-f naar het eind van het 121Als je midden in een woord staat beweegt M-f de cursor naar het eind van
120woord. Als je op witruimte tussen woorden staat beweegt M-f naar het 122het woord. Als je op een witte ruimte tussen woorden staat beweegt M-f de
121eind van het volgende woord. M-b beweegt analoog, de andere kant op. 123cursor naar het eind van het volgende woord. Het commando M-b beweegt
124analoog, de andere kant op.
122 125
123>> Type een paar M-f's en M-b's met tussendoor wat C-f's en C-b's zodat 126>> Type enkele keren M-f en M-b en daar tussendoor enkele keren C-f en C-b,
124 je ziet wat M-f en M-b doen vanaf bepaalde plaatsen in een woord en 127 zodat je ziet wat M-f en M-b doen vanaf bepaalde plaatsen in een
125 tussen twee woorden. 128 woord en tussen twee woorden.
126 129
127Merk op dat er een analogie zit tussen enerzijds C-f en C-b en 130Merk op dat er een analogie zit tussen enerzijds C-f en C-b en
128anderzijds M-f en M-b. Het is bij veel commando's zo dat Meta tekens 131anderzijds M-f en M-b. Het is bij veel commando's zo dat Meta tekens
129gebruikt worden om iets te doen in eenheden van de taal (woorden, 132gebruikt worden om iets te doen in eenheden van de taal (woorden,
130zinnen, paragrafen) terwijl Control tekens te maken hebben met dingen 133zinnen, alinea's) terwijl Control tekens te maken hebben met dingen die
131die los staan van wat je aan het editen bent (tekens, regels, etc). 134los staan van wat je aan het editten bent (tekens, regels, etc).
132 135
133Deze analogie gaat ook op voor regels en zinnen: C-a en C-e bewegen naar 136Deze analogie gaat ook op voor regels en zinnen: C-a en C-e bewegen de
134het begin of eind van een regel, terwijl M-a en M-e naar het begin of 137cursor naar het begin of eind van een regel, terwijl met M-a,
135eind van een zin gaan. 138respectievelijk M-e, de cursor naar het begin of eind van een zin gaat.
136 139
137>> Probeer een paar C-a's gevolgd door een paar C-e's. 140>> Type enkele keren C-a en dan enkele keren C-e.
138 Probeer een paar M-a's gevolgd door een paar M-e's. 141 Type enkele keren M-a en dan enkele keren M-e.
139 142
140Zie hoe herhaalde C-a's niets doen, terwijl herhaalde M-a's steeds een 143Zie hoe herhaalde C-a commando's niets doen, terwijl herhaalde M-a
141zin terug bewegen. Alhoewel ze niet volledig overeenkomen is het gedrag 144commando's steeds een zin terug bewegen. Alhoewel ze niet volledig
142van allebei niet onnatuurlijk. 145overeenkomen is het gedrag van allebei niet onnatuurlijk.
143 146
144De plaats van de cursor in de tekst wordt `punt' genoemd (zonder 147De plaats van de cursor in de tekst wordt `punt' genoemd (zonder
145lidwoord, `point' in het engels). Anders gezegd: de cursor laat op het 148lidwoord, `point' in het Engels). Anders gezegd: de cursor laat op het
146scherm de plek zien waarop punt in de tekst staat. 149scherm de plek zien waarop punt in de tekst staat.
147 150
148Nu volgt een samenvatting van eenvoudige cursorbewegingsoperaties, 151Nu volgt een samenvatting van eenvoudige cursorbewegingsoperaties,
@@ -167,11 +170,11 @@ inclusief die commando's die per woord of zin bewegen:
167 Deze commando's worden het frequentst gebruikt. 170 Deze commando's worden het frequentst gebruikt.
168 171
169Er zijn nog twee belangrijk cursorbewegingsoperaties: M-< 172Er zijn nog twee belangrijk cursorbewegingsoperaties: M-<
170(Meta kleiner-dan) beweegt naar het begin van het bestand, 173(Meta kleiner-dan) beweegt de cursor naar het begin van het bestand,
171en M-> (Meta groter-dan) beweegt naar het eind. 174en M-> (Meta groter-dan) beweegt de cursor naar het eind.
172 175
173Op de meeste toetsenborden zit de "<" boven de comma, zodat je de Shift 176Op de meeste toetsenborden zit de '<' boven de komma, zodat je de Shift
174toets (ook wel bekend als de hoofdlettertoets) moet gebruiken om het "<" 177toets (ook wel bekend als de hoofdlettertoets) moet gebruiken om het '<'
175teken in te typen. Op deze toetsenborden moet je ook de shift gebruiken 178teken in te typen. Op deze toetsenborden moet je ook de shift gebruiken
176om M-< in te typen: zonder shift zou je M-, (Meta komma) typen. 179om M-< in te typen: zonder shift zou je M-, (Meta komma) typen.
177 180
@@ -181,30 +184,30 @@ om M-< in te typen: zonder shift zou je M-, (Meta komma) typen.
181>> Type nu M-> om naar het eind van het bestand te springen. 184>> Type nu M-> om naar het eind van het bestand te springen.
182 Gebruik daarna M-v om hier weer terug te komen. 185 Gebruik daarna M-v om hier weer terug te komen.
183 186
184Als je toetsenbord pijltjestoetsen heeft kan je ook die gebruiken om de 187Als je toetsenbord pijltjestoetsen heeft kun je ook die gebruiken om de
185cursor te verplaatsen. We raden je aan om C-b, C-f, C-n en C-p op zijn 188cursor te verplaatsen. We raden je aan om C-b, C-f, C-n en C-p op zijn
186minst te leren, om drie redenen. Ten eerste werken ze op alle 189minst te leren, om drie redenen. Ten eerste werken ze op alle
187toetsenborden, ook die zonder pijltjestoetsen. Ten tweede zul je merken 190toetsenborden, ook die zonder pijltjestoetsen. Ten tweede zul je merken
188dat, wanneer je eenmaal wat ervaring hebt opgedaan in omgaan met Emacs, 191dat, wanneer je eenmaal wat ervaring hebt opgedaan in het omgaan met
189het gebruik van deze CTRL tekens sneller is dan de pijltjestoetsen (omdat 192Emacs, het gebruik van deze CTRL tekens sneller gaat dan het werken met
190je handen in de typehouding kunnen blijven). Ten derde, als je eenmaal 193pijltjestoetsen (omdat je handen in de typehouding kunnen blijven). Ten
191gewend bent aan deze commando's met CTRL tekens, kan je makkelijk andere 194derde, als je eenmaal gewend bent aan deze commando's met CTRL tekens,
192geavanceerde cursorbewegingscommandos leren. 195kun je makkelijk andere geavanceerde cursorbewegingscommando's leren.
193 196
194De meeste Emacs commando's accepteren een numeriek argument. Voor de 197De meeste Emacs commando's accepteren een numeriek argument. Voor de
195meeste commando's is dit argument het aantal keren dat het commando 198meeste commando's is dit argument het aantal keren dat het commando
196herhaald moet worden. Je geeft dit numerieke argument aan door voor het 199herhaald moet worden. Je geeft dit numerieke argument aan, dat vooraf
197commando, C-u gevolgd door de cijfers van het getal te typen. Als je 200gegaan wordt door het commando C-u, de cijfers van het getal te typen.
198toetsenbord een META (of EDIT of ALT) toets heeft, is er ook een andere 201Als je toetsenbord een META (of EDIT of ALT) toets heeft, is er ook
199manier om het getal aan te geven: type de cijfers terwijl je de META toets 202een andere manier om het getal aan te geven: type de cijfers terwijl
200ingedrukt houdt. We raden je aan de C-u manier te leren omdat die werkt 203je de META toets ingedrukt houdt. We raden je aan de C-u manier te
201op elk willekeurig toetsenbord. 204leren omdat die werkt op elk willekeurig toetsenbord.
202 205
203Bijvoorbeeld, C-u 8 C-f beweegt de cursor 8 plaatsen naar voren. 206Bijvoorbeeld, C-u 8 C-f beweegt de cursor 8 plaatsen naar voren.
204 207
205>> Probeer eens om met C-n of C-p en een numeriek argument de cursor 208>> Probeer eens om met C-n of C-p en één numeriek argument de cursor
206 met slechts een commando naar een regel in de buurt van deze zin 209 met slechts een commando naar een regel in de buurt van deze zin te
207 te bewegen. 210 bewegen.
208 211
209Voor de meeste commando's is het numerieke argument het aantal keren dat 212Voor de meeste commando's is het numerieke argument het aantal keren dat
210het commando herhaald moet worden. Voor sommige commando's betekent het 213het commando herhaald moet worden. Voor sommige commando's betekent het
@@ -215,13 +218,13 @@ de tekst 4 regels.
215 218
216>> Probeer nu C-u 8 C-v. 219>> Probeer nu C-u 8 C-v.
217 220
218Als het goed is is de tekst daarmee 8 regels opgeschoven. Als je het weer 221Als het goed is is de tekst daarmee 8 regels opgeschoven. Als je weer
219terug omlaag wil scrollen kan je een argument aan M-v geven. 222terug omlaag wil scrollen kun je een argument aan M-v geven.
220 223
221Als je een windowing systeem gebruikt, zoals X Windows, dan zou je een 224Als je een windowing systeem gebruikt, zoals X Windows, dan zou je een
222lange rechthoek moeten zien aan de linkerkant van het Emacs window. Deze 225lange rechthoek moeten zien aan de linkerkant van het Emacs window. Deze
223rechthoek heet een scrollbar (misschien is `verschuifbalk' een goede 226rechthoek heet een scrollbar (misschien is `verschuifbalk' een goede
224vertaling). Je kan de tekst scrollen door met de muis in de scrollbar te 227vertaling). Je kunt de tekst scrollen door met de muis in de scrollbar te
225klikken. 228klikken.
226 229
227>> Klik met de middelste muisknop bovenaan het donkere gebied in de 230>> Klik met de middelste muisknop bovenaan het donkere gebied in de
@@ -229,24 +232,25 @@ klikken.
229 afhankelijk is van hoe hoog of laag je klikt. 232 afhankelijk is van hoe hoog of laag je klikt.
230 233
231>> Beweeg de muis heen en weer terwijl je de middelste muisknop ingedrukt 234>> Beweeg de muis heen en weer terwijl je de middelste muisknop ingedrukt
232 houdt. Je zal zien dat de tekst met de muis mee heen en weer scrollt. 235 houdt. Je zult zien dat de tekst met de muis mee heen en weer scrollt.
233 236
234 237
235* ALS EMACS HANGT 238* ALS EMACS HANGT
236----------------- 239-----------------
237 240
238Als Emacs niet meer op commando's reageert kan je haar veilig onderbreken 241Als Emacs niet meer op commando's reageert kun je haar veilig onderbreken
239door C-g te typen. Je kan C-g gebruiken om een commando te stoppen als 242door C-g te typen. Je kunt C-g gebruiken om een commando te stoppen als
240het te lang duurt om uit te voeren. 243het te lang duurt om het uit te voeren.
241 244
242Je kan C-g ook gebruiken om een numeriek argument weg te gooien of 245Je kunt C-g ook gebruiken om een numeriek argument weg te gooien of
243om het begin van een commando dat je niet wilt afmaken te vergeten. 246om het begin van een commando dat je niet wilt afmaken te vergeten.
244 247
245>> Type nu C-u 100 om een numeriek argument te maken met de waarde 100, en 248>> Type nu C-u 100 om een numeriek argument te maken met de waarde 100, en
246 type dan C-g. Type vervolgens C-f. Als het goed is is de cursor maar 249 type dan C-g. Type vervolgens C-f. Als het goed is is de cursor maar
247 een positie verplaatst, omdat het argument weggegooid hebt met C-g. 250 één positie verplaatst, omdat je het argument weggegooid hebt met C-g.
248 251
249Als je per ongeluk een <ESC> typt kan je daarvan komen met een C-g. 252Als je per ongeluk een <ESC> typt kun je dat ongedaan maken met het
253commando C-g.
250 254
251 255
252* ONMOGELIJKE COMMANDO'S 256* ONMOGELIJKE COMMANDO'S
@@ -255,7 +259,7 @@ Als je per ongeluk een <ESC> typt kan je daarvan komen met een C-g.
255Sommige Emacs commando's zijn onmogelijk gemaakt zodat beginnende 259Sommige Emacs commando's zijn onmogelijk gemaakt zodat beginnende
256gebruikers ze niet per ongeluk kunnen uitvoeren. 260gebruikers ze niet per ongeluk kunnen uitvoeren.
257 261
258Als je een van de onmogelijke commando's intypt laat Emacs uitleg zien 262Als je één van de onmogelijke commando's intypt laat Emacs uitleg zien
259over het commando dat je gegeven hebt en vraagt of je het werkelijk uit 263over het commando dat je gegeven hebt en vraagt of je het werkelijk uit
260wilt voeren. 264wilt voeren.
261 265
@@ -271,9 +275,9 @@ uitvoeren en beantwoord je de vraag met "n" (van `no' of `nee').
271---------- 275----------
272 276
273Emacs kan meerdere vensters laten zien, elk venster met zijn eigen tekst. 277Emacs kan meerdere vensters laten zien, elk venster met zijn eigen tekst.
274We zullen later uitleggen hoe je met meerdere vensters om kan gaan. Op 278We zullen later uitleggen hoe je met meerdere vensters om kunt gaan. Op
275dit moment willen we slechts uitleggen hoe je van extra vensters af kunt 279dit moment willen we slechts uitleggen hoe je van extra vensters af kunt
276komen en terug kan keren naar simpelweg editen met 1 venster. Het is 280komen en terug kunt keren naar simpelweg editten met 1 venster. Het is
277eenvoudig: 281eenvoudig:
278 282
279 C-x 1 een enkel venster (i.e. gooi alle andere vensters weg) 283 C-x 1 een enkel venster (i.e. gooi alle andere vensters weg)
@@ -294,13 +298,12 @@ worden weggegooid.
294----------------------- 298-----------------------
295 299
296Als je tekst toe wilt voegen type je die eenvoudigweg in. Tekens die je 300Als je tekst toe wilt voegen type je die eenvoudigweg in. Tekens die je
297kan zien, zoals A, 7, *, en dergelijke, worden door Emacs als tekst 301kunt zien, zoals A, 7, *, en dergelijke, worden door Emacs als tekst
298ge-interpreteerd en meteen aan de tekst toegevoegd. Type <Return> (de 302geïnterpreteerd en meteen aan de tekst. Type <Return> (de `volgende regel'
299`volgende regel' toets) om een Newline toe te voegen en dus een nieuwe 303toets) om een Newline toe te voegen en dus een nieuwe regel te beginnen.
300regel te beginnen.
301 304
302Je kan het laatste teken dat je intypte weghalen door <Delete> te typen. 305Je kunt het laatste teken dat je intypte weghalen door <Delete> te typen.
303<Delete> is een toets op het toetsenbord, die misschien ook wel "Del" 306<Delete> is een toets op het toetsenbord, die soms ook wel "Del"
304heet. In sommige gevallen dient de "Backspace" toets als <Delete>, maar 307heet. In sommige gevallen dient de "Backspace" toets als <Delete>, maar
305niet altijd! 308niet altijd!
306 309
@@ -309,24 +312,24 @@ staat weg.
309 312
310>> Probeer dit nu: type een paar letters en haal ze weer weg door een paar 313>> Probeer dit nu: type een paar letters en haal ze weer weg door een paar
311 keer op <Delete> te drukken. Maak je niet druk over het feit dat dit 314 keer op <Delete> te drukken. Maak je niet druk over het feit dat dit
312 bestand verandert; je zal niets veranderen aan de originele versie van 315 bestand verandert; je zult niets veranderen aan de originele versie van
313 deze uitleg. Je zit slechts je eigen copie te wijzigen. 316 deze uitleg. Je zit slechts je eigen kopie te wijzigen.
314 317
315Als een regel tekst te lang wordt om op een regel op het scherm te laten 318Als een regel tekst te lang wordt om de regel op het scherm te laten
316zien dan gaat de regel verder op een volgende schermregel. Een backslash 319zien dan gaat de regel verder op een volgende schermregel. Een backslash
317("\") in de rechtermarge laat dan zien dat de regel op de volgende 320("\") in de rechtermarge laat dan zien dat de regel op de volgende
318schermregel verder gaat. 321schermregel verder gaat.
319 322
320>> Voeg nu tekst toe totdat je de rechter kantlijn raakt, en blijf 323>> Voeg nu tekst toe totdat je de rechter kantlijn raakt, en blijf
321 toevoegen. Je zal zien dat er een vervolgregel verschijnt. 324 toevoegen. Je zult zien dat er een vervolgregel verschijnt.
322 325
323>> Type weer wat <Delete>s om zoveel tekens weg te halen tot de regel weer 326>> Type weer enkele keren <Delete> om zoveel tekens weg te halen tot
324 op een schermregel past. De vervolgregel zal verdwijnen. 327 de regel weer op een schermregel past. De vervolgregel zal verdwijnen.
325 328
326Je kan een Newline weggooien als elk ander teken. Als je een Newline 329Je kunt een Newline weggooien als elk ander teken. Als je een Newline
327weggooit voeg je de twee regels waar de Newline tussen staat samen tot een 330weggooit voeg je de twee regels waar de Newline tussen staat samen tot een
328enkele regel. Als de regel die het resultaat is van deze operatie niet op 331enkele regel. Als de regel die het resultaat is van deze operatie niet op
329een schermregel past zal ze getoond worden met een vervolgregel. 332een schermregel past zal hij getoond worden met een vervolgregel.
330 333
331>> Beweeg de cursor naar het begin van een regel en type <Delete>. Dit 334>> Beweeg de cursor naar het begin van een regel en type <Delete>. Dit
332 voegt de huidige en vorige regel samen. 335 voegt de huidige en vorige regel samen.
@@ -334,17 +337,17 @@ een schermregel past zal ze getoond worden met een vervolgregel.
334>> Type <Return> om de Newline die je net weggooide weer toe te voegen. 337>> Type <Return> om de Newline die je net weggooide weer toe te voegen.
335 338
336Je herinnert je dat je bij de meeste Emacs commando's het aantal keren dat 339Je herinnert je dat je bij de meeste Emacs commando's het aantal keren dat
337het herhaald moet worden op kan geven. Dit geldt ook voor gewone tekens. 340iets herhaald moet worden, op kunt geven. Dit geldt ook voor gewone tekens.
338Als je een gewoon teken herhaalt wordt dat teken herhaaldelijk toegevoegd. 341Als je een gewoon teken herhaalt wordt dat teken herhaaldelijk toegevoegd.
339 342
340>> Probeer dat nu: type C-u 8 * om ******** toe te voegen. 343>> Probeer dat nu: type C-u 8 * om ******** toe te voegen.
341 344
342Je hebt nu de basismanier geleerd om iets in Emacs te typen en fouten te 345Je hebt nu de basismanier geleerd om iets in Emacs te typen en fouten te
343corrigeren. Je kan tekst ook per woord of regel weggooien. Hier volgt 346corrigeren. Je kunt tekst ook per woord of regel weggooien. Hier volgt
344een samenvatting van de commando's om tekst te verwijderen: 347een samenvatting van de commando's om tekst te verwijderen:
345 348
346 <Delete> haal het teken weg dat voor de cursor staat 349 <Delete> haal het teken weg dat voor de cursor staat
347 C-d haal het teken weg dat achter de cursor staat 350 C-d haal het teken weg dat achter de cursor staat
348 351
349 M-<Delete> gooi het woord weg dat voor de cursor staat 352 M-<Delete> gooi het woord weg dat voor de cursor staat
350 M-d gooi het woord weg dat achter de cursor staat 353 M-d gooi het woord weg dat achter de cursor staat
@@ -358,32 +361,32 @@ met C-f en M-f verder trekken (waarbij we voor het gemak even vergeten dat
358C-e en M-e in hun relatie tot regels en zinnen. 361C-e en M-e in hun relatie tot regels en zinnen.
359 362
360Als je meer dan een enkel teken tegelijk weghaalt bewaart Emacs de tekst 363Als je meer dan een enkel teken tegelijk weghaalt bewaart Emacs de tekst
361die je weggooit zodat je haar weer terug kan halen. Weggegooide tekst 364die je weggooit zodat je hem weer terug kunt halen. Weggegooide tekst
362terughalen heet "yanken". Je kan weggegooide tekst terugbrengen op de 365terughalen heet "yanken". Je kunt weggegooide tekst terugbrengen op de
363plaats waar je haar hebt weggegooid of op een andere plaats in de tekst. 366plaats waar je hem hebt weggegooid of op een andere plaats in de tekst.
364Je kan ook meerdere keren yanken om er meedere copi-en van te maken. Het 367Je kunt ook meerdere keren yanken om er meedere kopieën van te maken. Het
365yank-commando is C-y. 368yank-commando is C-y.
366 369
367Merk op dat er een verschil is tussen het weghalen en weggooien van iets: 370Merk op dat er een verschil is tussen het weghalen en weggooien van iets:
368iets dat je hebt weggooid kan je terugbrengen, maar iets dat je hebt 371iets dat je hebt weggooid kun je terugbrengen, maar iets dat je hebt
369weggehaald niet. (In het engels is het verschil tussen `killing' en 372weggehaald niet. (In het Engels is het verschil tussen `killing' en
370`deleting' duidelijker dan tussen de nederlandse vertaling `weggooien' en 373`deleting' duidelijker dan tussen de Nederlandse vertaling `weggooien' en
371`weghalen'.) In het algemeen geldt dat de commando's die meer tekst dan 374`weghalen'.) In het algemeen geldt dat de commando's die meer tekst dan
372een enkel teken, Newline of spatie verwijderen deze tekst bewaren zodat ze 375een enkel teken, Newline of spatie verwijderen deze tekst bewaren zodat die
373geyankt kan worden, terwijl dat niet geldt voor commando's die slechts een 376geyankt kan worden, terwijl dat niet geldt voor commando's die slechts een
374enkel teken weghalen. 377enkel teken weghalen.
375 378
376>> Zet de cursor op het begin van een regel die niet leef is. 379>> Zet de cursor op het begin van een regel die niet leeg is.
377 Type C-k om de tekst op die regl weg te gooien. 380 Type C-k om de tekst op die regel weg te gooien.
378>> Type C-k een tweede keer. Nu gooit dit commando het Newline teken 381>> Type C-k een tweede keer. Nu gooit dit commando het Newline teken
379 weggooit. 382 weg.
380 383
381Merk op hoe een enkele C-k de inhoud van een regel weggooit, een tweede 384Merk op hoe een enkel C-k commando de inhoud van een regel weggooit, een
382C-k de regel zelf zodat alle volgende regels een regel omhoog komen. Het 385tweede C-k commando de regel zelf zodat alle volgende regels een regel
383numerieke argument is voor C-k bijzonder: het aangegeven aantal regels zal 386omhoog komen. Het numerieke argument is voor C-k bijzonder: het aangegeven
384worden weggegooid, inclusief de inhoud. Dit is meer dan simpelweg 387aantal regels zal worden weggegooid, inclusief de inhoud. Dit is meer dan
385herhaling: C-u 2 C-k gooit twee regels weg, terwijl tweemaal C-k typen dat 388simpelweg herhaling: C-u 2 C-k gooit twee regels weg, terwijl tweemaal
386niet doet. 389C-k typen dat niet doet.
387 390
388Om de laatst weggegooide tekst terug te halen naar de plaats waar de 391Om de laatst weggegooide tekst terug te halen naar de plaats waar de
389cursor nu op staat (te yanken), type C-y. 392cursor nu op staat (te yanken), type C-y.
@@ -399,19 +402,19 @@ in een keer terugbrengt.
399 402
400Om de weggegooide tekst terug te halen: 403Om de weggegooide tekst terug te halen:
401 404
402>> Type C-y. Beweeg de cursor wat regels naar beneden en type weer C-y. 405>> Type C-y. Beweeg de cursor enkele regels naar beneden en type weer C-y.
403 Je ziet nu hoe je tekst kan copieren. 406 Je ziet nu hoe je tekst kunt kopiëren.
404 407
405Wat nu te doen als je wat tekst terug wilt brengen, maar je hebt intussen 408Wat nu te doen als je tekst terug wilt brengen, maar je hebt intussen al
406al iets anders weggegooid? C-y zou datgene terugbrengen wat je het 409iets anders weggegooid? C-y zou datgene terugbrengen wat je het
407recentst hebt weggegooid. Gelukkig is de voorgaande tekst niet verloren 410recentst hebt weggegooid. Gelukkig is de voorgaande tekst niet verloren
408gegaan. Je kunt die tekst terughalen met M-y. Nadat je C-y hebt getypt 411gegaan. Je kunt die tekst terughalen met M-y. Nadat je C-y hebt getypt
409om de recentst weggegooide tekst terug te halen, vervangt M-y die tekst 412om de recentst weggegooide tekst terug te halen, vervangt M-y die tekst
410met de tekst die je daarvoor had weggegooid. Je kunt M-y herhalen om 413met de tekst die je daarvoor had weggegooid. Je kunt M-y herhalen om
411tekst terug te halen die je steeds langer geleden hebt weggegooid. Als je 414tekst terug te halen die je reeds langer geleden hebt weggegooid. Als
412de tekst te pakken hebt die je zocht hoe je niets te doen om die daar te 415je de tekst te pakken hebt die je zocht hoef je niets te doen om die
413houden. Je kan gewoon verder werken en de teruggehaalde tekst met rust 416daar te houden. Je kunt gewoon verder werken en de teruggehaalde tekst
414laten. 417met rust laten.
415 418
416Als je M-y vaak genoeg typt kom je terug waar je begon, bij de recentst 419Als je M-y vaak genoeg typt kom je terug waar je begon, bij de recentst
417weggegooide tekst. 420weggegooide tekst.
@@ -420,17 +423,17 @@ weggegooide tekst.
420 Type C-y om de tweede regel die je weggooide terug te halen. 423 Type C-y om de tweede regel die je weggooide terug te halen.
421 Type nog een M-y en die regel wordt vervangen door de eerste regel 424 Type nog een M-y en die regel wordt vervangen door de eerste regel
422 die je weggooide. 425 die je weggooide.
423 Type nog wat M-y's en zie wat er langs komt. Herhaal dit tot de 426 Type nog enkele keren M-y en zie wat er langs komt. Herhaal dit tot de
424 tweede regel weer langs komt, en dan nog een paar keer. 427 tweede regel weer langs komt, en dan nog een paar keer.
425 Je kan ook experimenteren met positieve en negatieve argumenten aan 428 Je kunt ook experimenteren met positieve en negatieve argumenten aan
426 M-y. 429 M-y.
427 430
428 431
429* HERSTELLEN 432* HERSTELLEN
430------------ 433------------
431 434
432Als je de tekst veranderd hebt en je daar toch niet tevreden mee bent, 435Als je de tekst veranderd hebt en als je daar toch niet tevreden mee bent,
433dan kan je de verandering ongedaan maken met het herstel commando, C-x u. 436dan kun je de verandering ongedaan maken met het herstel commando, C-x u.
434 437
435Normaal gesproken herstelt C-x u de veranderingen die het gevolg zijn van 438Normaal gesproken herstelt C-x u de veranderingen die het gevolg zijn van
436een enkel commando; door herhaaldelijk C-x u te typen, worden steeds 439een enkel commando; door herhaaldelijk C-x u te typen, worden steeds
@@ -439,16 +442,16 @@ eerdere commando's hersteld.
439Er zijn echter twee uitzonderingen: commando's die de tekst niet wijzigen, 442Er zijn echter twee uitzonderingen: commando's die de tekst niet wijzigen,
440zoals cursorbewegingen, worden overgeslagen, en commando's die simpelweg 443zoals cursorbewegingen, worden overgeslagen, en commando's die simpelweg
441de ingetypte letter aan de tekst toevoegen worden meestal gegroepeerd 444de ingetypte letter aan de tekst toevoegen worden meestal gegroepeerd
442in groepjes van maximaal 20 tekens, zodat je minder C-x u's hoeft te 445in groepjes van maximaal 20 tekens, zodat je minder vaak het commando
443type om het toevoegen van teksts te herstellen. 446C-x u hoeft te typen om het toevoegen van tekst te herstellen.
444 447
445>> Gooi deze regel weg met C-k; met C-x u zou ze weer moeten verschijnen. 448>> Gooi deze regel weg met C-k; met C-x u zou hij weer moeten verschijnen.
446 449
447C-_ is een alternatief voor C-x u. Het levert exact hetzelfde resultaat 450C-_ is een alternatief voor C-x u. Het levert exact hetzelfde resultaat
448op, maar is makkelijker om een paar keer achter elkaar te typen. Een 451op, maar het is makkelijker om dat een paar keer achter elkaar te typen.
449nadeel van C-_ is dat op sommige toetsenborden het intypen ervan niet 452Een nadeel van C-_ is dat op sommige toetsenborden het intypen ervan
450triviaal is. Dat is ook de reden het alternatief, C-x u. Op sommige 453niet triviaal is. Dat is ook de reden voor het alternatief, C-x u. Op
451terminals kan je C-_ typen door te doen alsof je C-/ typt. 454sommige terminals kun je C-_ typen door te doen alsof je C-/ typt.
452 455
453Een numeriek argument aan C-_ of C-x u duidt het aantal herhalingen aan. 456Een numeriek argument aan C-_ of C-x u duidt het aantal herhalingen aan.
454 457
@@ -457,15 +460,15 @@ Een numeriek argument aan C-_ of C-x u duidt het aantal herhalingen aan.
457----------- 460-----------
458 461
459Om een tekst die je gemaakt of veranderd hebt op te slaan moet je de 462Om een tekst die je gemaakt of veranderd hebt op te slaan moet je de
460tekst in een bestand bewaren (`to save a file' in het engels). Als je 463tekst in een bestand bewaren (`to save a file' in het Engels). Als je
461dat niet doet ben je die veranderingen kwijt op het moment dat je uit 464dat niet doet ben je die veranderingen kwijt op het moment dat je uit
462Emacs gaat. Je kan een bestand veranderen door het bestand `bezoeken'. 465Emacs gaat. Je kunt een bestand veranderen door het bestand te `bezoeken'.
463(Ook wel `vinden'; `finding' of `visiting' in het engels.) 466(Ook wel `vinden'; `finding' of `visiting' in het Engels.)
464 467
465Het bezoeken van een bestand betekent dat je de inhoud van dat bestand 468Het bezoeken van een bestand betekent dat je de inhoud van dat bestand
466in Emacs ziet. Het lijkt er dan op alsof je het bestand aan het 469in Emacs ziet. Het lijkt er dan op alsof je het bestand aan het
467veranderen bent. Echter, deze veranderingen zijn slechts tijdelijk 470veranderen bent. Echter, deze veranderingen zijn slechts tijdelijk
468zolang je het bestand niet bewaart. Op deze manier kan je nooit per 471zolang je het bestand niet bewaart. Op deze manier kun je nooit per
469ongeluk een half gewijzigd bestand op het systeem achterlaten. Zelfs 472ongeluk een half gewijzigd bestand op het systeem achterlaten. Zelfs
470als je het bestand bewaart, zorgt Emacs ervoor dat het originele 473als je het bestand bewaart, zorgt Emacs ervoor dat het originele
471bestand onder een gewijzigde naam nog steeds beschikbaar is, voor het 474bestand onder een gewijzigde naam nog steeds beschikbaar is, voor het
@@ -476,11 +479,11 @@ In de buurt van de onderkant van het scherm zie je een regel die begint en
476eindigt met streepjes, met aan het begin "--:-- TUTORIAL.nl" of iets 479eindigt met streepjes, met aan het begin "--:-- TUTORIAL.nl" of iets
477dergelijks. Dit deel van het scherm laat normaal de naam van het bestand 480dergelijks. Dit deel van het scherm laat normaal de naam van het bestand
478zien dat je op dat moment bezoekt. Op dit moment bezoek je een bestand 481zien dat je op dat moment bezoekt. Op dit moment bezoek je een bestand
479dat "TUTORIAL.nl" heet; het is je eigen copie van de nederlandstalige 482dat "TUTORIAL.nl" heet; het is je eigen kopie van de Nederlandstalige
480Emacs uitleg (`tutorial' in het engels). Als je in Emacs een bestand 483Emacs uitleg (`tutorial' in het Engels). Als je in Emacs een bestand
481bezoekt dan staat de naam van het bestand altijd op deze plaats. 484bezoekt dan staat de naam van het bestand altijd op deze plaats.
482 485
483De commando's om een bestand te bezoek of te bewaren zijn anders dan de 486De commando's om een bestand te bezoeken of te bewaren zijn anders dan de
484commando's die je tot nu toe geleerd hebt; ze bestaan namelijk uit twee 487commando's die je tot nu toe geleerd hebt; ze bestaan namelijk uit twee
485tekens. Beide commando's beginnen met het teken Control-x. Er zijn een 488tekens. Beide commando's beginnen met het teken Control-x. Er zijn een
486heleboel commando's die met Control-x beginnen. Veel van die commando's 489heleboel commando's die met Control-x beginnen. Veel van die commando's
@@ -496,37 +499,37 @@ Nadat je het commando
496 499
497hebt getypt vraagt Emacs om de naam van het bestand. De naam die je 500hebt getypt vraagt Emacs om de naam van het bestand. De naam die je
498intypt verschijnt op de onderste regel van het scherm. Wanneer die regel 501intypt verschijnt op de onderste regel van het scherm. Wanneer die regel
499voor dit soort invoer gebruikt wordt, heet ze de minibuffer. Je kan de 502voor dit soort invoer gebruikt wordt, heet ze de minibuffer. Je kunt de
500gebruikelijke Emacs commando's gebruiken om de filename in te typen. 503gebruikelijke Emacs commando's gebruiken om de filename in te typen.
501 504
502Tijdens het invoeren van de naam van het bestand (of willekeurig wat 505Tijdens het invoeren van de naam van het bestand (of willekeurig wat
503voor minibuffer invoer) kan je het commando afbreken met C-g. 506voor minibuffer invoer) kun je het commando afbreken met C-g.
504 507
505>> Type C-x C-f gevolgd door C-g. Dit breekt de minibuffer af en 508>> Type C-x C-f gevolgd door C-g. Dit commando breekt de minibuffer af en
506 ook het C-x C-f commando dat van de minibuffer gebruik maakte. 509 ook het C-x C-f commando dat van de minibuffer gebruik maakte.
507 Netto resultaat is dat je geen bestand bezoekt. 510 Netto resultaat is dat je geen bestand bezoekt.
508 511
509Als je de naam van een bestand hebt ingevoerd, type dan <Return> om het 512Als je de naam van een bestand hebt ingevoerd, type dan <Return> om het
510af te sluiten. Hierna gaat het C-x C-f commando aan het werk en bezoekt 513af te sluiten. Hierna gaat het C-x C-f commando aan het werk en haalt
511het bestand dat je aangegeven hebt. Als het C-x C-f commando klaar is, 514het bestand op dat je aangegeven hebt. Als het C-x C-f commando daarmee
512verdwijnt de minibuffer. 515klaar is,verdwijnt de minibuffer.
513 516
514Na korte tijd verschijnt de inhoud van het bestand op het scherm en kan 517Na korte tijd verschijnt de inhoud van het bestand op het scherm en kun
515je de inhoud wijzigen. Als je de wijzigingen op wilt slaan, type dan het 518je de inhoud wijzigen. Als je de wijzigingen op wilt slaan, type dan het
516commando 519commando
517 520
518 C-x C-s bewaar bestand (met de s van `save file') 521 C-x C-s bewaar bestand (met de s van `save file')
519 522
520Dit bewaart de tekst zoals Emacs die nu heeft in het bestand. De eerste 523Dit commando bewaart de tekst zoals Emacs die nu heeft in het bestand.
521keer dat je dit doet bewaart Emacs het originele bestand onder een andere 524De eerstekeer dat je dit doet bewaart Emacs het originele bestand onder een
522naam zodat het nog niet verloren is. De nieuwe naam bestaat uit de oude 525andere naam zodat het nog niet verloren is. De nieuwe naam bestaat uit de
523naam gevolgd door een "~". 526oude naam gevolgd door een "~".
524 527
525Als Emacs klaar is het bestand te bewaren laat ze de naam van het bestand 528Als Emacs klaar is het bestand te bewaren laat ze de naam van het bestand
526zien. Het is een goede gewoonte een bestand redelijk vaak te bewaren 529zien. Het is een goede gewoonte een bestand redelijk vaak te bewaren
527zodat er niet teveel werk verloren gaat als het systeem hangt of crasht. 530zodat er niet teveel werk verloren gaat als het systeem hangt of crasht.
528 531
529>> Type C-x C-s, om je copie van deze uitleg te bewaren. Als het goed is 532>> Type C-x C-s, om je kopie van deze uitleg te bewaren. Als het goed is
530 verschijnt "Wrote ...TUTORIAL" op de onderste schermregel. 533 verschijnt "Wrote ...TUTORIAL" op de onderste schermregel.
531 534
532OPMERKING: Op sommige systemen gebeurt er helemaal niets als je C-x C-s 535OPMERKING: Op sommige systemen gebeurt er helemaal niets als je C-x C-s
@@ -537,11 +540,11 @@ deze situatie te herstellen, type C-q. Lees daarna de "Spontaneous Entry
537to Incremental Search" sectie in het Emacs handboek over hoe om te gaan 540to Incremental Search" sectie in het Emacs handboek over hoe om te gaan
538met deze situatie. 541met deze situatie.
539 542
540Je kan een bestaand bestand bezoeken, om het te bekijken of het te 543Je kunt een bestaand bestand bezoeken, om het te bekijken of het te
541wijzigen. Je kan ook een bestand bezoeken dat nog niet bestaat. Dit is 544wijzigen. Je kunt ook een bestand bezoeken dat nog niet bestaat. Dit is
542de manier om met Emacs een nieuw bestand te maken: bezoek het bestand, dat 545dé manier om met Emacs een nieuw bestand te maken: bezoek het bestand, dat
543initieel leeg zal zijn, en voeg tekst toe. Zodra je de tekst bewaart 546initieel leeg zal zijn, en voeg tekst toe. Zodra je de tekst bewaart
544wordt het bestand werkelijk gecreeerd, met de tekst als inhoud. Vanaf dat 547wordt het bestand werkelijk gecreëerd, met de tekst als inhoud. Vanaf dat
545moment ben je dus bezig met een bestaand bestand. 548moment ben je dus bezig met een bestaand bestand.
546 549
547 550
@@ -549,12 +552,12 @@ moment ben je dus bezig met een bestaand bestand.
549--------- 552---------
550 553
551Als je een tweede bestand bezoekt met C-x C-f blijft het eerste bestand 554Als je een tweede bestand bezoekt met C-x C-f blijft het eerste bestand
552gewoon in Emacs. Je kan naar dat bestand terug door het gewoon nog een 555gewoon in Emacs. Je kunt naar dat bestand terug door het gewoon nog een
553keer te bezoeken met C-x C-f. Op deze manier kan je een behoorlijk aantal 556keer te bezoeken met C-x C-f. Op deze manier kun je een behoorlijk aantal
554bestanden in Emacs krijgen. 557bestanden in Emacs krijgen.
555 558
556>> Cre-eer een bestand dat "foo" heet door te typen: C-f C-f foo 559>> Creëer een bestand dat "foo" heet door te typen: C-f C-f foo
557 <Return>. Voeg hieraan wat tekst toe, wijzig haar, en bewaar "foo" 560 <Return>. Voeg hieraan wat tekst toe en bewaar "foo"
558 door C-x C-s te typen. Type hierna C-x C-f TUTORIAL <Return> om 561 door C-x C-s te typen. Type hierna C-x C-f TUTORIAL <Return> om
559 weer hier, in de uitleg, terug te komen. 562 weer hier, in de uitleg, terug te komen.
560 563
@@ -577,22 +580,22 @@ Emacs venster ziet is altijd onderdeel van een of andere buffer.
577 580
578Als je de tekst van het ene bestand verandert en dan een ander bestand 581Als je de tekst van het ene bestand verandert en dan een ander bestand
579bezoekt dan wordt het eerste bestand niet bewaard. De wijzigingen blijven 582bezoekt dan wordt het eerste bestand niet bewaard. De wijzigingen blijven
580in Emacs, in de buffer die bij het bestand hoort. Het cre-eren of 583in Emacs, in de buffer die bij het bestand hoort. Het creëren of
581modificeren van de buffer van het tweede bestand heeft geen effect op de 584modificeren van de buffer van het tweede bestand heeft geen effect op de
582eerste buffer. Dit is erg nuttig, maar betekent ook dat er een eenvoudige 585eerste buffer. Dit is erg nuttig, maar betekent ook dat er een eenvoudige
583manier nodig is om het eerste bestand te bewaren. Het zou erg vervelend 586manier nodig is om het eerste bestand te bewaren. Het zou erg vervelend
584zijn om er eerst naar terug te moeten gaan met C-x C-f om het dan te 587zijn om er eerst naar terug te moeten gaan met C-x C-f om het dan te
585kunnen bewaren met C-x C-s. Dus hebben we 588kunnen bewaren met C-x C-s. Dus hebben we het commando:
586 589
587 C-x s bewaar een paar buffers 590 C-x s bewaar een paar buffers
588 591
589C-x s vraagt voor elke buffer die veranderingen heeft die nog niet 592C-x s vraagt voor elke buffer die veranderingen heeft die nog niet
590opgeslagen zijn, of je de buffer wilt bewaren. 593opgeslagen zijn, of je de buffer wilt bewaren.
591 594
592>> Voeg een wat tekst toe en type C-x s. 595>> Voeg wat tekst toe en type C-x s.
593 Emacs vraagt nu of je de buffer die TUTORIAL.nl heet wilt bewaren. 596 Emacs vraagt nu of je de buffer die TUTORIAL.nl heet wilt bewaren.
594 Bewantwoord deze vraag positief door een "y" in te typen (de y van 597 Beantwoord deze vraag positief door een "y" in te typen (de y van
595 "yes", engels voor "ja"). 598 "yes", Engels voor "ja").
596 599
597 600
598* UITGEBREIDE COMMANDO'S 601* UITGEBREIDE COMMANDO'S
@@ -602,7 +605,7 @@ Er zijn veel meer Emacs commando's dan er op de toetsen van het
602toetsenbord passen, zelfs als we hun aantal kunnen vergroten door de 605toetsenbord passen, zelfs als we hun aantal kunnen vergroten door de
603control of meta toets te gebruiken. Emacs lost dit probleem op met het X 606control of meta toets te gebruiken. Emacs lost dit probleem op met het X
604commando (met de X van eXtensie of uitbreiding). Het X commando komt in 607commando (met de X van eXtensie of uitbreiding). Het X commando komt in
605twee smaken: 608twee smaken voor:
606 609
607 C-x teken eXtensie; wordt gevolgd door een teken 610 C-x teken eXtensie; wordt gevolgd door een teken
608 M-x genaamd commando eXtensie; wordt gevolgd door een naam. 611 M-x genaamd commando eXtensie; wordt gevolgd door een naam.
@@ -616,21 +619,21 @@ die niet bewaard zijn; C-x C-c vraagt of je veranderde buffers wilt
616bewaren voordat Emacs daadwerkelijk eindigt.) 619bewaren voordat Emacs daadwerkelijk eindigt.)
617 620
618C-z is het commando om Emacs *tijdelijk* te verlaten, zodat je daarna weer 621C-z is het commando om Emacs *tijdelijk* te verlaten, zodat je daarna weer
619terug kan keren in dezelfde Emacs sessie. 622terug kunt keren in dezelfde Emacs sessie.
620 623
621Op systemen die deze mogelijkheid bieden, zet C-z Emacs stil: je komt weer 624Op systemen die deze mogelijkheid bieden, zet C-z Emacs stil: je komt weer
622terug in de shell, maar Emacs is nog aanwezig. In de meeste shells kan je 625terug in de shell, maar Emacs is nog aanwezig. In de meeste shells kun je
623Emacs weer activeren met het "fg" commando, of met "%emacs". 626Emacs weer activeren met het "fg" commando, of met "%emacs".
624 627
625Op systemen die niet de mogelijkheid bieden om programma's stil te zetten 628Op systemen die niet de mogelijkheid bieden om programma's stil te zetten
626cre-eert C-z een subshell onder Emacs om je zo in de gelegenheid te 629creëert C-z een subshell onder Emacs om je zo in de gelegenheid te
627stellen andere programma's uit te voeren en daarna weer in Emacs terug te 630stellen andere programma's uit te voeren en daarna weer in Emacs terug te
628keren; Emacs wordt dus niet werkelijk verlaten. In dit geval is het 631keren; Emacs wordt dus niet werkelijk verlaten. In dit geval is het
629shellcommando "exit" de normale manier om de subshell te verlaten en in 632shellcommando "exit" de normale manier om de subshell te verlaten en in
630Emacs terug te keren. 633Emacs terug te keren.
631 634
632Het moment om C-x C-c te gebruiken is wanneer je uit gaat loggen. Het is 635Het moment om C-x C-c te gebruiken is wanneer je uit gaat loggen. Het is
633ook het juiste commando om Emacs te be-eindigen wanneer Emacs opgestart 636ook het juiste commando om Emacs te beëindigen wanneer Emacs opgestart
634was door een mail programma of iets dergelijks, aangezien die misschien 637was door een mail programma of iets dergelijks, aangezien die misschien
635niet met een stilgezette Emacs om kunnen gaan. Normaal gezien is het 638niet met een stilgezette Emacs om kunnen gaan. Normaal gezien is het
636echter beter Emacs stil te zetten met C-z dan om Emacs te verlaten, 639echter beter Emacs stil te zetten met C-z dan om Emacs te verlaten,
@@ -645,13 +648,14 @@ kent:
645 C-x C-c verlaat Emacs 648 C-x C-c verlaat Emacs
646 C-x u herstel 649 C-x u herstel
647 650
648Genaamde uitgebreide commando's worden nog minder vaak gebruikt, of worden 651Commando's waaraan een uitgebreid commando wordt toegevoegd, worden nog
649alleen onder bepaalde omstandigheden gebruikt. Een voorbeeld is het 652minder vaak gebruikt, of worden alleen onder bepaalde omstandigheden gebruikt.
650commando replace-string, dat in de hele tekst een string vervangt door een 653Een voorbeeld is het commando replace-string, dat in de hele tekst een string
651andere string (`to replace' betekent `vervangen'). Als je M-x typt echoot 654vervangt door een andere string (`to replace' betekent `vervangen').
652Emacs onderaan het scherm `M-x' en moet je de naam van het commando 655Als je M-x typt echoot Emacs onderaan het scherm `M-x' en moet je de naam van
653intypen, in dit geval "replace-string". Als je gewoon "repl s<TAB>" typt 656het commando intypen, in dit geval "replace-string". Als je gewoon
654maakt Emacs de naam zelf af. Be-eindig het commando met <Return>. 657"repl s<TAB>" typt maakt Emacs de naam zelf af. Beëindig het commando
658met <Return>.
655 659
656Het replace-string commando heeft twee argumenten nodig: de string die 660Het replace-string commando heeft twee argumenten nodig: de string die
657vervangen moet worden en de string waarmee die vervangen moet worden. 661vervangen moet worden en de string waarmee die vervangen moet worden.
@@ -660,8 +664,8 @@ Je sluit elk argument af met <Return>.
660>> Plaats de cursor op de lege regel twee regels onder deze. 664>> Plaats de cursor op de lege regel twee regels onder deze.
661 Type dan M-x repl s<Return>gewijzigd<Return>veranderd<Return>. 665 Type dan M-x repl s<Return>gewijzigd<Return>veranderd<Return>.
662 666
663 Zie hoe deze regel daardoor gewijzigd is. Je hebt elk voorkomen van 667 Zie hoe deze regel daardoor gewijzigd is. Je hebt elke keer dat het woord
664 het woord g-e-w-i-j-z-i-g-d vervangen door "veranderd"; beginnend op 668"g-e-w-i-j-z-i-g-d" voor kwam, vervangen door "veranderd"; beginnend op
665 de plek waar de cursor staat. 669 de plek waar de cursor staat.
666 670
667 671
@@ -669,7 +673,7 @@ Je sluit elk argument af met <Return>.
669--------------------- 673---------------------
670 674
671Als je een bestand veranderd hebt maar het nog niet bewaard hebt, zouden 675Als je een bestand veranderd hebt maar het nog niet bewaard hebt, zouden
672de veranderinge verloren kunnen gaan als het systeem zou hangen of 676de veranderingen verloren kunnen gaan als het systeem zou hangen of
673herstarten. Om je hiertegen te beschermen bewaart Emacs om de zoveel tijd 677herstarten. Om je hiertegen te beschermen bewaart Emacs om de zoveel tijd
674de veranderde tekst automatisch. De naam van het bestand waarin de tekst 678de veranderde tekst automatisch. De naam van het bestand waarin de tekst
675automatisch bewaard wordt begint en eindigt met een #. Bijvoorbeeld, als 679automatisch bewaard wordt begint en eindigt met een #. Bijvoorbeeld, als
@@ -678,10 +682,10 @@ automatisch bewaard in een bestand dat "#hello.c#" heet. Zodra je het
678bestand werkelijk bewaart, wordt het automatisch bewaarde bestand weer 682bestand werkelijk bewaart, wordt het automatisch bewaarde bestand weer
679weggegooid. 683weggegooid.
680 684
681Als de computer crasht kan je de automatisch bewaarde tekst terugkrijgen 685Als de computer crasht kun je de automatisch bewaarde tekst terugkrijgen
682door de file normal te bezoeken (de originele file, niet de automatisch 686door de file normaal te bezoeken (de originele file, niet de automatisch
683bewaarde), gevolgd door M-x recover file<Return>. Als Emacs vraagt om 687bewaarde), gevolgd door M-x recover file<Return>. Als Emacs vraagt om
684bevestiging, antwoord dan yes<Return> en de automatisch bewaarde 688bevestiging, antwoord dan:"yes<Return>", en de automatisch bewaarde
685informatie wordt teruggehaald. 689informatie wordt teruggehaald.
686 690
687 691
@@ -690,14 +694,14 @@ informatie wordt teruggehaald.
690 694
691Als je een commando langzaam intypt echoot Emacs de tekens aan de 695Als je een commando langzaam intypt echoot Emacs de tekens aan de
692onderkant van het scherm, in een deel dat het "echo gebied" genoemd wordt. 696onderkant van het scherm, in een deel dat het "echo gebied" genoemd wordt.
693Dit gebied bevat de onderste regel van het scherm. 697Dit gebied omvat de onderste regel van het scherm.
694 698
695 699
696* MODE-REGEL 700* MODE-REGEL
697------------ 701------------
698 702
699De regel direct boven het echo gebied heet de "mode-regel". De mode-regel 703De regel direct boven het echo gebied heet de "mode-regel". De mode-regel
700zier er ongeveer zo uit: 704ziet er ongeveer zo uit:
701 705
702--**-Emacs: TUTORIAL.nl (Fundamental)--68%------------------------ 706--**-Emacs: TUTORIAL.nl (Fundamental)--68%------------------------
703 707
@@ -709,7 +713,7 @@ dat je bezoekt. -NN%-- geeft je huidige positie in de tekst aan: NN
709procent van de tekst bevindt zich boven het scherm. Als het bestand vanaf 713procent van de tekst bevindt zich boven het scherm. Als het bestand vanaf
710het begin op het scherm staat, staat er --Top-- in plaats van --00%--. 714het begin op het scherm staat, staat er --Top-- in plaats van --00%--.
711Als het laatste stuk tekst op het scherm staat, zal er --Bot-- staan (van 715Als het laatste stuk tekst op het scherm staat, zal er --Bot-- staan (van
712`bottom', `onderkant' in het nederlands). Als de tekst zo klein is dat ze 716`bottom', `onderkant' in het Nederlands). Als de tekst zo klein is dat die
713volledig op het scherm past staat --All-- in de mode-regel. 717volledig op het scherm past staat --All-- in de mode-regel.
714 718
715De sterretjes aan het begin betekenen dat je de tekst gemodificeerd hebt. 719De sterretjes aan het begin betekenen dat je de tekst gemodificeerd hebt.
@@ -717,39 +721,39 @@ Direct na het bezoeken of bewaren staan er gewoon streepjes.
717 721
718In de mode-regel staat tussen haakjes in welke mode je aan het werken 722In de mode-regel staat tussen haakjes in welke mode je aan het werken
719bent. Tenzij een andere mode gewenst is, zit je in de "Fundamental" mode 723bent. Tenzij een andere mode gewenst is, zit je in de "Fundamental" mode
720zoals nu (`fundamental' is `basis' in het nederlands). Een dergelijke 724zoals nu (`fundamental' is `basis' in het Nederlands). Een dergelijke
721mode heet een hoofdmode (`major mode' in het engels). 725mode heet een hoofdmode (`major mode' in het Engels).
722 726
723Emacs heeft verschillende hoofdmodes. Sommige daarvan zijn bedoelt voor 727Emacs heeft verschillende hoofdmodes. Sommige daarvan zijn bedoeld voor
724het bewerken van verschillende talen of soorten tekst, zoals bijvoorbeeld 728het bewerken van verschillende talen of soorten tekst, zoals bijvoorbeeld
725Lisp mode, Text mode, etc. Op elk moment is er altijd precies een mode 729Lisp mode, Text mode, etc. Op elk moment is er altijd precies een mode
726actief, en de naam daarvan staat in de mode-regel, op de plaats waar nu 730actief, en de naam daarvan staat in de mode-regel, op de plaats waar nu
727"Fundamental" staat. 731"Fundamental" staat.
728 732
729Elke hoofdmode zorgt ervoor dat sommige commando's zich anders gedragen. 733Het komt voor dat sommige commado's zich in verschillende modes anders
730Zo bestaat er een commando om een commentaar in een programma te typen, en 734gedragen. Zo bestaat er een commando om een commentaar in een programma te
731aangezien elke programmeertaal een ander idee heeft over hoe commentaar 735typen, en aangezien elke programmeertaal een ander idee heeft over hoe
732eruit moet zien, moet elke hoofdmode op een andere manier het commentaar 736commentaar eruit moet zien, moet elke hoofdmode op een andere manier het
733beginnen. Elke hoofdmode is de naam van een uitgebreid commando, en met 737commentaar beginnen. Elke hoofdmode is de naam van een uitgebreid commando,
734dat commando schakel je om naar die hoofdmode. Zo is bijvoorbeeld 738en met dat commando schakel je om naar die hoofdmode. Zo is bijvoorbeeld
735M-x fundamental-mode het commando om naar de basismode om te schakelen. 739M-x fundamental-mode het commando om naar de basismode om te schakelen.
736 740
737Als je nederlandse of engelse tekst wil gaan bewerken, zoals bijvoorbeeld 741Als je Nederlandse of Engelse tekst wil gaan bewerken, zoals bijvoorbeeld
738dit bestand, kan je beter "text mode" gebruiken, de mode om tekst in een 742dit bestand, kun je beter "text mode" gebruiken, de mode om tekst in een
739gewone taal te bewerken: 743gewone taal te bewerken:
740 744
741>> Type M-x text-mode<Return>. 745>> Type M-x text-mode<Return>.
742 746
743Wees gerust; geen van de commando's die je geleerd hebt zorgen voor 747Wees gerust; geen van de commando's die je geleerd hebt zorgen voor
744grondige veranderingen in Emacs. Een van de dingen die je kan merken is 748grondige veranderingen in Emacs. Een van de dingen die je kunt merken is
745bijvoorbeeld dat M-f en M-b nu apostrophes als onderdeel van een woord 749bijvoorbeeld dat M-f en M-b nu apostrofs als onderdeel van een woord
746beschouwen. In de vorige, Fundamental, mode behandelen M-f en M-b de 750beschouwen. In de vorige, Fundamental, mode behandelen M-f en M-b de
747apostrophe als ruimte tussen twee woorden. 751apostrof als ruimte tussen twee woorden.
748 752
749Het is gebruikelijk dat hoofdmodes dergelijke subtiele verschillen hebben. 753Het is gebruikelijk dat hoofdmodes dergelijke subtiele verschillen hebben.
750De meeste commando's doen dus min of meer hetzelfde in elke hoofdmode. 754De meeste commando's doen dus min of meer hetzelfde in elke hoofdmode.
751 755
752Met het commando C-h m kan je de documentatie over de huidige hoofdmode 756Met het commando C-h m kun je de documentatie over de huidige hoofdmode
753lezen. 757lezen.
754 758
755>> Gebruik C-u C-v een paar keer om deze zin in de buurt van de bovenkant 759>> Gebruik C-u C-v een paar keer om deze zin in de buurt van de bovenkant
@@ -760,39 +764,39 @@ lezen.
760Hoofdmodes heten hoofdmodes omdat er ook bijmodes zijn. Bijmodes zijn 764Hoofdmodes heten hoofdmodes omdat er ook bijmodes zijn. Bijmodes zijn
761geen alternatieven voor hoofdmodes; het zijn slechts kleine modificaties 765geen alternatieven voor hoofdmodes; het zijn slechts kleine modificaties
762daarvan. Elke bijmode kan aan- of uitgezet worden, onafhankelijk van 766daarvan. Elke bijmode kan aan- of uitgezet worden, onafhankelijk van
763andere bijmodes en onafhankelijk van de hoofdmode. Je kan dus nul, een, 767andere bijmodes en onafhankelijk van de hoofdmode. Je kunt dus nul, een,
764of willekeurig veel minor modes gebruiken. 768of willekeurig veel minor modes gebruiken.
765 769
766Een nuttige bijmode voor het bewerken van tekst in een natuurlijke taal, 770Een nuttige bijmode voor het bewerken van tekst in een natuurlijke taal,
767zoals nederlands, is Auto Fill mode (`auto fill' betekent automatisch 771zoals Nederlands, is Auto Fill mode (`auto fill' betekent automatisch
768uitvullen). Wanneer deze mode aanstaat breekt Emacs automatisch een regel 772uitvullen). Wanneer deze mode aanstaat breekt Emacs automatisch een regel
769tussen twee woorden af als de regel anders te lang zou worden. 773tussen twee woorden af als de regel anders te lang zou worden.
770 774
771Je kan Auto Fill mode aanzetten met M-x auto-fill-mode<Return>. Als deze 775Je kunt Auto Fill mode aanzetten met M-x auto-fill-mode<Return>. Als deze
772mode al aanstaat, kan je hem uitzetten met M-x auto-fill-mode<Return>. 776mode al aanstaat, kun je hem uitzetten met M-x auto-fill-mode<Return>.
773Als de mode uitstaat zet dit commando de mode aan; als ze aanstaat zet dit 777Als de mode uitstaat zet dit commando de mode aan; als ze aanstaat zet dit
774commando de mode uit. Het commando zet de mode steeds aan en uit zet (`to 778commando de mode uit. Het commando zet de mode steeds aan en uit zet (`to
775toggle' in het engels). 779toggle' in het Engels).
776 780
777>> Type nu M-x auto-fill-mode<Return>. Type nu vele malen asdf op een 781>> Type nu M-x auto-fill-mode<Return>. Type nu vele malen asdf op een
778 regel zodat je kan zien dat de regel in twee-en gesplitst wordt. Er 782 regel zodat je kunt zien dat de regel in tweeën gesplitst wordt. Er
779 moeten wel spaties tussen de woorden staan, omdat de Auto Fill mode 783 moeten wel spaties tussen de woorden staan, omdat de Auto Fill mode
780 alleen op spaties de regel breekt. 784 alleen op spaties de regel afbreekt.
781 785
782De rechter kantlijn staat meestal op 70 tekens, maar die kan je veranderen 786De rechter kantlijn staat meestal op 70 tekens, maar die kun je veranderen
783met het C-x f commando. Dit commando accepteert een numeriek argument 787met het C-x f commando. Dit commando accepteert een numeriek argument
784dat de gewenste kantlijn is. 788om de gewenste kantlijn te verkrijgen.
785 789
786>> Type C-x f met 20 als argument (C-u 20 C-x f). 790>> Type C-x f met 20 als argument (C-u 20 C-x f).
787 Type wat tekst en zie dat Emacs de regels afbreekt bij 20 tekens. 791 Type wat tekst en zie dat Emacs de regels afbreekt bij 20 tekens.
788 Zet de kantlijn nu terug op 70, weer met C-x f. 792 Zet de kantlijn nu terug op 70, dus met C-u 70 C-x f.
789 793
790Als je de tekst midden in een regel verandert vult Auto Fill mode 794Als je de tekst midden in een regel verandert vult Auto Fill mode
791de regel niet opnieuw. 795de regel niet opnieuw.
792Om een paragraaf opnieuw te vullen, type M-q (Meta-q) terwijl de 796Om een alinea opnieuw te vullen, type M-q (Meta-q) terwijl de
793cursor in de paragraaf staat. 797cursor in de alinea staat.
794 798
795>> Plaats de cursor in de voorgaande paragraaf en type M-q. 799>> Plaats de cursor in de voorgaande alinea en type M-q.
796 800
797 801
798* ZOEKEN 802* ZOEKEN
@@ -813,56 +817,49 @@ search', i.e. zoeken); C-r start het zoeken achteruit (met de `r' van
813 817
814Als je C-s typt verschijnt de string "I-search" in het echo gebied. Dit 818Als je C-s typt verschijnt de string "I-search" in het echo gebied. Dit
815betekent dat Emacs bezig is met een `incremental search' (incrementele 819betekent dat Emacs bezig is met een `incremental search' (incrementele
816zoekopdracht) en wacht op het intypen van de zoekstring. <RET> be-eindigt 820zoekopdracht) en wacht op het intypen van de zoekstring. <RET> beëindigt
817het zoeken. 821het zoeken.
818 822
819>> Type nu C-s om het zoeken te start. Type nu, LANGZAAM, een letter per 823>> Type nu C-s om het zoeken te starten. Type nu, LANGZAAM, één letter per
820 keer, het woord `cursor', met een pauze na elke letter zodat je kan 824 keer, het woord `cursor', met een pauze na elke letter zodat je kunt
821 zien wat er met de cursor gebeurt. Je hebt nu eenmaal naar het woord 825 zien wat er met de cursor gebeurt. Je hebt nu eenmaal naar het woord
822 `cursor' gezocht. 826 `cursor' gezocht.
823>> Type nogmaals C-s, om naar het volgende voorkomen van `cursor' te 827>> Type nogmaals C-s, om het volgende woord `cursor' te zoeken
824 zoeken. 828
825>> Type nu viermaal <Delete> en let op de cursorbewegingen. 829> Type nu viermaal <Delete> en let op de cursorbewegingen.
826>> Type <RET> om het zoeken te be-eindigen. 830>> Type <RET> om het zoeken te beëindigen.
827 831
828Zag je wat er gebeurde? Tijdens incrementeel zoeken probeert Emacs naar 832Zag je wat er gebeurde? Tijdens incrementeel zoeken probeert Emacs naar
829de eerste plek te gaan waar de string staat die je tot dan toe getypt 833de eerste plek te gaan waar de string staat die je tot dan toe getypt
830hebt. Om naar de volgende plek te gaan, type je C-s nog een keer. Als er 834hebt. Om naar de volgende plek te gaan, type je C-s nog een keer. Als er
831geen volgende plek is piept Emacs en vertelt je dat de zoekopdracht faalt 835geen volgende plek is gevonden piept Emacs en vertelt je dat de zoekopdracht
832(`failing' in het engels); met C-g kan je het zoeken afbreken. 836is beëindigd. (`failing' in het Engels); met C-g kun je het zoeken afbreken.
833
834OPMERKING: Op sommige systemen gebeurt er helemaal niets als je C-x C-s
835typt, en daarna ook niets meer. Dit komt door een eigenschap van de
836machine waarop je werkt die te maken heeft met `flow control'. Met C-s
837stopt de `flow' en komt niets meer van wat je typt bij Emacs terecht. Om
838deze situatie te herstellen, type C-q. Lees daarna de "Spontaneous Entry
839to Incremental Search" sectie in het Emacs handboek over hoe om te gaan
840met deze situatie.
841 837
842Als je tijdens incrementeel zoeken <Delete> typt, zal je zien dat het 838Als je tijdens incrementeel zoeken <Delete> typt, zul je zien dat het
843laatste teken dat je in de zoekstring typte weggehaald wordt en dat het 839laatste teken dat je in de zoekstring typte weggehaald wordt en dat het
844zoeken teruggaat naar de voorgaande plaats. Als je bijvoorbeeld begint 840zoeken teruggaat naar de voorgaande plaats. Als je bijvoorbeeld begint
845met zoeken en je typt een "c" dan ga je naar het eerste voorkomen van een 841met zoeken en je typt een "c" dan ga je naar de plaats waar de "c" het
846"c". Type je vervolgens een "u" dan gaat de cursor naar het eerste 842eerst voorkomt. Type je vervolgens een "u" dan gaat de cursor naar de
847voorkomen van de string "cu". Als je nu <Delete> typt, dan wordt de "u" 843plaats waar de string "cu" het eerst voorkomt". Als je nu <Delete> typt, dan
848van de zoekstring afgehaald en gaat de cursor terug naar de plaats waar 844wordt de "u" van de zoekstring afgehaald en gaat de cursor terug naar de
849hij stond voordat je de "u" intypte, i.e. het eerste voorkomen van de "c". 845plaats waar hij stond voordat je de "u" intypte, i.e. de plaats waar "c" het
846eerst voorkomt.
850 847
851Als je tijdens een zoekoperatie een control- of meta-teken intypt dan 848Als je tijdens een zoekoperatie een control- of meta-teken intypt dan
852wordt het zoeken be-eindigd. Er zijn een paar uitzonderingen, namelijk 849wordt het zoeken beëindigd. Er zijn een paar uitzonderingen, namelijk
853tekens die tijdens zoeken een speciale betekenis hebben, zoals C-s en C-r. 850tekens die tijdens zoeken een speciale betekenis hebben, zoals C-s en C-r.
854 851
855Met C-s begin je te zoeken naar het eerste voorkomen van de zoekstring NA 852Met C-s begin je te zoeken naar de plaats waar de zoekstring voor het eerst
856de huidige cursorpositie. Als je iets wilt zoeken dat eerder in de tekst 853voorkomt NA de huidige cursorpositie. Als je iets wilt zoeken dat eerder in
857moet voorkomen, gebruik dan C-r i.p.v. C-s. Alles wat we nu weten over 854de tekst moet voorkomen, gebruik dan C-r i.p.v. C-s. Alles wat we nu weten
858C-s geldt ook voor C-r, alleen de zoekrichting is omgedraaid. 855over C-s geldt ook voor C-r, alleen de zoekrichting is omgedraaid.
859 856
860 857
861* MEERDERE VENSTERS 858* MEERDERE VENSTERS
862------------------- 859-------------------
863 860
864Een van Emacs' aardige eigenschappen is dat je meerdere vensters op het 861Een van Emacs' aardige eigenschappen is dat je meerdere vensters op het
865scherm kan laten zien. 862scherm kunt laten zien.
866 863
867>> Zet de cursor op deze regel en type C-u 0 C-l. 864>> Zet de cursor op deze regel en type C-u 0 C-l.
868 865
@@ -873,7 +870,7 @@ scherm kan laten zien.
873>> Type C-M-v om de tekst in het onderste venster te verschuiven. 870>> Type C-M-v om de tekst in het onderste venster te verschuiven.
874 (Als je geen Meta toets hebt, type dan ESC C-v.) 871 (Als je geen Meta toets hebt, type dan ESC C-v.)
875 872
876>> Type C-x o (met de `o' van `other'; `ander' in het nederlands) 873>> Type C-x o (met de `o' van `other'; `ander' in het Nederlands)
877 om de cursor naar het andere venster te verplaatsen. 874 om de cursor naar het andere venster te verplaatsen.
878 875
879>> Verschuif de tekst in het onderste venster, m.b.v. C-v en M-v. 876>> Verschuif de tekst in het onderste venster, m.b.v. C-v en M-v.
@@ -883,23 +880,23 @@ scherm kan laten zien.
883 te zetten. De cursor staat weer precies op de plaats waar 880 te zetten. De cursor staat weer precies op de plaats waar
884 hij stond toen je het venster verliet. 881 hij stond toen je het venster verliet.
885 882
886Je kan C-x o blijven gebruiken om van venster naar venster te gaan. Elk 883Je kunt C-x o blijven gebruiken om van venster naar venster te gaan. Elk
887venster heeft zijn eigen cursorpositie; de cursor is altijd maar zichtbaar 884venster heeft zijn eigen cursorpositie; de cursor is altijd maar zichtbaar
888in een daarvan. Alle normale commando's hebben betrekking op het venster 885in een daarvan. Alle normale commando's hebben betrekking op het venster
889waar de cursor in staat. Dit venster is het `geselecteerde venster' 886waarin de cursor staat. Dit venster is het `geselecteerde venster'
890(`selected window' in het engels). 887(`selected window' in het Engels).
891 888
892Het C-M-v commando is erg nuttig wanneer je tekst aan het bewerken bent in 889Het C-M-v commando is erg nuttig wanneer je tekst aan het bewerken bent in
893het ene venster, terwijl je het andere venster als referentie gebruikt. 890het ene venster, terwijl je het andere venster als referentie gebruikt.
894Je kan de cursor dan altijd in het venster houden waarin je bezig bent, 891Je kunt de cursor dan altijd in het venster houden waarin je bezig bent,
895terwijl je met C-M-v door de tekst in het andere venster loopt. 892terwijl je met C-M-v door de tekst in het andere venster loopt.
896 893
897C-M-v is een voorbeeld van een CONTROL-META teken. Als je een echte META 894C-M-v is een voorbeeld van een CONTROL-META teken. Als je een echte META
898toets hebt kan je C-M-v intypen door zowel CTRL als META ingedrukt te 895toets hebt kun je C-M-v intypen door zowel CTRL als META ingedrukt te
899houden terwijl je v typt. Het maakt niet uit in welke volgorde je de CTRL 896houden terwijl je v typt. Het maakt niet uit in welke volgorde je de CTRL
900en META indrukt; het gaat erom welke ingedrukt zijn terwijl je typt. 897en META indrukt; het gaat erom welke toetsen ingedrukt zijn terwijl je typt.
901 898
902Als je geen echte META toets hebt kan je ESC gebruiken; de volgorde maakt 899Als je geen echte META toets hebt kun je ESC gebruiken; de volgorde maakt
903dan wel uit. Je moet dan ESC typen, gevolgd door CTRL-v; CTRL-ESC v zal 900dan wel uit. Je moet dan ESC typen, gevolgd door CTRL-v; CTRL-ESC v zal
904niet werken. Dit komt doordat ESC zelf een teken is, terwijl CTRL en META 901niet werken. Dit komt doordat ESC zelf een teken is, terwijl CTRL en META
905dat niet zijn. 902dat niet zijn.
@@ -925,13 +922,13 @@ laten zien:
925* RECURSIEVE BEWERKINGSNIVEAUS 922* RECURSIEVE BEWERKINGSNIVEAUS
926------------------------------ 923------------------------------
927 924
928Soms kom je in Emacs in een recursief bewerkingsniveau terecht (engels: 925Soms kom je in Emacs in een recursief bewerkingsniveau terecht (Engels:
929`recursive editing level'). Dit is te zien in de moderegel aan de rechte 926`recursive editing level'). Dit is te zien in de moderegel aan de rechte
930haken om de haakjes die om naam van de hoofdmode staan. Dan staat er 927haken die om de haakjes van de naam van de hoofdmode staan. Dan staat er
931bijvoorbeeld [(Fundamental)] in plaats van (Fundamental). 928bijvoorbeeld [(Fundamental)] in plaats van (Fundamental).
932 929
933Type ESC ESC ESC Om uit een recursief bewerkingsniveau te komen. Dit is 930Type ESC ESC ESC Om uit een recursief bewerkingsniveau te komen. Dit is
934een generiek `ontsnappingscommando'. Je kan het ook gebruiken om extra 931een generiek `ontsnappingscommando'. Je kunt het ook gebruiken om extra
935vensters weg te gooien of om uit de minibuffer te komen. 932vensters weg te gooien of om uit de minibuffer te komen.
936 933
937>> Type M-x om in een minibuffer te komen, en type dan ESC ESC ESC 934>> Type M-x om in een minibuffer te komen, en type dan ESC ESC ESC
@@ -973,7 +970,7 @@ commando zien.
973 970
974 C-p runs the command previous-line 971 C-p runs the command previous-line
975 972
976 (nederlands: C-p voert het commando previous-line uit.) 973 (Nederlands: C-p voert het commando previous-line uit.)
977 974
978Dit commando vertelt je `de naam van de functie'. Functies worden vooral 975Dit commando vertelt je `de naam van de functie'. Functies worden vooral
979gebruikt om Emacs uit te breiden of aan de wensen van de gebruiker aan te 976gebruikt om Emacs uit te breiden of aan de wensen van de gebruiker aan te
@@ -992,7 +989,7 @@ C-h c.
992Dit laat de documentatie van de functie zien, inclusief de naam van de 989Dit laat de documentatie van de functie zien, inclusief de naam van de
993functies, in een apart venster. Als je klaar bent met lezen, type C-x 1 990functies, in een apart venster. Als je klaar bent met lezen, type C-x 1
994om van dat venster af te komen. Je hoeft dat natuurlijk niet meteen te 991om van dat venster af te komen. Je hoeft dat natuurlijk niet meteen te
995doen. Je kan ook eerst wat anders doen voordat je C-x 1 typt. 992doen. Je kunt ook eerst wat anders doen voordat je C-x 1 typt.
996 993
997Hier zijn nog wat nuttige mogelijkheden van C-h: 994Hier zijn nog wat nuttige mogelijkheden van C-h:
998 995
@@ -1012,7 +1009,7 @@ Hier zijn nog wat nuttige mogelijkheden van C-h:
1012>> Type C-h a file<Return>. 1009>> Type C-h a file<Return>.
1013 1010
1014Dit laat in een ander venster alle M-x commando's zien met `file' in hun 1011Dit laat in een ander venster alle M-x commando's zien met `file' in hun
1015naam. Je zal teken-commando's zien als C-x C-f naast de overeenkomende 1012naam. Je zult teken-commando's zien als C-x C-f naast de overeenkomende
1016commandonaam zoals find-file. 1013commandonaam zoals find-file.
1017 1014
1018>> Type C-M-v herhaaldelijk om de tekst in het hulpvenster te verschuiven. 1015>> Type C-M-v herhaaldelijk om de tekst in het hulpvenster te verschuiven.
@@ -1031,30 +1028,30 @@ Emacs gebruikers. Als je dus iets onduidelijks bent tegengekomen blijf
1031dan niet zitten en maak jezelf geen verwijten. Klaag erover! 1028dan niet zitten en maak jezelf geen verwijten. Klaag erover!
1032 1029
1033 1030
1034* COPI-EREN 1031* KOPIËREN
1035----------- 1032-----------
1036 1033
1037(De engelse versie van) deze uitleg is voorafgegaan door een lange reeks 1034(De Engelse versie van) deze uitleg is voorafgegaan door een lange reeks
1038van Emacs tutorials, die begon met de uitleg die Stuart Cracraft schreef 1035van Emacs tutorials, die begon met de uitleg die Stuart Cracraft schreef
1039voor de originele Emacs. Deze nederlandse vertaling is gemaakt door 1036voor de originele Emacs. Deze Nederlandse vertaling is gemaakt door
1040Pieter Schoenmakers <tiggr@ics.ele.tue.nl> op basis van de GNU Emacs 20.2 1037Pieter Schoenmakers <tiggr@ics.ele.tue.nl> op basis van de GNU Emacs 20.2
1041TUTORIAL. 1038TUTORIAL.
1042 1039
1043(Wat nu volgt is een vertaling naar het nederlands van de condities voor 1040(Wat nu volgt is een vertaling naar het Nederlands van de condities voor
1044gebruik en verspreiding van deze uitleg. Deze vertaling is niet 1041gebruik en verspreiding van deze uitleg. Deze vertaling is niet
1045gecontroleerd door een jurist. Er kunnen derhalve geen rechten aan de 1042gecontroleerd door een jurist. Er kunnen derhalve geen rechten aan de
1046vertaling worden ontleend, en de vertaling wordt gevolgd door het engelse 1043vertaling worden ontleend, en de vertaling wordt gevolgd door het Engelse
1047origineel.) 1044origineel.)
1048 1045
1049Deze versie van de uitleg valt onder copyright, net als GNU Emacs. 1046Deze versie van de uitleg valt onder copyright, net als GNU Emacs.
1050Je mag deze uitleg distribu-eren onder bepaalde condities: 1047Je mag deze uitleg distribueren onder bepaalde condities:
1051 1048
1052Copyright (c) 1985, 1996, 1997 Free Software Foundation 1049Copyright (c) 1985, 1996, 1997 Free Software Foundation
1053 1050
1054 Iedereen mag letterlijke copi-en van dit document, zoals ontvangen, 1051 Iedereen mag letterlijke kopieën van dit document, zowel ontvangen als
1055 verspreiden, op elke medium, vooropgesteld dat de copyrightmelding en 1052 verspreiden, op elke medium, vooropgesteld dat de copyrightmelding en
1056 toestemmingsmelding niet aangetast worden en dat de verspreider aan de 1053 toestemmingsmelding niet aangetast worden en dat de verspreider aan de
1057 ontvanger dezelfde distributierechten verleend als aan hem verleend 1054 ontvanger dezelfde distributierechten verleent als aan hem verleend
1058 door deze melding. 1055 door deze melding.
1059 1056
1060 Toestemming wordt verleend om gemodificeerde versies van dit document, 1057 Toestemming wordt verleend om gemodificeerde versies van dit document,
@@ -1062,11 +1059,11 @@ Copyright (c) 1985, 1996, 1997 Free Software Foundation
1062 vooropgesteld dat ze ook duidelijk melding maken van degene die als 1059 vooropgesteld dat ze ook duidelijk melding maken van degene die als
1063 laatste modificaties doorgevoerd heeft. 1060 laatste modificaties doorgevoerd heeft.
1064 1061
1065De condities voor het copi-eren van Emacs zelf zijn complexer dan dit, 1062De condities voor het kopiëren van Emacs zelf zijn complexer dan dit,
1066maar gebaseerd op dezelfde gedachte. Lees het bestand COPYING en geef 1063maar gebaseerd op dezelfde gedachte. Lees het bestand COPYING en geef
1067vervolgens copi-en van Emacs aan al je vrienden. Help bij het uitroeien 1064vervolgens kopieën van Emacs aan al je vrienden. Help bij het uitroeien
1068van softwarebeschermingspolitiek (`software eigendom') door vrije software 1065van softwarebeschermingspolitiek (`software eigendom') door vrije software
1069te gebruiken, schrijven en delen! 1066te gebruiken, te schrijven en te delen!
1070 1067
1071(Engels origineel van de copyrightmelding en condities: 1068(Engels origineel van de copyrightmelding en condities:
1072 1069